Jurisprudentie voor het tentamen; Casus en Vaardigheden Straf(procesrecht).
1.1 Poging en voorbereiding;
HR 13 maart 2001, ECLI:NL:HR:2001:AB0494 (Inbeslaggenomen heroïne)
Feiten:
De in de tenlastelegging omschreven handelingen zijn volgens het hof niet aan te merken als
handelingen ter voorbereiding en/of bevordering (ex artikel 10a Opiumwet) van het bereiden,
bewerken, verwerken, verkopen, afleveren, verstrekken, vervoeren en/of binnen het grondgebied
van Nederland brengen van de in de tenlastelegging bedoelde heroïne, aangezien die heroïne al
inbeslaggenomen was toen verzoeker de in de tenlastelegging omschreven handelingen verrichtte
Rechtsregel:
De voorbereiding/ bevordering ex artikel 10a Opiumwet is een zelfstandig delict. Zelfs als door
externe omstandigheden, zoals inbeslagname van drugs, niet meer kan worden voltooid.
Strafbaarheid van de handeling is niet afhankelijk van daadwerkelijke voltooiing van het misdrijf,
maar van de intentie. In deze casus was er een intentie van de dader en het enige wat hem stopte
was dat de heroïne al eerder in beslag was genomen (externe omstandigheid).
HR 17 november 2009, ECLI:NL:HR:2009:BJ3566 (Poging hennepteelt)
Feiten:
De politie valt een woning binnen waar een ruimte wordt aangetroffen die volledig is ingericht
voor de kweek van hennepplanten. Zo zijn er onder andere een kweekbak, afzuiginstallatie,
ventilator en meerdere assimilatieplanten te vinden. In de woning is echter geen kweekmateriaal
(“planten”) gevonden
Rechtsregel:
Er is pas sprake van een strafbare poging van in dit geval “hennepteelt” als gedragingen naar hun
uiterlijke verschijningsvorm zijn gericht op het voltooien van een misdrijf. In deze zaak was er een
ruimte die geschikt leek te zijn voor hennepteelt, maar het hebben van die ruimte is niet voldoende
om te spreken van een strafbare poging. Er moet kweekmateriaal aanwezig zijn om te kunnen
spreken van de uiterlijke verschijningsvorm gericht op voltooiing van het misdrijf.
HR 13 maart 2018, ECLI:NL:HR:2018:328 (Bestemd tot)
Feiten:
Verdachte had vroeger een hennepkwekerij, de spullen hiervan had hij niet opgeruimd en waren
daarom nog in zijn kelder aanwezig
Rechtsregel:
De verdachte wist dat of had ernstige redenen om te vermoeden dat de door hem verrichte
handelingen bestemd waren voor het beroeps- of bedrijfsmatig telen, bereiden, bewerken,
verwerken, verkopen, afleveren, verstrekken of vervoeren van lijst II middelen of van grote
hoeveelheden van die middelen. Van strafbare voorbereiding is sprake indien bewezen kan
worden dat verdachte wist of ernstige reden om te vermoeden had dat de door hem verrichte
handelingen bestemd waren voor het plegen van een Opiumwet delict. Het gaat met andere
woorden steeds om de criminele intentie van de dader en de daaruit voortvloeiende handeling.
Deze twee bestanddelen van de strafbaarstelling moeten zijn vervuld, wil er sprake zijn van
strafbare voorbereidingshandelingen.
, HR 28 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:479 (Poging invoer cocaïne)
Feiten:
Een partij cocaïne had de container met deklading niet bereikt en was dus ook niet
verscheept richting Antwerpen.
Rechtsregel:
De gedragingen in de casus kunnen niet worden gezien als een strafbare poging
tot het brengen van cocaïne binnen het grondgebied van Nederland, nu niet kan worden
gezegd dat deze zodanig dicht in tijd en plaats bij de voltooiing van de invoer in Nederland
van cocaïne lagen en al zodanig concreet daarop waren gericht dat sprake is van een begin
van uitvoering van dat misdrijf.
HR 24-10-1978, NJ 1979, 52 (Cito arrest)
Feiten:
Twee mannen waren van plan om uitzendbureau Cito te Amsterdam te beroven nadat een geldauto
geld had afgeleverd ten behoeve van de wekelijkse uitbetaling. Ze hadden zich onherkenbaar
gemaakt met een bromfietshelm en een sjaal of een stuk trui voor het gezicht. De ene persoon had
een met scherpe patronen geladen, schietklaar pistool bij zich, de ander een lege weekendtas. Ze
zijn de trap opgelopen en hebben bij de gesloten voordeur aangebeld. De voordeur werd echter
niet geopend en de overvallers werden ter plekke door de gewaarschuwde politie aangehouden
Rechtsregel:
De Hoge Raad oordeelde dat de gedragingen als een begin van uitvoering van het voorgenomen
misdrijf zijn aan te merken "als zij naar haar uiterlijke verschijningsvorm moeten worden
beschouwd als te zijn gericht op de voltooiing van het misdrijf". In deze casus oordeelde het hof
dat aan het “begin van uitvoering” criterium voldaan is.
HR 08-09-1987, NJ 1988, 612 (Grenswisselkantoor)
Feiten:
Twee mannen hebben het plan opgevat om het Grenswisselkantoor in Bladel te overvallen. Zij
rijden met een gestolen auto met valse kentekenplaten nog voor het openingsuur naar het
betreffende Grenswisselkantoor. In een auto hebben zij een geladen dubbelloops jachtgeweer, een
imitatie vuistvuurwapen alsmede handboeien en tape om de kantoorbediende vast te binden. De
mannen dragen dubbele kleding en hebben pruiken bij zich. Met draaiende motor wachten de
mannen op een parkeerplaats nabij het Grenswisselkantoor de komst af van de kantoorbediende
die, als alles goed gaat, het kantoor zal openen. De kantoorbediende arriveert, maar opent het
Grenswisselkantoor niet, omdat hij de auto ziet staan en het zaakje niet vertrouwt. Hij waarschuwt
de politie, die snel met een dienstauto ter plaatse is. Zodra de overvallers de politie zien, slaan zij
op de vlucht. Na een wilde achtervolging worden de mannen tot stoppen gedwongen en
aangehouden.
Rechtsregel:
Het Grenswisselkantoor arrest is een negatief variatie arrest op het standaardarrest Cito-arrest.
Hierin leidde de toepassing van het criterium tot de conclusie dat de handelingen van de verdachte
juist geen begin van uitvoering opleveren omdat de gedragingen naar haar uiterlijke
verschijningsvorm niet moeten worden beschouwd als te zijn gericht op voltooiing van het
misdrijf.
,1.2 Verdenkings- en opsporingsbegrip; criminal charge en nemo tenetur-beginsel;-
HR 5 maart 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ2190 (CIE-info)
Feiten:
De woning (en auto) van de moeder van de verdachte wordt doorzocht op basis van
anonieme informatie (CIE-info) die bij de politie is binnengekomen. Hierbij worden een
geluiddemper en een vlindermes, scherpe volmantel pistoolpatronen, kaliber 6,35 mm,
en 10,08 gram cocaïne aangetroffen en inbeslaggenomen
Rechtsregel:
De Hoge Raad overweegt dat moet worden vooropgesteld dat een verdenking van overtreding van
de Wet wapens en munitie kan worden aangenomen op basis van anoniem aan de politie verstrekte
informatie. Die informatie was in het onderhavige geval vervat in een melding van de Criminele
Inlichtingen Eenheid van de Politie Amsterdam. In 's Hofs overwegingen ligt besloten dat de in
die melding vervatte gegevens voldoende concreet en specifiek waren om het in art. 49WWM
bedoelde vermoeden op te leveren op grond waarvan doorzoeking ter inbeslagneming mag worden
verricht. Dat oordeel is niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd.
HR 9 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3537 (Warmtemeting)
Feiten:
In dit arrest is de vraag of het enkel beschikken over een proces-verbaal waaruit middels een
warmtemeting blijkt dat er een extreme warmtebron is bij verdachte, voldoende is om de
betreffende woning te betreden.
Rechtsregel:
Het feit dat er sprake was van een extreme warmte bron en de verbalisant ambtshalve wist
dat voor een succesvolle binnenkweek van hennepplanten een tropisch klimaat nodig is, is
voldoende voor verbalisanten om te concluderen dat er sprake is van een redelijk vermoeden van
schuld tot overtreding van de Opiumwet.
HR 1 november 2016, ECLI:NL:HR:2016:2454 (Dynamische verkeerscontrole)
Feiten:
In dit arrest is er sprake van de vraag of er misbruik wordt gemaakt van de toegekende
bevoegdheden in art. 160 WVW. Vraag is of er sprake is van opsporing i.p.v.
controlebevoegdheden waarvoor art.160 WVW is bestemd
Rechtsregel:
De Hoge Raad oordeelt dat een verkeerscontrole die wordt ingezet om opsporingsbevoegdheden
toe te passen geen detournement de pouvoir (misbruik van macht) oplevert als de verkeerscontrole
voldoet aan de wettelijke eisen. Een verkeerscontrole voldoet aan de wettelijk eisen indien hierbij
daadwerkelijk het rijbewijs en de voertuigpapieren is gecontroleerd. Een dergelijke
verkeerscontrole is wel onrechtmatig indien een voertuig enkel of hoofdzakelijk op grond van
etnische dan wel religieuze kenmerken van de bestuurder of de inzittende voor controle werd
geselecteerd.
, HR 5 december 2017, ECLI:NL:HR:2017:3057 (MMA)
Feiten:
De vraag in dit arrest is of er op basis van één MMA melding een redelijk vermoeden van schuld
kan ontstaan.
Rechtsregel:
De hoge raad zegt dat de informatie concreet en gedetailleerd moet zijn, maar om van redelijke
verdenking uit te gaan, moet er nader onderzoek (verificatie) gedaan worden. Dat komt omdat een
enkele tip onbetrouwbaar is. De betrouwbaarheidskwestie speelt bij tips, maar met
name bij MMA (meld misdaad anoniem) meldingen. zonder nadere toetsing kan
er in sommige omstandigheden ook een redelijk vermoeden zijn. Je moet ervan uitgaan
dat dat alleen in hele uitzonderlijke gevallen is. Het moet dan zodanig
gedetailleerd zijn dat je zonder meer moet kunnen uitgaan van de betrouwbaarheid
ervan.
HR 12 juli 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ3640 m.nt. A. Feenstra (Post-Chambaz)
Rechtsregel:
Een belastingplichtige mag onder last van een dwangsom verplicht worden
veroordeeld tot het verschaffen van al het materiaal [zowel wilsafhankelijk
alsook onafhankelijk] dat van belang kan zijn voor een juiste belastingheffing.
Tegelijkertijd wel een restrictie: wilsafhankelijk materiaal mag slechts gebruikt
worden voor de belastingheffing en niet voor fiscale beboeting of
strafvervolging.
EHRM 17-12-1996, NJ 1997, 699 (Saunders / VK)
Feiten:
In een (nog niet strafrechtelijk) onderzoek naar fraude bij het Guinessconcern wordt directeur
Saunders ondervraagd. Saunders is hier verplicht antwoord te geven omdat er een
inlichtingenplicht geldt. Verklaringen die daar zijn verkregen worden later gebruikt in
een strafrechtelijk onderzoek tegen Saunders.
Rechtsregel:
Saunders regel 1: Het Nemo tenetur beginsel heeft terugwerkende kracht: Het gebruiken van
verklaringen van verdachte (materiaal van de wil afhankelijk) die zijn verkregen in een nog niet
strafrechtelijk onderzoek (toen nog geen criminal charge bestond) is in strijd met het Nemo
Tenetur beginsel
Saunders regel 2: Materiaal dat onafhankelijk van de wil van de verdachte bestaat (anders dan
materiaal van de wil afhankelijk), mag wel onder druk worden verkregen. Dus in feite mag alles
onder druk worden verkregen, voorbeelden: DNA, bloed en haren bestaan zonder de wil van de
verdachte en mogen dus worden verkregen. Het Nemo tenetur beginsel biedt hier geen
bescherming tegen.
1.1 Poging en voorbereiding;
HR 13 maart 2001, ECLI:NL:HR:2001:AB0494 (Inbeslaggenomen heroïne)
Feiten:
De in de tenlastelegging omschreven handelingen zijn volgens het hof niet aan te merken als
handelingen ter voorbereiding en/of bevordering (ex artikel 10a Opiumwet) van het bereiden,
bewerken, verwerken, verkopen, afleveren, verstrekken, vervoeren en/of binnen het grondgebied
van Nederland brengen van de in de tenlastelegging bedoelde heroïne, aangezien die heroïne al
inbeslaggenomen was toen verzoeker de in de tenlastelegging omschreven handelingen verrichtte
Rechtsregel:
De voorbereiding/ bevordering ex artikel 10a Opiumwet is een zelfstandig delict. Zelfs als door
externe omstandigheden, zoals inbeslagname van drugs, niet meer kan worden voltooid.
Strafbaarheid van de handeling is niet afhankelijk van daadwerkelijke voltooiing van het misdrijf,
maar van de intentie. In deze casus was er een intentie van de dader en het enige wat hem stopte
was dat de heroïne al eerder in beslag was genomen (externe omstandigheid).
HR 17 november 2009, ECLI:NL:HR:2009:BJ3566 (Poging hennepteelt)
Feiten:
De politie valt een woning binnen waar een ruimte wordt aangetroffen die volledig is ingericht
voor de kweek van hennepplanten. Zo zijn er onder andere een kweekbak, afzuiginstallatie,
ventilator en meerdere assimilatieplanten te vinden. In de woning is echter geen kweekmateriaal
(“planten”) gevonden
Rechtsregel:
Er is pas sprake van een strafbare poging van in dit geval “hennepteelt” als gedragingen naar hun
uiterlijke verschijningsvorm zijn gericht op het voltooien van een misdrijf. In deze zaak was er een
ruimte die geschikt leek te zijn voor hennepteelt, maar het hebben van die ruimte is niet voldoende
om te spreken van een strafbare poging. Er moet kweekmateriaal aanwezig zijn om te kunnen
spreken van de uiterlijke verschijningsvorm gericht op voltooiing van het misdrijf.
HR 13 maart 2018, ECLI:NL:HR:2018:328 (Bestemd tot)
Feiten:
Verdachte had vroeger een hennepkwekerij, de spullen hiervan had hij niet opgeruimd en waren
daarom nog in zijn kelder aanwezig
Rechtsregel:
De verdachte wist dat of had ernstige redenen om te vermoeden dat de door hem verrichte
handelingen bestemd waren voor het beroeps- of bedrijfsmatig telen, bereiden, bewerken,
verwerken, verkopen, afleveren, verstrekken of vervoeren van lijst II middelen of van grote
hoeveelheden van die middelen. Van strafbare voorbereiding is sprake indien bewezen kan
worden dat verdachte wist of ernstige reden om te vermoeden had dat de door hem verrichte
handelingen bestemd waren voor het plegen van een Opiumwet delict. Het gaat met andere
woorden steeds om de criminele intentie van de dader en de daaruit voortvloeiende handeling.
Deze twee bestanddelen van de strafbaarstelling moeten zijn vervuld, wil er sprake zijn van
strafbare voorbereidingshandelingen.
, HR 28 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:479 (Poging invoer cocaïne)
Feiten:
Een partij cocaïne had de container met deklading niet bereikt en was dus ook niet
verscheept richting Antwerpen.
Rechtsregel:
De gedragingen in de casus kunnen niet worden gezien als een strafbare poging
tot het brengen van cocaïne binnen het grondgebied van Nederland, nu niet kan worden
gezegd dat deze zodanig dicht in tijd en plaats bij de voltooiing van de invoer in Nederland
van cocaïne lagen en al zodanig concreet daarop waren gericht dat sprake is van een begin
van uitvoering van dat misdrijf.
HR 24-10-1978, NJ 1979, 52 (Cito arrest)
Feiten:
Twee mannen waren van plan om uitzendbureau Cito te Amsterdam te beroven nadat een geldauto
geld had afgeleverd ten behoeve van de wekelijkse uitbetaling. Ze hadden zich onherkenbaar
gemaakt met een bromfietshelm en een sjaal of een stuk trui voor het gezicht. De ene persoon had
een met scherpe patronen geladen, schietklaar pistool bij zich, de ander een lege weekendtas. Ze
zijn de trap opgelopen en hebben bij de gesloten voordeur aangebeld. De voordeur werd echter
niet geopend en de overvallers werden ter plekke door de gewaarschuwde politie aangehouden
Rechtsregel:
De Hoge Raad oordeelde dat de gedragingen als een begin van uitvoering van het voorgenomen
misdrijf zijn aan te merken "als zij naar haar uiterlijke verschijningsvorm moeten worden
beschouwd als te zijn gericht op de voltooiing van het misdrijf". In deze casus oordeelde het hof
dat aan het “begin van uitvoering” criterium voldaan is.
HR 08-09-1987, NJ 1988, 612 (Grenswisselkantoor)
Feiten:
Twee mannen hebben het plan opgevat om het Grenswisselkantoor in Bladel te overvallen. Zij
rijden met een gestolen auto met valse kentekenplaten nog voor het openingsuur naar het
betreffende Grenswisselkantoor. In een auto hebben zij een geladen dubbelloops jachtgeweer, een
imitatie vuistvuurwapen alsmede handboeien en tape om de kantoorbediende vast te binden. De
mannen dragen dubbele kleding en hebben pruiken bij zich. Met draaiende motor wachten de
mannen op een parkeerplaats nabij het Grenswisselkantoor de komst af van de kantoorbediende
die, als alles goed gaat, het kantoor zal openen. De kantoorbediende arriveert, maar opent het
Grenswisselkantoor niet, omdat hij de auto ziet staan en het zaakje niet vertrouwt. Hij waarschuwt
de politie, die snel met een dienstauto ter plaatse is. Zodra de overvallers de politie zien, slaan zij
op de vlucht. Na een wilde achtervolging worden de mannen tot stoppen gedwongen en
aangehouden.
Rechtsregel:
Het Grenswisselkantoor arrest is een negatief variatie arrest op het standaardarrest Cito-arrest.
Hierin leidde de toepassing van het criterium tot de conclusie dat de handelingen van de verdachte
juist geen begin van uitvoering opleveren omdat de gedragingen naar haar uiterlijke
verschijningsvorm niet moeten worden beschouwd als te zijn gericht op voltooiing van het
misdrijf.
,1.2 Verdenkings- en opsporingsbegrip; criminal charge en nemo tenetur-beginsel;-
HR 5 maart 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ2190 (CIE-info)
Feiten:
De woning (en auto) van de moeder van de verdachte wordt doorzocht op basis van
anonieme informatie (CIE-info) die bij de politie is binnengekomen. Hierbij worden een
geluiddemper en een vlindermes, scherpe volmantel pistoolpatronen, kaliber 6,35 mm,
en 10,08 gram cocaïne aangetroffen en inbeslaggenomen
Rechtsregel:
De Hoge Raad overweegt dat moet worden vooropgesteld dat een verdenking van overtreding van
de Wet wapens en munitie kan worden aangenomen op basis van anoniem aan de politie verstrekte
informatie. Die informatie was in het onderhavige geval vervat in een melding van de Criminele
Inlichtingen Eenheid van de Politie Amsterdam. In 's Hofs overwegingen ligt besloten dat de in
die melding vervatte gegevens voldoende concreet en specifiek waren om het in art. 49WWM
bedoelde vermoeden op te leveren op grond waarvan doorzoeking ter inbeslagneming mag worden
verricht. Dat oordeel is niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd.
HR 9 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3537 (Warmtemeting)
Feiten:
In dit arrest is de vraag of het enkel beschikken over een proces-verbaal waaruit middels een
warmtemeting blijkt dat er een extreme warmtebron is bij verdachte, voldoende is om de
betreffende woning te betreden.
Rechtsregel:
Het feit dat er sprake was van een extreme warmte bron en de verbalisant ambtshalve wist
dat voor een succesvolle binnenkweek van hennepplanten een tropisch klimaat nodig is, is
voldoende voor verbalisanten om te concluderen dat er sprake is van een redelijk vermoeden van
schuld tot overtreding van de Opiumwet.
HR 1 november 2016, ECLI:NL:HR:2016:2454 (Dynamische verkeerscontrole)
Feiten:
In dit arrest is er sprake van de vraag of er misbruik wordt gemaakt van de toegekende
bevoegdheden in art. 160 WVW. Vraag is of er sprake is van opsporing i.p.v.
controlebevoegdheden waarvoor art.160 WVW is bestemd
Rechtsregel:
De Hoge Raad oordeelt dat een verkeerscontrole die wordt ingezet om opsporingsbevoegdheden
toe te passen geen detournement de pouvoir (misbruik van macht) oplevert als de verkeerscontrole
voldoet aan de wettelijke eisen. Een verkeerscontrole voldoet aan de wettelijk eisen indien hierbij
daadwerkelijk het rijbewijs en de voertuigpapieren is gecontroleerd. Een dergelijke
verkeerscontrole is wel onrechtmatig indien een voertuig enkel of hoofdzakelijk op grond van
etnische dan wel religieuze kenmerken van de bestuurder of de inzittende voor controle werd
geselecteerd.
, HR 5 december 2017, ECLI:NL:HR:2017:3057 (MMA)
Feiten:
De vraag in dit arrest is of er op basis van één MMA melding een redelijk vermoeden van schuld
kan ontstaan.
Rechtsregel:
De hoge raad zegt dat de informatie concreet en gedetailleerd moet zijn, maar om van redelijke
verdenking uit te gaan, moet er nader onderzoek (verificatie) gedaan worden. Dat komt omdat een
enkele tip onbetrouwbaar is. De betrouwbaarheidskwestie speelt bij tips, maar met
name bij MMA (meld misdaad anoniem) meldingen. zonder nadere toetsing kan
er in sommige omstandigheden ook een redelijk vermoeden zijn. Je moet ervan uitgaan
dat dat alleen in hele uitzonderlijke gevallen is. Het moet dan zodanig
gedetailleerd zijn dat je zonder meer moet kunnen uitgaan van de betrouwbaarheid
ervan.
HR 12 juli 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ3640 m.nt. A. Feenstra (Post-Chambaz)
Rechtsregel:
Een belastingplichtige mag onder last van een dwangsom verplicht worden
veroordeeld tot het verschaffen van al het materiaal [zowel wilsafhankelijk
alsook onafhankelijk] dat van belang kan zijn voor een juiste belastingheffing.
Tegelijkertijd wel een restrictie: wilsafhankelijk materiaal mag slechts gebruikt
worden voor de belastingheffing en niet voor fiscale beboeting of
strafvervolging.
EHRM 17-12-1996, NJ 1997, 699 (Saunders / VK)
Feiten:
In een (nog niet strafrechtelijk) onderzoek naar fraude bij het Guinessconcern wordt directeur
Saunders ondervraagd. Saunders is hier verplicht antwoord te geven omdat er een
inlichtingenplicht geldt. Verklaringen die daar zijn verkregen worden later gebruikt in
een strafrechtelijk onderzoek tegen Saunders.
Rechtsregel:
Saunders regel 1: Het Nemo tenetur beginsel heeft terugwerkende kracht: Het gebruiken van
verklaringen van verdachte (materiaal van de wil afhankelijk) die zijn verkregen in een nog niet
strafrechtelijk onderzoek (toen nog geen criminal charge bestond) is in strijd met het Nemo
Tenetur beginsel
Saunders regel 2: Materiaal dat onafhankelijk van de wil van de verdachte bestaat (anders dan
materiaal van de wil afhankelijk), mag wel onder druk worden verkregen. Dus in feite mag alles
onder druk worden verkregen, voorbeelden: DNA, bloed en haren bestaan zonder de wil van de
verdachte en mogen dus worden verkregen. Het Nemo tenetur beginsel biedt hier geen
bescherming tegen.
