Inhoud
Deel 1 – Inleiding in de Neuropsychologie
Hoofstuk 1: Wat is klinische neuropsychologie?....................................4
Klinische neuropsychologie in historisch perspectief.......................................4
Hoofstuk 2: De wetenschappelijke methoden.......................................5
Empirische cyclus............................................................................................. 5
Onderzoeksdesigns:......................................................................................... 6
Hoofstuk 3: Neuropsychologie in de praktijk........................................7
Werkveld.......................................................................................................... 7
Diagnostiek...................................................................................................... 7
Hoofstuk 4: Beeldvorming van de hersenen..........................................8
Radiologische beeldvorming............................................................................... 9
Computertomografie (CT):............................................................................... 9
Magnetische resonantie (MRI-scanner)............................................................9
Diffusie-gewogen MRI (DWI)...........................................................................10
Perfusie-MRI................................................................................................... 11
Magnetische-resonantie-spectroscopie (MRS):...............................................11
Functionele MRI (fMRI)................................................................................... 11
Resting state fMRI (RS-fMRI)..........................................................................12
Nucleaire beeldvorming.................................................................................... 12
Positonemissietomografie (PET).....................................................................12
Single photon emission computed tomography (SPECT)................................13
Neurofysiologisch onderzoek............................................................................. 13
Elektro-encefalografie (eeg)...........................................................................13
Magneto-encefalografie (MEG).......................................................................14
Recente en toekomstige ontwikkelingen...........................................................14
Ontwikkeling van nieuwe MRI-scanners.........................................................14
Hoofdstuk 5: Plasticiteit, herstel en neuropsychologische revalidatie. .14
Herstel en plasticiteit........................................................................................ 14
Spontaan herstel (injury induced changes)....................................................14
Neuropsychologische behandeling....................................................................17
ICF-model....................................................................................................... 17
Cognitieve revalidatie.................................................................................... 17
Neuropsychologische revalidatie.......................................................................18
Hoofstuk 6: Waarneming...................................................................18
, Visuele perceptie............................................................................................... 18
Werking visuele systeem............................................................................... 18
Basale visuele stoornissen als gevolg van hersenletsel.................................20
Auditieve perceptie........................................................................................... 22
Werking auditieve systeem............................................................................ 22
Auditieve stoornissen..................................................................................... 23
Lichamelijke perceptie...................................................................................... 23
Vestibulair systeem........................................................................................ 23
Stoornissen in tactiele waarneming...............................................................24
Smaak- en reukperceptie.................................................................................. 24
Stoornissen in smaak en reuk........................................................................24
Multisensorische integratie............................................................................ 24
Hoofdstuk 7: Geheugen.....................................................................24
Kortetermijngeheugen en werkgeheugen.........................................................24
Het langetermijngeheugen................................................................................ 26
Declaratieve geheugen.................................................................................. 26
Impliciete (non-declaratieve) geheugen.........................................................26
Autobiografisch geheugen............................................................................. 27
Geheugen en vooruitblikken op de toekomst.................................................27
Neuronale basis van het geheugen................................................................28
Geheugenklachten versus geheugenstoornissen...........................................28
Hoofdstuk 11: Motoriek en actie........................................................29
Organisatie van het motorisch systeem............................................................29
Ruggenmerg.................................................................................................. 29
Hersenen........................................................................................................ 29
Cognitieve processen die betrokken zijn bij motoriek.......................................31
Bewegingsrepresentaties............................................................................... 31
Lichaamsrepresentaties en actie...................................................................32
Stoornissen........................................................................................................ 32
Hoofdstuk 8: taal en spraak...............................................................34
Psychologie van taal.......................................................................................... 34
Het produceren van taal................................................................................ 34
Stoornissen en dissociaties............................................................................... 34
Lezen en schrijven......................................................................................... 36
Spontane taal................................................................................................. 36
Functionele neuroanatomie van taal.................................................................37
Hoofdstuk 9: aandacht en executief functioneren...............................37
, Aandacht........................................................................................................... 38
aandachtsmodellen........................................................................................ 38
Executieve functies........................................................................................ 39
Neuroanatomie van aandacht en executieve functies......................................40
Het meten van aandacht en executief functioneren.........................................41
Stoornissen in aandacht en executief functioneren..........................................41
Hoofstuk 10: Emotie en sociale cognitie.............................................41
Emoties.......................................................................................................... 42
Emotionele en sociaal-cognitieve processen.....................................................42
Begrijpen van sociaal relevante informatie....................................................42
Reageren op sociaal relevante informatie......................................................43
Cognitieve modellen van sociale cognitie.........................................................44
Lokalisatie en functionele neuro-imaging..........................................................44
Stoornissen en dissociaties............................................................................... 46
Stoornissen.................................................................................................... 46
Hoofdstuk 12: Intelligentie................................................................47
Theorieën over intelligentie:............................................................................. 47
Neurale modellen van intelligentie....................................................................48
Bepalen van intelligentie................................................................................... 48
,DEEL 1 – INLEIDING IN DE NEUROPSYCHOLOGIE
HOOFSTUK 1: WAT IS KLINISCHE NEUROPSYCHOLOGIE?
Neuropsychologie = samenhang gedrag en de hersenen
KLINISCHE NEUROPSYCHOLOGIE IN HISTORISCH PERSPECTIEF
- Hippocrates: hersenen verantwoordelijk voor het intellect, zintuigen, kennis en
emoties
- Aristoteles: zetel van de ziel bevindt zich in ons hart, hersenen zijn orgaan van
weinig belang
- Herophilus: onderzocht hersenen na menselijk overlijden -> ontdekking van
cellen
- Descartes: dualisme = ratio (geest) en lichaam gescheiden. Ziel zit in
pijnappelklier
LOKALISATIE EN FUNCTIEDIFFERENTIATIE
- Gall: mens bezit verschillende mentale functies en die zijn te onderscheiden in
verschillende zelfstandige gebieden
o Phineas Gage: denken over rol van frontaalkwab bij gedragsinhibitie
- Broca: alleen woord ‘tan’ zeggen, wel alles begrijpen -> beschadiging
frontaalkwab, verantwoordelijk voor produceren spraak
- Wernicke: belang linker frontaalkwab bij spreken zonder begrip van betekenis
- Lissauer: visuele agnosie (geen herkenning van objecten). Fasen:
o Structuur en kenmerk van object waarnemen en ontleden
Verstoring zorgt voor apperceptieve afasie
o Kenmerken koppelen aan kennis of betekenisinformatie
Verstoring zorgt voor associatieve afasie
- Hughlings-Jackson: schade op specifieke plek kan zorgen voor functiestoornis,
maar die functie hoeft niet direct op die plek te zitten.
- Goldstein: mensen reageren niet alleen op stimuli uit de omgeving, maar gedrag
wordt door verschillende factoren gestuurd (herinneringen/emotie/gevoelens etc.)
-> mensen gaan verschillend om met de gevolgen van hersenbeschadiging
ONTWIKKELING VAN DE EXPERIMENTELE PSYCHOLOGIE
- Wundt (grondlegger experimentele psychologie): gericht op waarneming,
gedachten en gevoelens. Vooral onderzoek bij gezonde patiënten, daardoor niet
goed toepasbaar op patiënten met hersenletsel
- Donders: verschillen in reactietijd tussen taakcondities geven informatie over de
cognitieve functies
- Galton: legde basis voor gebruik van referentiegegevens (normen voor normaal
functioneren) bij het beoordelen van testprestaties van individuen
- Binet: intelligentietest voor ontwikkelingsniveau kinderen vaststellen
MODERNE KLINISCHE NEUROPSYCHOLOGIE (NA WOII)
- Luria:
o Alle gebieden van de hersenen zijn betrokken bij drie basisfuncties
Unit 1: regulatie van arousal en aandachtsprocessen (activatie)
Unit 2: verwerken van informatie die via zintuigen binnenkomen
(input)
Unit 3: planning en organisatie van handelen (output)
, o Wordt georganiseerd in 3 zones
Zone 1: primair (fotografische representatie, plaatje, verwerkt)
Zone 2: secundair (vorm en kleur ontleed)
Zone 3: tertiair (betekenisverlening)
o Derde globale indeling: linker hemisfeer voor talige processen, rechts is
niet-talige processen
- Geschwind: in de hersenen zijn functionele gebieden die in verbinding staan. Als
deze verbroken worden leidt dit tot specifieke uitvalsverschijnselen
o Dissociatie = Als bij patiënt A met laesie op plaats X een stoornis heeft op
taak A, maar niet op B
o Dubbele dissociatie = Als bij patiënt B met laesie op plaats Y een stoornis
heeft op B, maar niet op A
Dus precies de tegenovergestelde dingen; bewijzen dat er
differentiatie van functies is
- Benton: ontwikkelde gestandaardiseerde methoden voor het meten van
stoornissen bij patiënten met hersenbeschadiging
- Milner: onderzoek geheugen en functie frontaalkwabben -> deelfuncties
geheugen uitgebreider
- Kaplan + Goodglass: boston process approach
o Kwalitatieve procesanalyse, door observatie van gedrag, werd belangrijker
dan alleen naar kwantitatieve analyse te kijken
- Stuss: patiënten met frontaal letsel bleken in de dagelijkse praktijk moeite te
hebben met plannen en doelen stellen
- Zangwill: gaf diagnostiek en behandeling van patiënten met hersenletsel
systematisch een plaats binnen het zorgsysteem
- Warrington: maakte onderscheid tussen semantisch en episodisch geheugen
Vanaf 1980: MRI en CT werd mogelijk -> laesie werd minder belangrijk om vast te stellen,
dus de functie en gevolgen werden belangrijker
NEUROPSYCHOLOGIE IN NEDERLAND
- 1970: stichten van de Nederlandse Vereniging voor Neuropsychologie
- Heeft sinds oudsher al verbindingen met de cognitieve en experimentele
psychologie gehad
- Betto Deelman: heeft het begin van de Klinische Neuropsychologie helpen
vormgeven als docent en wetenschapper
HOOFSTUK 2: DE WETENSCHAPPELIJKE METHODEN
EMPIRISCHE CYCLUS
o Start met observatie die leidt tot
onderzoeksvraag
o Formuleren van hypothese op basis van
eerdere bevindingen of waarnemingen
beschreven in de literatuur (inductie)
o Onderzoek opzetten waarin voorspelling wordt
gedaan over wat er verwacht wordt in de
specifieke situatie van het onderzoek
(deductie)
o Operationalisering: concreet maken wat er
precies gemeten of gemanipuleerd wordt
, o Toetsen: data verzameling
o Evaluatiefase: resultaten interpreteren en conclusies trekken
- Type I-fout: onterecht verwerpen van de nulhypothese (foutpositief)
- Type II-fout: onterecht accepteren van de nulhypothese (foutnegatief)
ONDERZOEKSOPZET
- Informed consent
- Poweranalyse: hoeveel proefpersonen heb je nodig voor je onderzoek
o Te weinig power -> type II-fout
- Ratioscore: berekening over de simpele conditie zich verhoudt tot de complexe
- Ecologisch valide: mate waarin onderzoeksresultaten echt toepasbaar in het
dagelijks leven
TYPEN ONDERZOEK
- Beschrijvend/observationeel onderzoek: observaties van populaties of een
individueel proefpersoon. Er wordt geen variabele gemanipuleerd
- Correlationeel onderzoek: groepsvergelijking zonder het manipuleren van
variabelen of condities. Goed oplossing voor niet-ethische gedragsaanpassingen
- Experimenteel onderzoek: voor het aantonen van causale verbanden.
Manipulatie van onafhankelijke variabele om verschillen in de afhankelijke
variabelen te meten’
ONDERZOEKSDESIGNS:
- Review en meta-analyse: schetsen van een breder beeld van van de huidige
stand van wetenschap over een bepaalde onderwerp (adhv PRISMA-richtlijnen)
- RCT (randomized controlled trial): proefpersonen worden toegewezen aan een
van de interventiegroepen. Ene groep experimentele behandeling, andere
standaard klinische zorg/placebo behandeling
o Idealiter dubbelblind: behandelaar + proefpersoon weet niet in welke groep
die toebehoort
- Cross-over: type RCT. Proefpersonen krijgen beide interventies en die worden
dus binnen de proefpersonen bekeken
o Proefpersonen worden opgedeeld in twee groepen: eerste groep krijgt
eerst A, dan B. Groep twee krijgt eerst B, dan A.
- Multiple baseline: het doen van meerdere voormetingen om vast te stellen wat
de baseline is en/ of hoe eventueel herstel verloopt. Daarna wordt behandeling
gestart en kunnen verbeteringen eenduidig worden toegeschreven aan de
behandeling.
- Longitudinaal: gedragingen over herhaalde metingen in korte- of langere tijd te
onderzoeken.
o Cohortstudie: longitudinaal onderzoek waarin specifieke groep mensen
(cohort) voor een langere tijdsperiode (vaak meerdere jaren) onderzocht
wordt
- Cross-sectioneel: metingen op een punt in de tijd (vaak met veel verschillende
mensen)
- Case-control: groep mensen met een bepaalde aandoening worden vergeleken
met een groep mensen zonder deze eigenschappen.
- Gevalsstudies: een (single-case studies) of meerdere (case-series) personen
grondig bestudeerd. Prestatie van een of enkele patiënten worden vergeleken met
die van een bestaande normgroep of een controlegroep
Deel 1 – Inleiding in de Neuropsychologie
Hoofstuk 1: Wat is klinische neuropsychologie?....................................4
Klinische neuropsychologie in historisch perspectief.......................................4
Hoofstuk 2: De wetenschappelijke methoden.......................................5
Empirische cyclus............................................................................................. 5
Onderzoeksdesigns:......................................................................................... 6
Hoofstuk 3: Neuropsychologie in de praktijk........................................7
Werkveld.......................................................................................................... 7
Diagnostiek...................................................................................................... 7
Hoofstuk 4: Beeldvorming van de hersenen..........................................8
Radiologische beeldvorming............................................................................... 9
Computertomografie (CT):............................................................................... 9
Magnetische resonantie (MRI-scanner)............................................................9
Diffusie-gewogen MRI (DWI)...........................................................................10
Perfusie-MRI................................................................................................... 11
Magnetische-resonantie-spectroscopie (MRS):...............................................11
Functionele MRI (fMRI)................................................................................... 11
Resting state fMRI (RS-fMRI)..........................................................................12
Nucleaire beeldvorming.................................................................................... 12
Positonemissietomografie (PET).....................................................................12
Single photon emission computed tomography (SPECT)................................13
Neurofysiologisch onderzoek............................................................................. 13
Elektro-encefalografie (eeg)...........................................................................13
Magneto-encefalografie (MEG).......................................................................14
Recente en toekomstige ontwikkelingen...........................................................14
Ontwikkeling van nieuwe MRI-scanners.........................................................14
Hoofdstuk 5: Plasticiteit, herstel en neuropsychologische revalidatie. .14
Herstel en plasticiteit........................................................................................ 14
Spontaan herstel (injury induced changes)....................................................14
Neuropsychologische behandeling....................................................................17
ICF-model....................................................................................................... 17
Cognitieve revalidatie.................................................................................... 17
Neuropsychologische revalidatie.......................................................................18
Hoofstuk 6: Waarneming...................................................................18
, Visuele perceptie............................................................................................... 18
Werking visuele systeem............................................................................... 18
Basale visuele stoornissen als gevolg van hersenletsel.................................20
Auditieve perceptie........................................................................................... 22
Werking auditieve systeem............................................................................ 22
Auditieve stoornissen..................................................................................... 23
Lichamelijke perceptie...................................................................................... 23
Vestibulair systeem........................................................................................ 23
Stoornissen in tactiele waarneming...............................................................24
Smaak- en reukperceptie.................................................................................. 24
Stoornissen in smaak en reuk........................................................................24
Multisensorische integratie............................................................................ 24
Hoofdstuk 7: Geheugen.....................................................................24
Kortetermijngeheugen en werkgeheugen.........................................................24
Het langetermijngeheugen................................................................................ 26
Declaratieve geheugen.................................................................................. 26
Impliciete (non-declaratieve) geheugen.........................................................26
Autobiografisch geheugen............................................................................. 27
Geheugen en vooruitblikken op de toekomst.................................................27
Neuronale basis van het geheugen................................................................28
Geheugenklachten versus geheugenstoornissen...........................................28
Hoofdstuk 11: Motoriek en actie........................................................29
Organisatie van het motorisch systeem............................................................29
Ruggenmerg.................................................................................................. 29
Hersenen........................................................................................................ 29
Cognitieve processen die betrokken zijn bij motoriek.......................................31
Bewegingsrepresentaties............................................................................... 31
Lichaamsrepresentaties en actie...................................................................32
Stoornissen........................................................................................................ 32
Hoofdstuk 8: taal en spraak...............................................................34
Psychologie van taal.......................................................................................... 34
Het produceren van taal................................................................................ 34
Stoornissen en dissociaties............................................................................... 34
Lezen en schrijven......................................................................................... 36
Spontane taal................................................................................................. 36
Functionele neuroanatomie van taal.................................................................37
Hoofdstuk 9: aandacht en executief functioneren...............................37
, Aandacht........................................................................................................... 38
aandachtsmodellen........................................................................................ 38
Executieve functies........................................................................................ 39
Neuroanatomie van aandacht en executieve functies......................................40
Het meten van aandacht en executief functioneren.........................................41
Stoornissen in aandacht en executief functioneren..........................................41
Hoofstuk 10: Emotie en sociale cognitie.............................................41
Emoties.......................................................................................................... 42
Emotionele en sociaal-cognitieve processen.....................................................42
Begrijpen van sociaal relevante informatie....................................................42
Reageren op sociaal relevante informatie......................................................43
Cognitieve modellen van sociale cognitie.........................................................44
Lokalisatie en functionele neuro-imaging..........................................................44
Stoornissen en dissociaties............................................................................... 46
Stoornissen.................................................................................................... 46
Hoofdstuk 12: Intelligentie................................................................47
Theorieën over intelligentie:............................................................................. 47
Neurale modellen van intelligentie....................................................................48
Bepalen van intelligentie................................................................................... 48
,DEEL 1 – INLEIDING IN DE NEUROPSYCHOLOGIE
HOOFSTUK 1: WAT IS KLINISCHE NEUROPSYCHOLOGIE?
Neuropsychologie = samenhang gedrag en de hersenen
KLINISCHE NEUROPSYCHOLOGIE IN HISTORISCH PERSPECTIEF
- Hippocrates: hersenen verantwoordelijk voor het intellect, zintuigen, kennis en
emoties
- Aristoteles: zetel van de ziel bevindt zich in ons hart, hersenen zijn orgaan van
weinig belang
- Herophilus: onderzocht hersenen na menselijk overlijden -> ontdekking van
cellen
- Descartes: dualisme = ratio (geest) en lichaam gescheiden. Ziel zit in
pijnappelklier
LOKALISATIE EN FUNCTIEDIFFERENTIATIE
- Gall: mens bezit verschillende mentale functies en die zijn te onderscheiden in
verschillende zelfstandige gebieden
o Phineas Gage: denken over rol van frontaalkwab bij gedragsinhibitie
- Broca: alleen woord ‘tan’ zeggen, wel alles begrijpen -> beschadiging
frontaalkwab, verantwoordelijk voor produceren spraak
- Wernicke: belang linker frontaalkwab bij spreken zonder begrip van betekenis
- Lissauer: visuele agnosie (geen herkenning van objecten). Fasen:
o Structuur en kenmerk van object waarnemen en ontleden
Verstoring zorgt voor apperceptieve afasie
o Kenmerken koppelen aan kennis of betekenisinformatie
Verstoring zorgt voor associatieve afasie
- Hughlings-Jackson: schade op specifieke plek kan zorgen voor functiestoornis,
maar die functie hoeft niet direct op die plek te zitten.
- Goldstein: mensen reageren niet alleen op stimuli uit de omgeving, maar gedrag
wordt door verschillende factoren gestuurd (herinneringen/emotie/gevoelens etc.)
-> mensen gaan verschillend om met de gevolgen van hersenbeschadiging
ONTWIKKELING VAN DE EXPERIMENTELE PSYCHOLOGIE
- Wundt (grondlegger experimentele psychologie): gericht op waarneming,
gedachten en gevoelens. Vooral onderzoek bij gezonde patiënten, daardoor niet
goed toepasbaar op patiënten met hersenletsel
- Donders: verschillen in reactietijd tussen taakcondities geven informatie over de
cognitieve functies
- Galton: legde basis voor gebruik van referentiegegevens (normen voor normaal
functioneren) bij het beoordelen van testprestaties van individuen
- Binet: intelligentietest voor ontwikkelingsniveau kinderen vaststellen
MODERNE KLINISCHE NEUROPSYCHOLOGIE (NA WOII)
- Luria:
o Alle gebieden van de hersenen zijn betrokken bij drie basisfuncties
Unit 1: regulatie van arousal en aandachtsprocessen (activatie)
Unit 2: verwerken van informatie die via zintuigen binnenkomen
(input)
Unit 3: planning en organisatie van handelen (output)
, o Wordt georganiseerd in 3 zones
Zone 1: primair (fotografische representatie, plaatje, verwerkt)
Zone 2: secundair (vorm en kleur ontleed)
Zone 3: tertiair (betekenisverlening)
o Derde globale indeling: linker hemisfeer voor talige processen, rechts is
niet-talige processen
- Geschwind: in de hersenen zijn functionele gebieden die in verbinding staan. Als
deze verbroken worden leidt dit tot specifieke uitvalsverschijnselen
o Dissociatie = Als bij patiënt A met laesie op plaats X een stoornis heeft op
taak A, maar niet op B
o Dubbele dissociatie = Als bij patiënt B met laesie op plaats Y een stoornis
heeft op B, maar niet op A
Dus precies de tegenovergestelde dingen; bewijzen dat er
differentiatie van functies is
- Benton: ontwikkelde gestandaardiseerde methoden voor het meten van
stoornissen bij patiënten met hersenbeschadiging
- Milner: onderzoek geheugen en functie frontaalkwabben -> deelfuncties
geheugen uitgebreider
- Kaplan + Goodglass: boston process approach
o Kwalitatieve procesanalyse, door observatie van gedrag, werd belangrijker
dan alleen naar kwantitatieve analyse te kijken
- Stuss: patiënten met frontaal letsel bleken in de dagelijkse praktijk moeite te
hebben met plannen en doelen stellen
- Zangwill: gaf diagnostiek en behandeling van patiënten met hersenletsel
systematisch een plaats binnen het zorgsysteem
- Warrington: maakte onderscheid tussen semantisch en episodisch geheugen
Vanaf 1980: MRI en CT werd mogelijk -> laesie werd minder belangrijk om vast te stellen,
dus de functie en gevolgen werden belangrijker
NEUROPSYCHOLOGIE IN NEDERLAND
- 1970: stichten van de Nederlandse Vereniging voor Neuropsychologie
- Heeft sinds oudsher al verbindingen met de cognitieve en experimentele
psychologie gehad
- Betto Deelman: heeft het begin van de Klinische Neuropsychologie helpen
vormgeven als docent en wetenschapper
HOOFSTUK 2: DE WETENSCHAPPELIJKE METHODEN
EMPIRISCHE CYCLUS
o Start met observatie die leidt tot
onderzoeksvraag
o Formuleren van hypothese op basis van
eerdere bevindingen of waarnemingen
beschreven in de literatuur (inductie)
o Onderzoek opzetten waarin voorspelling wordt
gedaan over wat er verwacht wordt in de
specifieke situatie van het onderzoek
(deductie)
o Operationalisering: concreet maken wat er
precies gemeten of gemanipuleerd wordt
, o Toetsen: data verzameling
o Evaluatiefase: resultaten interpreteren en conclusies trekken
- Type I-fout: onterecht verwerpen van de nulhypothese (foutpositief)
- Type II-fout: onterecht accepteren van de nulhypothese (foutnegatief)
ONDERZOEKSOPZET
- Informed consent
- Poweranalyse: hoeveel proefpersonen heb je nodig voor je onderzoek
o Te weinig power -> type II-fout
- Ratioscore: berekening over de simpele conditie zich verhoudt tot de complexe
- Ecologisch valide: mate waarin onderzoeksresultaten echt toepasbaar in het
dagelijks leven
TYPEN ONDERZOEK
- Beschrijvend/observationeel onderzoek: observaties van populaties of een
individueel proefpersoon. Er wordt geen variabele gemanipuleerd
- Correlationeel onderzoek: groepsvergelijking zonder het manipuleren van
variabelen of condities. Goed oplossing voor niet-ethische gedragsaanpassingen
- Experimenteel onderzoek: voor het aantonen van causale verbanden.
Manipulatie van onafhankelijke variabele om verschillen in de afhankelijke
variabelen te meten’
ONDERZOEKSDESIGNS:
- Review en meta-analyse: schetsen van een breder beeld van van de huidige
stand van wetenschap over een bepaalde onderwerp (adhv PRISMA-richtlijnen)
- RCT (randomized controlled trial): proefpersonen worden toegewezen aan een
van de interventiegroepen. Ene groep experimentele behandeling, andere
standaard klinische zorg/placebo behandeling
o Idealiter dubbelblind: behandelaar + proefpersoon weet niet in welke groep
die toebehoort
- Cross-over: type RCT. Proefpersonen krijgen beide interventies en die worden
dus binnen de proefpersonen bekeken
o Proefpersonen worden opgedeeld in twee groepen: eerste groep krijgt
eerst A, dan B. Groep twee krijgt eerst B, dan A.
- Multiple baseline: het doen van meerdere voormetingen om vast te stellen wat
de baseline is en/ of hoe eventueel herstel verloopt. Daarna wordt behandeling
gestart en kunnen verbeteringen eenduidig worden toegeschreven aan de
behandeling.
- Longitudinaal: gedragingen over herhaalde metingen in korte- of langere tijd te
onderzoeken.
o Cohortstudie: longitudinaal onderzoek waarin specifieke groep mensen
(cohort) voor een langere tijdsperiode (vaak meerdere jaren) onderzocht
wordt
- Cross-sectioneel: metingen op een punt in de tijd (vaak met veel verschillende
mensen)
- Case-control: groep mensen met een bepaalde aandoening worden vergeleken
met een groep mensen zonder deze eigenschappen.
- Gevalsstudies: een (single-case studies) of meerdere (case-series) personen
grondig bestudeerd. Prestatie van een of enkele patiënten worden vergeleken met
die van een bestaande normgroep of een controlegroep
