Systeem bijeenkomst H
Jean-Jacques Rousseau, Vertoog over de ongelijkheid.
In dit artikel wordt het mensbeeld van Rousseau en kort het mensbeeld volgens Hobbes
geschetst. Dit kan als volgt worden samengevat.
Rousseau
- De mens in de natuurtoestand weet niet wat goed of slecht is. De mens wordt gestuurd door
medelijden.
- De mens is van nature goed, maar het is de samenleving of de maatschappij die hem
corrumpeert.
Hobbes
- De mens is de natuurtoestand is slecht, omdat hij niet weet wat goed is.
- De mens is egoïstisch hebzuchtig en handelt enkel in eigenbelang.
- Het leven in de natuurtoestand is ‘nasty, brutish en short’. Er wordt ook wel gesproken van
de oorlog van allen (de mens tegen de mens. De mens is een wolf voor de mens). In zijn boek
Leviathan pleit hij dan ook voor grote overheid inmenging.
Jean Jacques Rousseau bespreekt de natuurstaat in vier fases.
Fase 1: De natuurtoestand
De natuurtoestand is de toestand die voorafgaat aan enige georganiseerde staatsvorm. In de
natuurtoestand leeft iedereen voor zichzelf, zijn mensen wild, is er geen sprake van
hartstochten, is er geen schaarste eigendom, jaloezie of hebzucht. De mens handelde om te
overleven. Er was sprake van liefde maar enkel “fysieke” en geen “zeden”, want de mens had
geen rede.
Op een gegeven moment kon de mens niet meer alleen overleven en ontstond er een noodzaak
om samen te werken. In de eerste fase heeft de mens medelijden en daar handelt hij naar, leeft
iedereen individueel en is er geen rolverdeling. Er is geen hiërarchie.
Naarmate het aantal mensen toenam, nam ook het aantal zorgen toe. Zo komen we tot de twee
fase.
Fase 2: De ware jeugd van de wereld
Volgens Rousseau is de ware jeugd van de wereld de mooiste staat om in te leven. Er zijn voor-
en nadelen.
Voordelen: arbeidsverdeling, mannen gaan op jacht en vrouwen zorgen voor het huishouden
(iedereen doet waar hij goed in is). Er zijn ook wederzijdse verplichtingen.
Nadelen: Hartstochten zoals liefde en daardoor jaloezie, privé eigendom. Mensen worden
afhankelijk van elkaar. Mensen wennen aan comfort en als dit comfort wegvalt worden
mensen ongelukkig.
,Mensen leefden in families. er ontstonden hartstochten. Ook was er een rolverdeling tussen
man en vrouw, dit had voor- en nadelen.
Fase 3: De slechte toestand
We komen vervolgens in fase drie door metaalbewerking en landbouw die zorgen voor
wederzijdse onafhankelijkheid (boeren maken het eten, om dat efficiënter te doen hebben ze
metaal nodig en metaalbewerkers hebben eten nodig). Privé eigendom speelt een grote rol en
daardoor steeds grotere ongelijkheid.
Omdat er grote ongelijkheid bestaat in combinatie met de hartstochten zoals jaloezie ontstaat
er oorlog tussen mensen (zie hier ook het gedachtengoed van Hobbes terugkomen). Dit is het
meest nadelig voor mensen met veel privé eigendom (rijken), omdat zij het meeste te verliezen
hebben.
Fase 4: Het eerste sociale contract
Hoe kunnen de rijken het privé eigendom beter beschermen? Door een samenleving. Ze
maken, zij maken de armen wijs dat een samenleving of maatschappij noodzakelijk is om
vrijheid te beschermen.
De stelling “allen snelden naar hun ketenen denkend zo hun vrijheid en veiligheid zeker te
stellen”. Is ironisch bedoelt om aan te tonen dat mensen hun natuurlijke vrijheid inleveren
voor een beperkte burgerlijke vrijheid. Dit had tot gevolg dat mensen autonomie verloren, en
uiteindelijke leidde dit tot vormen van onderdrukking en ongelijkheid.
In de vierde fase is zelfstandigheid verdwenen. De mens leeft niet meer naar de wetten van
natuurrecht maar naar gecreëerde wetten.
De oplossing volgens Rousseau
De oplossing van Rousseau is een vervanging van het eerste sociale contract (opgesteld door
rijken en dus problematisch) door een sociaal contract dat vrijwillig wordt aangegaan, en waar
gehoorzaamd wordt naar de algemene wil / het algemeen belang van het volk.
Edward A. Hoebel, The Law of Primitive Man.
Volgens Hoebel is de Inuit samenleving het minst verwijderd van de natuurstaat van rousseau.
Er is geen sprake van een overkoepelende staatsstructuur maar eerder van zelfbestuur.
Enkele belangrijke zaken uit de tekst met betrekking tot de Inuit:
- De Shaman → Is een soort spiritueel leider. De bevoegdheden van de Shaman zijn niet
wettig. Hij kan wel actie ondernemen als iemand een weerzinwekkende daad gepleegd
heeft met betrekking tot dieren of geesten. Voorbeelden daarvan; onthouding van
voedsel, vrouwen dwingen seks met hem te hebben, uitdrijving / verbanning van de
gemeenschap.
, - De Headman → wordt stilzwijgend erkend op basis van zijn vaardigheden en zijn rol in
de samenleving. Meestal de beste jager.
Eigendom in de Inuit samenleving:
Er is sprake van privé eigendom, maar iemand mag niet meer hebben dan noodzakelijk
(vergelijkbaar met Locke). Als je teveel eigendom hebt moet je dit afgeven. Grondgebied mag
geen eigendom zijn. Er bestaan twee soorten eigendom:
- Game: oftewel jachtwinst. Als mensen meegeholpen hebben dan moet de game proportioneel
verdeeld worden aan de hand van bepaalde regels.
- Articles of personal use: Er wordt gesproken van bijvoorbeeld persoonlijke wapens.
Ongelijke samenleving:
Over het algemeen is er sprake van een gelijke samenleving. Vrouwen worden echter
beschouwd als verhandelbaar.
Hartstochten:
In de Inuit samenleving is er sprake van hartstochten en jaloezie met betrekking tot vrouwen.
Ook liefde met rede.
Strafrecht:
Binnen de Inuit samenleving is er sprake strafrecht gericht op herstel en evenwicht herstellen
in de samenleving.
Vergelijk met Rousseau:
Ik denk de tweede fase van Rousseau namelijk de jeugd van de wereld. Er zijn hartstochten, de
mens leeft niet langer individueel, maar er is nog geen sprake van metaalbewerking, landbouw,
of excessief privé eigendom.
, Casus en Vaardigheden bijeenkomst 9.2
Louis Berkvens, De Franse Revolutie
De Franse revolutie had drie fasen:
1) De bestorming van de Bastille
Na vele oorlogen ontstond er in Frankrijk een extreem tekort aan voedsel en armoede nam toe.
Gepaard met hoge belastingen die het normale volk moest betalen is er dus sprake van een
economische en sociale crisis.
De bestorming van de Bastille door de inwoners van parijs (een gevangenis waar ook wapens
bewaard werden), is een keerpunt. De nationale vergadering (het normale volk) gaat over tot
afschaffing van het feodalisme. En de adel doet afstand van hun privileges. De nieuwe orde
heeft geleid tot de verklaring van de rechten van de mens (Déclaration des Droits de
l’Homme et du Citoyen).
Invloeden van Rousseau op de Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen:
Art 1. Het doel van de samenleving is het algemeen welzijn. De regering is ingesteld om de
mens het genot van zijn natuurlijke en onverklaarbare rechten te garanderen.
Art 2. Deze rechten zijn gelijkheid, vrijheid, veiligheid en eigendom.
Art 3. Alle mensen zijn van nature en voor de wet gelijk.
Art 4. De wet is de vrije en plechtige uitdrukking van de algemene wil; het is voor iedereen
hetzelfde, of het nu beschermt of straft; het kan alleen bevelen wat rechtvaardig en nuttig is
voor de samenleving; Het kan alleen verbieden wat schadelijk voor hem is.
Art 6. Vrijheid is de macht die de mens toekomt om alles te doen wat de rechten van anderen
niet schaadt; het heeft de natuur als zijn beginsel, rechtvaardigheid als zijn heerschappij, de
wet als zijn verdediging; de morele grens ligt in deze stelregel: doe een ander niet aan wat je
niet wilt dat jou wordt aangedaan.
Deze verklaring was het uitgangspunt van de grondwet van 1971, frankrijk veranderde in een
constitutionele monarchie (macht van monarch vastgelegd en beperkt in grondwet).
2) Jacobijnen aan de macht
De machtsgreep van de jacobijnen geleid door Robespierre heeft in 1772 geleid tot de val van
de constitutionele monarchie. De monarchie werd afgeschaft door de nationale vergadering.
De Franse republiek was geboren.
Het resultaat van het werk van de nationale vergadering was de grondwet van het jaar één
(1793). Deze is nooit ingevoerd vanwege politieke instabiliteit, oorlog etc. Maar stond vol met
revolutionaire progressieve idealen. Waaronder ook de idealen van Jean Jeacques Rousseau.
Enkele voorbeelden daarvan:
Jean-Jacques Rousseau, Vertoog over de ongelijkheid.
In dit artikel wordt het mensbeeld van Rousseau en kort het mensbeeld volgens Hobbes
geschetst. Dit kan als volgt worden samengevat.
Rousseau
- De mens in de natuurtoestand weet niet wat goed of slecht is. De mens wordt gestuurd door
medelijden.
- De mens is van nature goed, maar het is de samenleving of de maatschappij die hem
corrumpeert.
Hobbes
- De mens is de natuurtoestand is slecht, omdat hij niet weet wat goed is.
- De mens is egoïstisch hebzuchtig en handelt enkel in eigenbelang.
- Het leven in de natuurtoestand is ‘nasty, brutish en short’. Er wordt ook wel gesproken van
de oorlog van allen (de mens tegen de mens. De mens is een wolf voor de mens). In zijn boek
Leviathan pleit hij dan ook voor grote overheid inmenging.
Jean Jacques Rousseau bespreekt de natuurstaat in vier fases.
Fase 1: De natuurtoestand
De natuurtoestand is de toestand die voorafgaat aan enige georganiseerde staatsvorm. In de
natuurtoestand leeft iedereen voor zichzelf, zijn mensen wild, is er geen sprake van
hartstochten, is er geen schaarste eigendom, jaloezie of hebzucht. De mens handelde om te
overleven. Er was sprake van liefde maar enkel “fysieke” en geen “zeden”, want de mens had
geen rede.
Op een gegeven moment kon de mens niet meer alleen overleven en ontstond er een noodzaak
om samen te werken. In de eerste fase heeft de mens medelijden en daar handelt hij naar, leeft
iedereen individueel en is er geen rolverdeling. Er is geen hiërarchie.
Naarmate het aantal mensen toenam, nam ook het aantal zorgen toe. Zo komen we tot de twee
fase.
Fase 2: De ware jeugd van de wereld
Volgens Rousseau is de ware jeugd van de wereld de mooiste staat om in te leven. Er zijn voor-
en nadelen.
Voordelen: arbeidsverdeling, mannen gaan op jacht en vrouwen zorgen voor het huishouden
(iedereen doet waar hij goed in is). Er zijn ook wederzijdse verplichtingen.
Nadelen: Hartstochten zoals liefde en daardoor jaloezie, privé eigendom. Mensen worden
afhankelijk van elkaar. Mensen wennen aan comfort en als dit comfort wegvalt worden
mensen ongelukkig.
,Mensen leefden in families. er ontstonden hartstochten. Ook was er een rolverdeling tussen
man en vrouw, dit had voor- en nadelen.
Fase 3: De slechte toestand
We komen vervolgens in fase drie door metaalbewerking en landbouw die zorgen voor
wederzijdse onafhankelijkheid (boeren maken het eten, om dat efficiënter te doen hebben ze
metaal nodig en metaalbewerkers hebben eten nodig). Privé eigendom speelt een grote rol en
daardoor steeds grotere ongelijkheid.
Omdat er grote ongelijkheid bestaat in combinatie met de hartstochten zoals jaloezie ontstaat
er oorlog tussen mensen (zie hier ook het gedachtengoed van Hobbes terugkomen). Dit is het
meest nadelig voor mensen met veel privé eigendom (rijken), omdat zij het meeste te verliezen
hebben.
Fase 4: Het eerste sociale contract
Hoe kunnen de rijken het privé eigendom beter beschermen? Door een samenleving. Ze
maken, zij maken de armen wijs dat een samenleving of maatschappij noodzakelijk is om
vrijheid te beschermen.
De stelling “allen snelden naar hun ketenen denkend zo hun vrijheid en veiligheid zeker te
stellen”. Is ironisch bedoelt om aan te tonen dat mensen hun natuurlijke vrijheid inleveren
voor een beperkte burgerlijke vrijheid. Dit had tot gevolg dat mensen autonomie verloren, en
uiteindelijke leidde dit tot vormen van onderdrukking en ongelijkheid.
In de vierde fase is zelfstandigheid verdwenen. De mens leeft niet meer naar de wetten van
natuurrecht maar naar gecreëerde wetten.
De oplossing volgens Rousseau
De oplossing van Rousseau is een vervanging van het eerste sociale contract (opgesteld door
rijken en dus problematisch) door een sociaal contract dat vrijwillig wordt aangegaan, en waar
gehoorzaamd wordt naar de algemene wil / het algemeen belang van het volk.
Edward A. Hoebel, The Law of Primitive Man.
Volgens Hoebel is de Inuit samenleving het minst verwijderd van de natuurstaat van rousseau.
Er is geen sprake van een overkoepelende staatsstructuur maar eerder van zelfbestuur.
Enkele belangrijke zaken uit de tekst met betrekking tot de Inuit:
- De Shaman → Is een soort spiritueel leider. De bevoegdheden van de Shaman zijn niet
wettig. Hij kan wel actie ondernemen als iemand een weerzinwekkende daad gepleegd
heeft met betrekking tot dieren of geesten. Voorbeelden daarvan; onthouding van
voedsel, vrouwen dwingen seks met hem te hebben, uitdrijving / verbanning van de
gemeenschap.
, - De Headman → wordt stilzwijgend erkend op basis van zijn vaardigheden en zijn rol in
de samenleving. Meestal de beste jager.
Eigendom in de Inuit samenleving:
Er is sprake van privé eigendom, maar iemand mag niet meer hebben dan noodzakelijk
(vergelijkbaar met Locke). Als je teveel eigendom hebt moet je dit afgeven. Grondgebied mag
geen eigendom zijn. Er bestaan twee soorten eigendom:
- Game: oftewel jachtwinst. Als mensen meegeholpen hebben dan moet de game proportioneel
verdeeld worden aan de hand van bepaalde regels.
- Articles of personal use: Er wordt gesproken van bijvoorbeeld persoonlijke wapens.
Ongelijke samenleving:
Over het algemeen is er sprake van een gelijke samenleving. Vrouwen worden echter
beschouwd als verhandelbaar.
Hartstochten:
In de Inuit samenleving is er sprake van hartstochten en jaloezie met betrekking tot vrouwen.
Ook liefde met rede.
Strafrecht:
Binnen de Inuit samenleving is er sprake strafrecht gericht op herstel en evenwicht herstellen
in de samenleving.
Vergelijk met Rousseau:
Ik denk de tweede fase van Rousseau namelijk de jeugd van de wereld. Er zijn hartstochten, de
mens leeft niet langer individueel, maar er is nog geen sprake van metaalbewerking, landbouw,
of excessief privé eigendom.
, Casus en Vaardigheden bijeenkomst 9.2
Louis Berkvens, De Franse Revolutie
De Franse revolutie had drie fasen:
1) De bestorming van de Bastille
Na vele oorlogen ontstond er in Frankrijk een extreem tekort aan voedsel en armoede nam toe.
Gepaard met hoge belastingen die het normale volk moest betalen is er dus sprake van een
economische en sociale crisis.
De bestorming van de Bastille door de inwoners van parijs (een gevangenis waar ook wapens
bewaard werden), is een keerpunt. De nationale vergadering (het normale volk) gaat over tot
afschaffing van het feodalisme. En de adel doet afstand van hun privileges. De nieuwe orde
heeft geleid tot de verklaring van de rechten van de mens (Déclaration des Droits de
l’Homme et du Citoyen).
Invloeden van Rousseau op de Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen:
Art 1. Het doel van de samenleving is het algemeen welzijn. De regering is ingesteld om de
mens het genot van zijn natuurlijke en onverklaarbare rechten te garanderen.
Art 2. Deze rechten zijn gelijkheid, vrijheid, veiligheid en eigendom.
Art 3. Alle mensen zijn van nature en voor de wet gelijk.
Art 4. De wet is de vrije en plechtige uitdrukking van de algemene wil; het is voor iedereen
hetzelfde, of het nu beschermt of straft; het kan alleen bevelen wat rechtvaardig en nuttig is
voor de samenleving; Het kan alleen verbieden wat schadelijk voor hem is.
Art 6. Vrijheid is de macht die de mens toekomt om alles te doen wat de rechten van anderen
niet schaadt; het heeft de natuur als zijn beginsel, rechtvaardigheid als zijn heerschappij, de
wet als zijn verdediging; de morele grens ligt in deze stelregel: doe een ander niet aan wat je
niet wilt dat jou wordt aangedaan.
Deze verklaring was het uitgangspunt van de grondwet van 1971, frankrijk veranderde in een
constitutionele monarchie (macht van monarch vastgelegd en beperkt in grondwet).
2) Jacobijnen aan de macht
De machtsgreep van de jacobijnen geleid door Robespierre heeft in 1772 geleid tot de val van
de constitutionele monarchie. De monarchie werd afgeschaft door de nationale vergadering.
De Franse republiek was geboren.
Het resultaat van het werk van de nationale vergadering was de grondwet van het jaar één
(1793). Deze is nooit ingevoerd vanwege politieke instabiliteit, oorlog etc. Maar stond vol met
revolutionaire progressieve idealen. Waaronder ook de idealen van Jean Jeacques Rousseau.
Enkele voorbeelden daarvan:
