Sociologie Samenvatting deeltoets 1
Hoofdstuk 1
1.1 Wat is sociologie?
Sociologie is de wetenschap van de manieren waarop mensen met elkaar
samenleven. Sociologie staat voor het sociale leven in het algemeen. De
manier waarop wij spreken van ''een maatschappij''.
Kernbegrippen van sociologie:
- Interactie) bewust contact hebben met een ander
- Cultuur) tradities.
- Interdependentie) Het houdt in dat mensen, groepen of landen
elkaar nodig hebben om goed te kunnen functioneren.
Sociologie kan het best gedefinieerd worden als de studie van sociale
netwerken. Een sociaal netwerk is een te onderscheiden geheel van
relaties tussen actoren (individuen/groepen).
In sociologie wordt er gezocht naar overeenkomsten, verschillen en
samenhangen tussen uiteenlopende vormen van menselijk samenleven.
Sociologen onderzoeken bijvoorbeeld hoe economische ontwikkelingen
samenhangen met godsdienstige overtuigingen, hoe sexuele gewoonten
en opvattingen variëren met kenmerken van het sociale milieu of hoe
veranderingen in omgangstijlen verband houden met veranderingen in de
machtsverhoudingen tussen de verschillende groepen. Een terugkerende
sociologische vraag is hoe de belevingswereld van individuen samenhangt
met de kleiner en grotere sociale verbanden waar ze deel van uitmaken.
Een maatschappij is een optelsom van verschillende, min of meer los van
elkaar staande sectoren of sferen. Bijvoorbeeld de economie, de politiek,
de cultuur het gezinsleven en het onderwijs.
Media, de politiek, het recht, de vrijetijdsbesteding, het onderwijs, de
kunsten en wetenschappen. Het zijn voor de socioloog allemaal onderling
samenhangende onderdelen van het sociale leven, de maatschappij en
het samenleven van mensen.
Het verschil tussen sociologie en rechtswetenschap en politicologie is dat
sociologen politieke en juridische verschijnselen niet buiten beschouwing
laten, maar ze deze anders bestuderen. Wanneer sociologen bijvoorbeeld
rechtsregels bestuderen, beschouwen zij die als een bepaald type sociale
normen, waarvan zij de aard en toepassing proberen te verklaren door ze
met andere aspecten van dezelfde samenleving in verband te brengen. Zo
verrichten sociologen onderzoek naar de mate waarin en de wijze waarin
,rechtsregels verschillend worden toegepast naar gelang de etniciteit,
sekse en/of sociale klasse van verdachten in strafrechtzaken.
Doordat de sociologie zo breed is hebben ze het verdeeld onder
verschillende sectoren.
Organisatiesociologie
De rechtssociologie
De kunstsociologie
De godsdienstsociologie
De gezinssociologie
De stadssociologie
De onderwijssociologie
De medische sociologie
Er is een taakverdeling tussen onderzoeken in tegenwoordige tijd of
verledentijd. Het vergelijken van samenlevingen die in tijd en plaats ver
va elkaar verwijderd zijn, is voor de sociologie van essentieel belang.
Kennis van vroegere samenlevingen is bovendien nodig om zicht te
krijgen op maatschappelijke ontwikkelingen, om na te kunnen gaan hoe
huidige samenlevingsvormen uit eerdere zijn voortgekomen.
Sociologie is ook verbonden met de psychologie. Beiden houden zich
bezig met menselijk gedrag, met de vraag wat mensen beweegt.
Sociologen maken dan ook wel van psychologische theorieën gebruik.
Maar anders dan psychologen proberen ze menselijke gedragingen steeds
te interpreteren en te verklaren vanuit de samenlevingsverbanden die
mensen met elkaar vormen. Als sociologen zich bijvoorbeeld met
echtscheidingen bezighouden, verklaren zij die niet uit de
persoonlijkheidskenmerken van degenen die scheiden. Zij zullen in eerste
instantie letten op variaties en veranderingen in de frequentie van
echtscheidingen en deze in verband brengen met de sociale condities die
bijdragen tot de stabiliteit of instabiliteit van huwelijksrelaties.
Sociologen proberen sociale verschijnselen, zoals echtscheiding, te
verklaren. Daarbij kijken ze niet naar de persoonlijkheid of het karakter
van mensen, maar vooral naar de sociale omstandigheden waarin zij
leven. Ze zoeken dus naar verbanden tussen sociale processen. Zo kan
bijvoorbeeld de hypothese worden opgesteld dat meer welvaart leidt tot
een toename van echtscheidingen. Om dat te onderzoeken vergelijken
sociologen samenlevingen met elkaar of kijken ze naar ontwikkelingen
door de tijd heen.
Bij dit soort verklaringen speelt theorievorming een belangrijke rol.
Theorieën zijn algemene uitspraken over hoe het sociale leven werkt. Met
, een theorie proberen sociologen te begrijpen onder welke
omstandigheden bepaalde verschijnselen zich voordoen of veranderen.
Sommige theorieën zijn heel breed en gelden voor alle samenlevingen,
andere zijn juist beperkt tot bepaalde groepen of periodes.
Theorie en empirisch onderzoek (het verzamelen en analyseren van
gegevens) hebben een voortdurende wisselwerking. Theorieën geven
richting aan het onderzoek: ze helpen om vragen te stellen en hypotheses
op te stellen. Onderzoek levert vervolgens gegevens die theorieën kunnen
bevestigen, aanpassen of juist weerleggen. In de praktijk is dit proces
vaak ingewikkelder. Niet alle theorieën zijn meteen toetsbaar en veel
onderzoeken zijn vooral verkennend, bedoeld om nieuwe inzichten te
krijgen in plaats van bestaande theorieën te toetsen.
Naast theorie en onderzoek heeft sociologie ook een toepassingenkant.
Onderzoek wordt vaak beïnvloed door maatschappelijke zorgen of
belangen. Denk aan het bestrijden van sociale problemen, het verlangen
naar hervorming of juist de wens om orde te bewaren. Dit betekent dat
sociologische kennis nooit helemaal losstaat van de samenleving. Daarom
speelt steeds de vraag in hoeverre sociologie werkelijk objectief en
waardevrij kan zijn. Dit vraagstuk is extra belangrijk omdat sociologen zelf
deel uitmaken van de samenleving die ze onderzoeken.
Sociologen discussiëren vaak over de vraag: hoe objectief moeten ze zijn?
Moeten ze helemaal neutraal blijven, of mogen ze ook betrokken zijn?
De meeste sociologen vinden dat er afstand nodig is bij onderzoek. Je
moet dus proberen niet je eigen mening of belangen mee te laten spelen.
Toch is de keuze van het onderwerp vaak niet neutraal, want meestal kies
je iets omdat het maatschappelijk belangrijk is.
Daarom werken sociologen met regels en methodes. Die zorgen ervoor
dat ze ook informatie meenemen die niet past bij wat ze hoopten te
vinden. Tegelijk moeten ze opletten dat ze niet doen alsof ze helemaal
“koud” en onverschillig zijn, want dat is ook niet echt objectief.
Waardeoordelen (meningen) mogen wel, maar vooral als sociologen
advies geven aan beleid of meedoen aan publieke discussies. Uiteindelijk
werken ze altijd in een spanningsveld: ze zijn tegelijk betrokken bij de
samenleving én proberen afstand te houden.
1.2 Over de aard van de sociale werkelijkheid
Hoofdstuk 1
1.1 Wat is sociologie?
Sociologie is de wetenschap van de manieren waarop mensen met elkaar
samenleven. Sociologie staat voor het sociale leven in het algemeen. De
manier waarop wij spreken van ''een maatschappij''.
Kernbegrippen van sociologie:
- Interactie) bewust contact hebben met een ander
- Cultuur) tradities.
- Interdependentie) Het houdt in dat mensen, groepen of landen
elkaar nodig hebben om goed te kunnen functioneren.
Sociologie kan het best gedefinieerd worden als de studie van sociale
netwerken. Een sociaal netwerk is een te onderscheiden geheel van
relaties tussen actoren (individuen/groepen).
In sociologie wordt er gezocht naar overeenkomsten, verschillen en
samenhangen tussen uiteenlopende vormen van menselijk samenleven.
Sociologen onderzoeken bijvoorbeeld hoe economische ontwikkelingen
samenhangen met godsdienstige overtuigingen, hoe sexuele gewoonten
en opvattingen variëren met kenmerken van het sociale milieu of hoe
veranderingen in omgangstijlen verband houden met veranderingen in de
machtsverhoudingen tussen de verschillende groepen. Een terugkerende
sociologische vraag is hoe de belevingswereld van individuen samenhangt
met de kleiner en grotere sociale verbanden waar ze deel van uitmaken.
Een maatschappij is een optelsom van verschillende, min of meer los van
elkaar staande sectoren of sferen. Bijvoorbeeld de economie, de politiek,
de cultuur het gezinsleven en het onderwijs.
Media, de politiek, het recht, de vrijetijdsbesteding, het onderwijs, de
kunsten en wetenschappen. Het zijn voor de socioloog allemaal onderling
samenhangende onderdelen van het sociale leven, de maatschappij en
het samenleven van mensen.
Het verschil tussen sociologie en rechtswetenschap en politicologie is dat
sociologen politieke en juridische verschijnselen niet buiten beschouwing
laten, maar ze deze anders bestuderen. Wanneer sociologen bijvoorbeeld
rechtsregels bestuderen, beschouwen zij die als een bepaald type sociale
normen, waarvan zij de aard en toepassing proberen te verklaren door ze
met andere aspecten van dezelfde samenleving in verband te brengen. Zo
verrichten sociologen onderzoek naar de mate waarin en de wijze waarin
,rechtsregels verschillend worden toegepast naar gelang de etniciteit,
sekse en/of sociale klasse van verdachten in strafrechtzaken.
Doordat de sociologie zo breed is hebben ze het verdeeld onder
verschillende sectoren.
Organisatiesociologie
De rechtssociologie
De kunstsociologie
De godsdienstsociologie
De gezinssociologie
De stadssociologie
De onderwijssociologie
De medische sociologie
Er is een taakverdeling tussen onderzoeken in tegenwoordige tijd of
verledentijd. Het vergelijken van samenlevingen die in tijd en plaats ver
va elkaar verwijderd zijn, is voor de sociologie van essentieel belang.
Kennis van vroegere samenlevingen is bovendien nodig om zicht te
krijgen op maatschappelijke ontwikkelingen, om na te kunnen gaan hoe
huidige samenlevingsvormen uit eerdere zijn voortgekomen.
Sociologie is ook verbonden met de psychologie. Beiden houden zich
bezig met menselijk gedrag, met de vraag wat mensen beweegt.
Sociologen maken dan ook wel van psychologische theorieën gebruik.
Maar anders dan psychologen proberen ze menselijke gedragingen steeds
te interpreteren en te verklaren vanuit de samenlevingsverbanden die
mensen met elkaar vormen. Als sociologen zich bijvoorbeeld met
echtscheidingen bezighouden, verklaren zij die niet uit de
persoonlijkheidskenmerken van degenen die scheiden. Zij zullen in eerste
instantie letten op variaties en veranderingen in de frequentie van
echtscheidingen en deze in verband brengen met de sociale condities die
bijdragen tot de stabiliteit of instabiliteit van huwelijksrelaties.
Sociologen proberen sociale verschijnselen, zoals echtscheiding, te
verklaren. Daarbij kijken ze niet naar de persoonlijkheid of het karakter
van mensen, maar vooral naar de sociale omstandigheden waarin zij
leven. Ze zoeken dus naar verbanden tussen sociale processen. Zo kan
bijvoorbeeld de hypothese worden opgesteld dat meer welvaart leidt tot
een toename van echtscheidingen. Om dat te onderzoeken vergelijken
sociologen samenlevingen met elkaar of kijken ze naar ontwikkelingen
door de tijd heen.
Bij dit soort verklaringen speelt theorievorming een belangrijke rol.
Theorieën zijn algemene uitspraken over hoe het sociale leven werkt. Met
, een theorie proberen sociologen te begrijpen onder welke
omstandigheden bepaalde verschijnselen zich voordoen of veranderen.
Sommige theorieën zijn heel breed en gelden voor alle samenlevingen,
andere zijn juist beperkt tot bepaalde groepen of periodes.
Theorie en empirisch onderzoek (het verzamelen en analyseren van
gegevens) hebben een voortdurende wisselwerking. Theorieën geven
richting aan het onderzoek: ze helpen om vragen te stellen en hypotheses
op te stellen. Onderzoek levert vervolgens gegevens die theorieën kunnen
bevestigen, aanpassen of juist weerleggen. In de praktijk is dit proces
vaak ingewikkelder. Niet alle theorieën zijn meteen toetsbaar en veel
onderzoeken zijn vooral verkennend, bedoeld om nieuwe inzichten te
krijgen in plaats van bestaande theorieën te toetsen.
Naast theorie en onderzoek heeft sociologie ook een toepassingenkant.
Onderzoek wordt vaak beïnvloed door maatschappelijke zorgen of
belangen. Denk aan het bestrijden van sociale problemen, het verlangen
naar hervorming of juist de wens om orde te bewaren. Dit betekent dat
sociologische kennis nooit helemaal losstaat van de samenleving. Daarom
speelt steeds de vraag in hoeverre sociologie werkelijk objectief en
waardevrij kan zijn. Dit vraagstuk is extra belangrijk omdat sociologen zelf
deel uitmaken van de samenleving die ze onderzoeken.
Sociologen discussiëren vaak over de vraag: hoe objectief moeten ze zijn?
Moeten ze helemaal neutraal blijven, of mogen ze ook betrokken zijn?
De meeste sociologen vinden dat er afstand nodig is bij onderzoek. Je
moet dus proberen niet je eigen mening of belangen mee te laten spelen.
Toch is de keuze van het onderwerp vaak niet neutraal, want meestal kies
je iets omdat het maatschappelijk belangrijk is.
Daarom werken sociologen met regels en methodes. Die zorgen ervoor
dat ze ook informatie meenemen die niet past bij wat ze hoopten te
vinden. Tegelijk moeten ze opletten dat ze niet doen alsof ze helemaal
“koud” en onverschillig zijn, want dat is ook niet echt objectief.
Waardeoordelen (meningen) mogen wel, maar vooral als sociologen
advies geven aan beleid of meedoen aan publieke discussies. Uiteindelijk
werken ze altijd in een spanningsveld: ze zijn tegelijk betrokken bij de
samenleving én proberen afstand te houden.
1.2 Over de aard van de sociale werkelijkheid
