Inhoudsopgave
Hoorcollege-aantekeningen......................................................................................................3
HC1.........................................................................................................................................3
HC2.........................................................................................................................................8
HC3.......................................................................................................................................13
HC4.......................................................................................................................................19
HC5.......................................................................................................................................25
HC6.......................................................................................................................................31
HC7.......................................................................................................................................38
HC8.......................................................................................................................................46
HC9.......................................................................................................................................53
HC10.....................................................................................................................................60
HC11.....................................................................................................................................68
HC12.....................................................................................................................................74
HC13.....................................................................................................................................80
HC14.....................................................................................................................................87
Schema’s/stappenplannen......................................................................................................91
101 VWEU - kartelverbod....................................................................................................91
I. Samenwerking...............................................................................................................91
II. Tussen ondernemingen.................................................................................................91
III. Strekking of gevolg.....................................................................................................91
IV. Mededingingsbeperking..............................................................................................92
V. Effect op de handel.......................................................................................................92
101 lid 3 VWEU................................................................................................................92
RPM – resale price maintenance.......................................................................................94
Nevenrestricties.................................................................................................................94
Private handhaving............................................................................................................95
102 VWEU – Verbod misbruik machtspositie......................................................................95
I. Machtspositie dominantie marktmacht........................................................................95
II. Misbruik.......................................................................................................................96
Concentratietoezicht..............................................................................................................98
I. Reikwijdte: communautaire dimensie...........................................................................98
II. Reikwijdte: verandering in zeggenschap......................................................................99
, III. Inhoudelijke toets......................................................................................................100
IIIA. Inhoudelijk: horizontale fusies...............................................................................100
IIIA1. Niet-gecoördineerde effecten...............................................................................100
IIIA2. Gecoördineerde effecten......................................................................................101
IIIB. Niet-horizontale concentraties................................................................................102
Staatssteun-vereisten...........................................................................................................103
I. Steun............................................................................................................................103
II. Van de staten of bekostigd met staatsmiddelen..........................................................103
III. Die de mededinging verstoort of dreigt te verstoren.................................................104
IV. Door begunstiging.....................................................................................................104
V. Van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties................................................105
VI. Met een effect op de handel......................................................................................106
De Minimis.....................................................................................................................106
Verenigbare steun (AGVV/107 lid 3 VWEU)................................................................106
Handhaving.....................................................................................................................107
Nuttig-effect regel...............................................................................................................107
106 VWEU..........................................................................................................................108
I. Braakliggende grond (fallow field doctrine)...............................................................109
II. Twee-petten doctrine..................................................................................................109
III. Bot-misbruik doctrine...............................................................................................109
IV. Automatisch misbruik doctrine.................................................................................109
Art. 106 lid 2 VWEU......................................................................................................109
Week 7 onderwerpen...........................................................................................................111
ISU...................................................................................................................................111
Android Auto...................................................................................................................112
Microsoft Teams..............................................................................................................113
Ex anteficering................................................................................................................113
2
, Hoorcollege-aantekeningen
HC1
Sheet 1
Introductie en hard core kartels.
Mededingingsrecht is onderdeel van marktwerking.
Sheet 2
Programma.
Art. 101 VWEU en 6 Mw is ook van toepassing op andere vormen dan kartels. Maar in dit
college gaan we het wel over de kartels hebben. Jongens die samenkomen om stiekem de
prijzen te verhogen. Tegenovergestelde is normale concurrentie. Prijzen gaan dan omlaag.
Kwaliteitsconcurrentie kan ook. Met concurrentie verlies je. Kartelvorming is dan ook
begrijpelijk. Bouwfraude: elke aannemer in NL ging overleggen over aanbestedingen.
Bijvoorbeeld wegenbehoud wat gedurende een aantal jaren wordt onderhouden. Je hoopt dan
op 5/6 aannemers die een calculatie maken, onafhankelijk van elkaar. Bleek dus dat
aannemers gingen afspreken. Zo werd de markt verdeeld. Het is verleidelijk.
Recht is vormgegeven in een twee sporen systeem. Makkelijk systeem voor hard core kartels,
wat genuanceerd voor andere kartels. Zit in de wettelijke tekst en rechtspraak. Een twee-
stromen-beleid. Hard core kartels afstraffen, andere vormen van samenwerken met
nuancering.
Mededingingsrecht is behoorlijk economisch ingestoken. We gaan rechtseconomisch kijken.
Sheet 3
Leerdoelen.
Er wordt getoetst op ontwerpvaardigheden. Meest uitdagende wat je kan doen.
Kennisreproductie is slechts 5-10%. Toepassing daarvan 25-30%, bijvoorbeeld kartelcasus die
je moet oplossen. Helft van de punten zit in het ontwerpen. Nadenken over de grenzen van het
recht. Bijvoorbeeld herontwerpen art. 101 VWEU, of andere toepassing daarvan. Reflecteren
over het recht en bedenken hoe je het beter kan maken. Iets wat AI op dit moment niet kan, en
kennisreproductie wel.
Hoge boetes, weinig voorspelbaarheid. Vanuit het strafecht best apart, want lex certa. Veel
rechtspraak en soft law. We moeten daarom nadenken over de grenzen van het recht. We zijn
geconfronteerd met markten en marktomstandigheden waar deze bepalingen niet voor bedoelt
waren. Bepalingen van tientallen jaren geleden (1950), nog geen digitale markten, veel meer
gedeconcentreerd. Voordeel is dan juist dat het open en ongedefinieerd is.
Sheet 4
Overname DigiD. Economie en politiek van belang.
Ook het willen losweken van Amerika en China etc. zijn van belang. Big tech vanuit Amerika.
Dan moet je ingrijpen in markten. Dat doet wat met het mededingingsrecht. Miljarden worden
in de toekomst in de Europese markt gepompt. Ziet ook weer allemaal op mededinging.
Politieke dimensie doet veel met concurrentie.
Eigenlijk alles is economie. Economische inzichten belangrijk in dit vak. Bottemline: dit is
niet alleen recht. Je moet gevoel ontwikkelen voor economie en politiek. Je moet wat open
willen staan voor onderliggende techniek. Als je een schipholtunnel wil bouwen, hoeveel kost
3
, dat dan. De bouw van een laptop. Appels produceren.
Internationale praktijk. We kijken constant naar elkaar. Soms kleine eilanden waar iedereen
elkaar kent. Ondernemers kennen elkaar. Moeten ook mededingingsautoriteiten hebben.
Klokkenluidersregeling leniency-regeling. Overgenomen vanuit Amerika. Amerika kijkt weer
naar ons. Kruisbestuiving. Internationaal. Stukje rechtsvergelijking.
Sheet 5
Grens overkijken en interdisciplinair kijken. Je moet een open blik hebben richting politiek,
economie en technologie. We kijken ook naar wat andere landen. Binnen EU en derde landen.
Alle kennis en aantekeningen mogen mee naar tentamen wat docent betreft.
Sheet 6
Tot zover de inleiding.
Logisch dus dat ondernemingen willen samenspannen. Als je een patent oid hebt, dan heb je
een wettelijk monopolie, dan heb je geen stress. Als je de enige bent met een goede
zoekmachine of met een geweldig bestuur-programma voor smartphones dan is het makkelijk.
Maar als je een van de tien autofabrikanten bent in de EU dan wordt het moeilijker. Keiharde
mededinging hoger in de markt. Mededinging kost geld voor ondernemers. Voor consumenten
is het aantrekkelijker. Daarom wordt mededinging verkocht. Mededingingsautoriteiten zijn
populaire instellingen omdat ze burgers geld besparen. Een van de weinige autoriteiten die
meer opleveren dan ze kosten. Ze kosten een paar miljoen maar houden de economie levend
en dat heeft ook weer waarde. Keerzijde: producentenkant krijgt minder. Om winst te maken
kan je je producten differentiëren. Geen laptop, maar een macbook, en daarom meer geld
vragen. Dat is een mogelijkheid. Als je nog meer winst wil hebben moet je in een kartel gaan.
Het zijn geen ondernemingen die kartelafspraken maken, dat zijn de personen erachter.
Gedragseconomie verklaart waarom bedrijven aan kartelvorming doen.
bepaling van ongeveer 2000, sindsdien kan ACM boete opleggen aan feitelijk
leidinggevenden. Sindsdien 6x gedaan. Nu ruim 20 jaar verder, en nog maar 3 verder. Terwijl
dit wel een effectief instrument lijkt. Veel effectiever dan opleggen aan een bedrijf. Een
bedrijf is fictie. Een rechtspersoon. De natuurlijke personen nemen de besluiten. Je zou
eigenlijk moeten ingrijpen bij feitelijk leidinggevenden. Hebben we toen gedaan en sindsdien
doen we dat eigenlijk niet meer, best vreemd fenomeen. Dit kan je herontwerpen. Dan moet je
nadenken waarom die bepaling zo weinig wordt gebruikt en hoe we die meer kunnen
gebruiken. Feitelijk leidinggevenden dragen niet altijd de nadelen van bestraffing. Soms wel
ontslag, maar feitelijk leidinggevende blijft anoniem en kan ergens anders in een volgend
bedrijf gewoon opnieuw kartelvorming doen. enige die pijn lijdt is het bedrijf. Wie lijdt daar
de pijn van? Aandeelhouders die minder dividend krijgen.
Engelse mededingingsautoriteit kan director disqualification orders geven, dan kan je een
aantal jaar geen leidinggeven.
In VS ga je ervoor in de bak. Sherman Act overtreden is een criminal fenoly. White collar
crime.
Sheet 7
Mededingingsrecht als gereedschapskist. Vage bepalingen waarmee je alle kanten uit kan. Tip
4
Hoorcollege-aantekeningen......................................................................................................3
HC1.........................................................................................................................................3
HC2.........................................................................................................................................8
HC3.......................................................................................................................................13
HC4.......................................................................................................................................19
HC5.......................................................................................................................................25
HC6.......................................................................................................................................31
HC7.......................................................................................................................................38
HC8.......................................................................................................................................46
HC9.......................................................................................................................................53
HC10.....................................................................................................................................60
HC11.....................................................................................................................................68
HC12.....................................................................................................................................74
HC13.....................................................................................................................................80
HC14.....................................................................................................................................87
Schema’s/stappenplannen......................................................................................................91
101 VWEU - kartelverbod....................................................................................................91
I. Samenwerking...............................................................................................................91
II. Tussen ondernemingen.................................................................................................91
III. Strekking of gevolg.....................................................................................................91
IV. Mededingingsbeperking..............................................................................................92
V. Effect op de handel.......................................................................................................92
101 lid 3 VWEU................................................................................................................92
RPM – resale price maintenance.......................................................................................94
Nevenrestricties.................................................................................................................94
Private handhaving............................................................................................................95
102 VWEU – Verbod misbruik machtspositie......................................................................95
I. Machtspositie dominantie marktmacht........................................................................95
II. Misbruik.......................................................................................................................96
Concentratietoezicht..............................................................................................................98
I. Reikwijdte: communautaire dimensie...........................................................................98
II. Reikwijdte: verandering in zeggenschap......................................................................99
, III. Inhoudelijke toets......................................................................................................100
IIIA. Inhoudelijk: horizontale fusies...............................................................................100
IIIA1. Niet-gecoördineerde effecten...............................................................................100
IIIA2. Gecoördineerde effecten......................................................................................101
IIIB. Niet-horizontale concentraties................................................................................102
Staatssteun-vereisten...........................................................................................................103
I. Steun............................................................................................................................103
II. Van de staten of bekostigd met staatsmiddelen..........................................................103
III. Die de mededinging verstoort of dreigt te verstoren.................................................104
IV. Door begunstiging.....................................................................................................104
V. Van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties................................................105
VI. Met een effect op de handel......................................................................................106
De Minimis.....................................................................................................................106
Verenigbare steun (AGVV/107 lid 3 VWEU)................................................................106
Handhaving.....................................................................................................................107
Nuttig-effect regel...............................................................................................................107
106 VWEU..........................................................................................................................108
I. Braakliggende grond (fallow field doctrine)...............................................................109
II. Twee-petten doctrine..................................................................................................109
III. Bot-misbruik doctrine...............................................................................................109
IV. Automatisch misbruik doctrine.................................................................................109
Art. 106 lid 2 VWEU......................................................................................................109
Week 7 onderwerpen...........................................................................................................111
ISU...................................................................................................................................111
Android Auto...................................................................................................................112
Microsoft Teams..............................................................................................................113
Ex anteficering................................................................................................................113
2
, Hoorcollege-aantekeningen
HC1
Sheet 1
Introductie en hard core kartels.
Mededingingsrecht is onderdeel van marktwerking.
Sheet 2
Programma.
Art. 101 VWEU en 6 Mw is ook van toepassing op andere vormen dan kartels. Maar in dit
college gaan we het wel over de kartels hebben. Jongens die samenkomen om stiekem de
prijzen te verhogen. Tegenovergestelde is normale concurrentie. Prijzen gaan dan omlaag.
Kwaliteitsconcurrentie kan ook. Met concurrentie verlies je. Kartelvorming is dan ook
begrijpelijk. Bouwfraude: elke aannemer in NL ging overleggen over aanbestedingen.
Bijvoorbeeld wegenbehoud wat gedurende een aantal jaren wordt onderhouden. Je hoopt dan
op 5/6 aannemers die een calculatie maken, onafhankelijk van elkaar. Bleek dus dat
aannemers gingen afspreken. Zo werd de markt verdeeld. Het is verleidelijk.
Recht is vormgegeven in een twee sporen systeem. Makkelijk systeem voor hard core kartels,
wat genuanceerd voor andere kartels. Zit in de wettelijke tekst en rechtspraak. Een twee-
stromen-beleid. Hard core kartels afstraffen, andere vormen van samenwerken met
nuancering.
Mededingingsrecht is behoorlijk economisch ingestoken. We gaan rechtseconomisch kijken.
Sheet 3
Leerdoelen.
Er wordt getoetst op ontwerpvaardigheden. Meest uitdagende wat je kan doen.
Kennisreproductie is slechts 5-10%. Toepassing daarvan 25-30%, bijvoorbeeld kartelcasus die
je moet oplossen. Helft van de punten zit in het ontwerpen. Nadenken over de grenzen van het
recht. Bijvoorbeeld herontwerpen art. 101 VWEU, of andere toepassing daarvan. Reflecteren
over het recht en bedenken hoe je het beter kan maken. Iets wat AI op dit moment niet kan, en
kennisreproductie wel.
Hoge boetes, weinig voorspelbaarheid. Vanuit het strafecht best apart, want lex certa. Veel
rechtspraak en soft law. We moeten daarom nadenken over de grenzen van het recht. We zijn
geconfronteerd met markten en marktomstandigheden waar deze bepalingen niet voor bedoelt
waren. Bepalingen van tientallen jaren geleden (1950), nog geen digitale markten, veel meer
gedeconcentreerd. Voordeel is dan juist dat het open en ongedefinieerd is.
Sheet 4
Overname DigiD. Economie en politiek van belang.
Ook het willen losweken van Amerika en China etc. zijn van belang. Big tech vanuit Amerika.
Dan moet je ingrijpen in markten. Dat doet wat met het mededingingsrecht. Miljarden worden
in de toekomst in de Europese markt gepompt. Ziet ook weer allemaal op mededinging.
Politieke dimensie doet veel met concurrentie.
Eigenlijk alles is economie. Economische inzichten belangrijk in dit vak. Bottemline: dit is
niet alleen recht. Je moet gevoel ontwikkelen voor economie en politiek. Je moet wat open
willen staan voor onderliggende techniek. Als je een schipholtunnel wil bouwen, hoeveel kost
3
, dat dan. De bouw van een laptop. Appels produceren.
Internationale praktijk. We kijken constant naar elkaar. Soms kleine eilanden waar iedereen
elkaar kent. Ondernemers kennen elkaar. Moeten ook mededingingsautoriteiten hebben.
Klokkenluidersregeling leniency-regeling. Overgenomen vanuit Amerika. Amerika kijkt weer
naar ons. Kruisbestuiving. Internationaal. Stukje rechtsvergelijking.
Sheet 5
Grens overkijken en interdisciplinair kijken. Je moet een open blik hebben richting politiek,
economie en technologie. We kijken ook naar wat andere landen. Binnen EU en derde landen.
Alle kennis en aantekeningen mogen mee naar tentamen wat docent betreft.
Sheet 6
Tot zover de inleiding.
Logisch dus dat ondernemingen willen samenspannen. Als je een patent oid hebt, dan heb je
een wettelijk monopolie, dan heb je geen stress. Als je de enige bent met een goede
zoekmachine of met een geweldig bestuur-programma voor smartphones dan is het makkelijk.
Maar als je een van de tien autofabrikanten bent in de EU dan wordt het moeilijker. Keiharde
mededinging hoger in de markt. Mededinging kost geld voor ondernemers. Voor consumenten
is het aantrekkelijker. Daarom wordt mededinging verkocht. Mededingingsautoriteiten zijn
populaire instellingen omdat ze burgers geld besparen. Een van de weinige autoriteiten die
meer opleveren dan ze kosten. Ze kosten een paar miljoen maar houden de economie levend
en dat heeft ook weer waarde. Keerzijde: producentenkant krijgt minder. Om winst te maken
kan je je producten differentiëren. Geen laptop, maar een macbook, en daarom meer geld
vragen. Dat is een mogelijkheid. Als je nog meer winst wil hebben moet je in een kartel gaan.
Het zijn geen ondernemingen die kartelafspraken maken, dat zijn de personen erachter.
Gedragseconomie verklaart waarom bedrijven aan kartelvorming doen.
bepaling van ongeveer 2000, sindsdien kan ACM boete opleggen aan feitelijk
leidinggevenden. Sindsdien 6x gedaan. Nu ruim 20 jaar verder, en nog maar 3 verder. Terwijl
dit wel een effectief instrument lijkt. Veel effectiever dan opleggen aan een bedrijf. Een
bedrijf is fictie. Een rechtspersoon. De natuurlijke personen nemen de besluiten. Je zou
eigenlijk moeten ingrijpen bij feitelijk leidinggevenden. Hebben we toen gedaan en sindsdien
doen we dat eigenlijk niet meer, best vreemd fenomeen. Dit kan je herontwerpen. Dan moet je
nadenken waarom die bepaling zo weinig wordt gebruikt en hoe we die meer kunnen
gebruiken. Feitelijk leidinggevenden dragen niet altijd de nadelen van bestraffing. Soms wel
ontslag, maar feitelijk leidinggevende blijft anoniem en kan ergens anders in een volgend
bedrijf gewoon opnieuw kartelvorming doen. enige die pijn lijdt is het bedrijf. Wie lijdt daar
de pijn van? Aandeelhouders die minder dividend krijgen.
Engelse mededingingsautoriteit kan director disqualification orders geven, dan kan je een
aantal jaar geen leidinggeven.
In VS ga je ervoor in de bak. Sherman Act overtreden is een criminal fenoly. White collar
crime.
Sheet 7
Mededingingsrecht als gereedschapskist. Vage bepalingen waarmee je alle kanten uit kan. Tip
4
