STRAFRECHT
Gedoceerd door K. Eugene
S.A.
, INHOUDSTAFEL
INLEIDING .................................................................................................................................................. 5
VOORBEELDEN WAARIN STRAFRECHT VOORKOMT ................................................................................................. 5
HOOFDSTUK 1. BASISPRINCIPES VAN HET STRAFRECHT ................................................................................ 7
KENMERKEN ............................................................................................................................................... 7
BEGRIP ..................................................................................................................................................... 8
HET DOEL VAN STRAFRECHT ............................................................................................................................ 8
ART. 27 NSW ............................................................................................................................................. 9
HET LEGALITEITSBEGINSEL ............................................................................................................................ 10
GEMEENTELIJKE ADMINISTRATIEVE SANCTIES (GAS) ............................................................................................ 11
BRONNEN VAN HET STRAFRECHT .................................................................................................................... 11
INTERPRETATIE VAN DE WETTEN..................................................................................................................... 12
MATERIEEEL VS. FORMEEL STRAFRECHT ............................................................................................................ 13
CODIFICATIE VAN HET STRAFRECHT.................................................................................................................. 14
HOOFDSTUK 2. DE WERKING VAN DE STRAFWET ....................................................................................... 15
IN DE TIJD ................................................................................................................................................ 15
IN DE RUIMTE ........................................................................................................................................... 16
principe van de territorialiteit ......................................................................................................................... 16
het rijk ............................................................................................................................................................. 17
Ubiquiteitstheorie ........................................................................................................................................... 18
casus 1....................................................................................................................................................................... 18
casus 2....................................................................................................................................................................... 18
verzwarende bestanddelen........................................................................................................................................... 18
misdrijven buiten België.................................................................................................................................. 18
Actief personaliteitsbeginsel ......................................................................................................................................... 18
terroristische misdrijven: ter informatie .................................................................................................................. 19
Criteria .................................................................................................................................................................. 20
Terroristische groep ............................................................................................................................................. 20
Strafbare gedragingen .......................................................................................................................................... 20
Wetgeving ter versterking van de strijd tegen terrorisme .................................................................................. 21
Passief personaliteitsbeginsel ....................................................................................................................................... 21
Staatsbeschermingsbeginsel ......................................................................................................................................... 21
Universaliteitsbeginsel .................................................................................................................................................. 22
aantreffen van de verdachte in België ..................................................................................................................... 22
Grensoverschrijdende criminaliteit .......................................................................................................................... 22
voorbeeldcasus ......................................................................................................................................................... 23
TEN AANZIEN VAN PERSONEN ........................................................................................................................ 23
Bijzondere regelingen ..................................................................................................................................... 24
HOOFDSTUK 3. DE MISDRIJVEN: INDELING VAN DE MISDRIJVEN ................................................................ 24
HET BEGRIP MISDRIJF .................................................................................................................................. 24
DRIEDELING VAN MISDRIJVEN ........................................................................................................................ 25
voorbeeld .................................................................................................................................................................. 25
VOORLOPIGE EN DEFINITIEVE KWALIFICATIE VAN HET MISDRIJF ................................................................................ 25
DENATURATIE VAN MISDRIJVEN ..................................................................................................................... 25
VERZACHTENDE OMSTANDIGHEDEN ................................................................................................................ 26
NIEUWE INDELING IN HET NIEUWE STRAFWETBOEK ............................................................................................. 26
, Indeling van misdrijven volgens hun aard ...................................................................................................... 26
specifieke categorie: drukpersmisdrijven ....................................................................................................... 26
Indeling volgens materiële uitvoeringswijze .................................................................................................. 27
DE BESTANDDELEN EN DE MODALITEITEN VAN HET MISDRIJF .................................................................... 28
INLEIDING................................................................................................................................................ 28
Feiten .................................................................................................................................................................... 28
Kwalificatie van de feiten ..................................................................................................................................... 28
DE BESTANDDELEN VAN HET MISDRIJF .............................................................................................................. 29
1. materieel element................................................................................................................................... 29
2. moreel element ....................................................................................................................................... 30
reglementaire misdrijven ......................................................................................................................................... 31
opzettelijke misdrijven ............................................................................................................................................. 31
onopzettelijke misdrijven ......................................................................................................................................... 31
Schuldontheffingsgronden ............................................................................................................................................ 32
Strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen................................................................................................ 32
3. de wederrechtelijkheid ........................................................................................................................... 32
DE MODALITEITEN VAN HET MISDRIJF ....................................................................................................... 32
VERZWARENDE BESTANDDELEN...................................................................................................................... 32
Verzwarende factoren .................................................................................................................................... 33
Subjectieve en objectieve verzwarende bestanddelen ................................................................................... 33
Verzwarende bestanddelen bij diefstal .......................................................................................................... 34
Verzwarende bestanddelen bij seksuele misdrijven ....................................................................................... 34
algemeen ....................................................................................................................................................................... 34
Leeftijd en toestemming ............................................................................................................................................... 35
verzwarende bestanddelen........................................................................................................................................... 35
POGING .................................................................................................................................................. 36
Ondeugdelijke poging ..................................................................................................................................... 36
(STRAFBARE) DEELNEMING (ART. 19 EN 20. NSW) ............................................................................................ 37
RECHTVAARDIGINGSGRONDEN (ART. 10 NSW) .................................................................................................. 37
1. het gebod of de toelating bij wet (art. 11 NSW)..................................................................................... 38
2. Het bevel van de overheid (art. 12 NSw) ................................................................................................ 39
3. noodtoestand (art. 13 NSW) ................................................................................................................... 39
4. Wettige verdediging (art. 14 NSw) ......................................................................................................... 40
5. Wettig verzet bij misbruik door de overheid (art. 15 NSw) .................................................................... 40
Toestemming van het slachtoffer ................................................................................................................... 41
GRONDEN VAN NIET-TOEREKENINGSVATBAARHEID ............................................................................................. 41
1. geestesstoornis (art. 25 NSW) ................................................................................................................ 41
Wet op de internering (5 mei 2014) ............................................................................................................................. 42
2. Minderjarigheid (art. 26 NSw) ................................................................................................................ 42
De procedure bij minderjarigen .................................................................................................................................... 43
uithandengeving............................................................................................................................................................ 43
Verontrustende opvoedingssituatie (VOS) ................................................................................................................... 44
3. Dronkenschap of drugsgebruik ............................................................................................................... 44
VERSCHONINGSGRONDEN ............................................................................................................................ 45
1. Schuldontheffingsgronden art. 21 NSw .................................................................................................. 45
dwaling .......................................................................................................................................................................... 45
Onweerstaanbare dwang of overmacht ....................................................................................................................... 46
morele dwang ........................................................................................................................................................... 46
materiële dwang ....................................................................................................................................................... 47
2. Strafuitsluitende verschoningsgronden .................................................................................................. 47
, Aangifte aan de overheid .............................................................................................................................................. 48
Onderwerping ............................................................................................................................................................... 48
BOM en BIM .................................................................................................................................................................. 48
Verschoning bij schuldig verzuim (art. 303 NSw).......................................................................................................... 49
3. Strafverminderende verschoningsgronden ............................................................................................ 49
Noodweerexces............................................................................................................................................................. 49
Minderjarigheid als strafverminderende factor ........................................................................................................... 50
Uitlokking (art. 103 en 203 NSw) .................................................................................................................................. 50
DE STRAF ................................................................................................................................................. 50
BEGRIP SANCTIE EN STRAF ............................................................................................................................ 50
FUNCTIES VAN STRAF IN DE CRIMINOLOGIE........................................................................................................ 51
KENMERKEN VAN STRAF .............................................................................................................................. 51
INDELING VAN STRAFFEN ............................................................................................................................. 52
Hoofdstraffen.................................................................................................................................................. 52
gevangenisstraf ............................................................................................................................................................. 52
Straf met elektronisch toezicht ..................................................................................................................................... 52
Werkstraf....................................................................................................................................................................... 53
probatiestraf ................................................................................................................................................................. 54
geldboete ...................................................................................................................................................................... 54
verbeurdverklaring ........................................................................................................................................................ 55
bijkomende straffen ........................................................................................................................................ 55
bijzondere verbeurdverklaring...................................................................................................................................... 55
Geldstraf op basis van het verwachte of uit het misdrijf gehaalde geldvoordeel ........................................................ 56
andere bijkomende straffen ......................................................................................................................................... 56
bijkomende straffen die specifiek gericht zijn op de persoon van de dader en zijn activiteiten............................. 56
rechtspersonen ............................................................................................................................................... 57
HERHALING – RECIDIVE (ART. 60 NSW.) .......................................................................................................... 57
SAMENLOOP ............................................................................................................................................ 57
1. eendaadse samenloop ............................................................................................................................ 58
2. meerdaadse samenloop ......................................................................................................................... 58
TOEREKENING VAN DE HECHTENIS ................................................................................................................... 58
OPSCHORTING .......................................................................................................................................... 59
UITSTEL VAN TENUITVOERLEGGING STRAF ......................................................................................................... 59
UITVOERING VAN DE STRAF ........................................................................................................................... 59
EXAMEN OEFENINGEN .............................................................................................................................. 61
CASUS 1 ................................................................................................................................................. 61
CASUS 2 .................................................................................................................................................. 61
CASUS 3 .................................................................................................................................................. 62
CASUS 4 .................................................................................................................................................. 62
CASUS 5 .................................................................................................................................................. 63
,INLEIDING
Het oud strafwetboek van 1867 neemt een einde op 8 april 2026, waarbij het nieuwe strafwetboek in werking
zal treden. Dit nieuwe strafwetboek werd ingevoerd door de wet van 8 april 2024 en heeft als doel het strafrecht
te moderniseren en beter af te stemmen op de hedendaagse samenleving. Het strafrecht evolueert immers
voortdurend mee met maatschappelijke ontwikkelingen. Veel bepalingen uit het oude strafwetboek zijn vandaag
achterhaald en vinden geen of weinig toepassing meer in onze huidige tijd en samenleving. Daarom werd
gekozen voor een grondige hervorming die moet leiden tot een strafwetboek dat accurater, coherenter en
eenvoudiger is opgebouwd.
De structuur van het nieuwe strafwetboek bestaat uit twee grote delen, namelijk Boek I en Boek II:
Boek I bevat de algemene regels van het strafrecht. Hierin worden de basisprincipes en algemene bepalingen
vastgelegd die gelden voor het strafrecht in het algemeen.
Een voorbeeld hiervan is de regeling rond bestraffing in staat van herhaling, ook wel recidive genoemd.
Wanneer iemand opnieuw een misdrijf pleegt nadat hij reeds eerder werd veroordeeld, kan dit leiden tot
een zwaardere straf die boven het wettelijk minimum ligt.
Boek II behandelt vervolgens de misdrijven en hun straffen. In dit deel worden alle strafbare feiten opgelijst,
samen met de bijhorende sancties die door de rechter kunnen worden opgelegd. Het gaat dus om de concrete
overtredingen en de straffen die daarop van toepassing zijn.
VOORBEELDEN WAARIN STRAFRECHT VOORKOMT
Het Spaanse parket heeft begin 2025 een gevangenisstraf van 2,5 jaar geëist tegen de voormalige voorzitter
van de Spaanse voetbalbond (RFEF), Luis Rubiales. Hij kuste gedwongen speelster Jennifer Hermoso na de
gewonnen WK-finale bij de vrouwen in augustus vorig jaar.
Luis Rubiales, voormalig voorzitter van de Spaanse voetbalbond, staat vanaf maandag tot 19 februari 2025 in
Madrid terecht in de zaak rond de omstreden kus die hij speelster Jennifer Hermoso gaf na de WK-finale. De
affaire leidde in de zomer van 2023 tot wereldwijde ophef en uiteindelijk ook tot het ontslag van de
bondsvoorzitter.
Soortgelijke casus kan op het examen komen (op Belgisch recht van
toepassing).
Art. Die van toepassing zijn in het Belgisch recht:
Art. 134 nieuw sw.
Art. 148 nieuw sw.: hogere straf indien de handeling wordt gepleegd
door iemand met een machtspositie.
5
,Parket eist geen straf voor Brusselse barman die verdacht wordt van twee verkrachtingen
Het Brusselse parket eist geen straf tegen de voormalige barman van café Le Waff in Elsene, die twee vrouwen
zou hebben verkracht. Volgens het openbaar ministerie werd de beklaagde al voldoende gestraft door de
“lynchpartij” op sociale media.
Er zou rekening kunnen worden gehouden met iemand die een
sociale lynchpartij heeft gehad, maar dit zou de straf niet
mogen vrijstellen.
Twee woningen in Mechelen lopen zware schade op na aanslag met brandbom, dag eerder had aanslagpleger
zich van adres vergist
Kan verschillende kwalificaties aangaan:
− Oud strafwetboek: Art. 510, 513, 520 Sw (1867)
Opzettelijke vernieling van bouwwerken door ontploffing
met vermoeden van menselijke aanwezigheid bij nacht
Deze misdrijf wordt gekwalificeerd als een misdaad en
wordt vervolgd door het hof van assisen.
Zo een misdaad beloopt een straf met opsluiting tussen 20
en 30 jaar.
Maar er bestaan verzachtende omstandigheden om het
hof van assisen minder te belasten. De straffen met verzachtende omstandigheden worden berecht in
de correctionele rechtbank.
− Nieuw strafwetboek: Art. 505, 508, 510 NSW (2024)
Straf van niveau 6 (op de 8). Dit houdt in dat er een opsluiting bestaat tussen 15 tot 20 jaar, met
aanneming van verzachtende omstandigheden.
− Inbreuken op springstofwet:
(art. 5 wet 28/05/1956) Wet betreffende ontplofbare en voor de deflagratie vatbare stoffen en mengsels
en de daarmede geladen tuigen.
Gevangenisstraf van 15 dagen tot 2 jaar en met geldboete van honderd frank tot duizend frank, of met
een van die straffen alleen.
− Deel uitmaken van een criminele organisatie
Art. 324 bis en ter Sw (1867): gevangenisstraf van een jaar tot drie jaar en met geldboete van honderd
euro tot vijfduizend euro of met een van die straffen alleen
Art. 406, 407 NSW (2024): Straf van niveau 2.
6
,HOOFDSTUK 1. BASISPRINCIPES VAN HET STRAFRECHT
KENMERKEN
Het strafrecht heeft een aantal belangrijke kenmerken:
(1) Ten eerste maakt het strafrecht deel uit van het publiek recht. Dit betekent dat er een verticale verhouding
bestaat tussen de staat en de persoon die een misdrijf pleegt. Wanneer iemand een strafbaar feit pleegt,
wordt dit niet enkel gezien als een probleem tussen dader en slachtoffer, maar ook als een aantasting van
de openbare orde. Daarom krijgt het Openbaar Ministerie (OM) de bevoegdheid om de dader te vervolgen
en te laten bestraffen door de strafrechter.
Omdat het strafrecht van openbare orde is, mogen burgers het recht niet in eigen handen nemen. Dit noemt
men eigenrichting. Wanneer iemand zelf een conflict probeert op te lossen door vb. de dader te straffen,
kan dit zelfs zwaarder worden beoordeeld dan wanneer men onmiddellijk naar de rechtbank zou stappen.
Dit geldt zelfs wanneer er geen geweld of bedreigingen worden gebruikt. Het rechtssysteem wil namelijk
voorkomen dat mensen zelf gaan bepalen hoe iemand moet worden gestraft.
Als slachtoffer ben je bovendien niet verplicht om een zaak voor de rechtbank te brengen. Het OM kan
namelijk ook zonder tussenkomst van het slachtoffer beslissen om de dader te vervolgen. Wanneer er
voldoende bewijs bestaat dat een overtreding of misdrijf werd gepleegd, kan het OM de overtreder voor de
rechtbank brengen en een straf eisen. Zelfs wanneer een slachtoffer later beslist om zijn klacht in te trekken
omdat hij de dader heeft vergeven, kan de strafprocedure toch verdergaan. Wanneer de feiten bewezen
zijn, moet er in principe een straf volgen. De rechter kan wel rekening houden met de omstandigheden en
bijvoorbeeld een lichtere straf opleggen, zoals het volgen van therapie in plaats van een gevangenisstraf.
(2) Een ander belangrijk kenmerk van het strafrecht is het legaliteitsbeginsel (zie later). Dit beginsel houdt in
dat er geen straf kan worden uitgesproken zonder dat deze in de wet is voorzien. M.a.w.: men mag geen
straffen uitvinden. Enkel straffen die door de wetgever zijn vastgelegd, kunnen door de rechter worden
opgelegd.
(3) Daarnaast spreekt men ook van sanctierecht. Dit betekent dat wanneer iemand een strafbaar feit pleegt,
daar een sanctie tegenover staat die door de strafrechter kan worden opgelegd. Straffen kunnen
verschillende vormen aannemen, zoals een elektronische enkelband, een werkstraf, een geldboete of een
gevangenisstraf.
(4) Tot slot is het strafrecht van openbare orde. Dit betekent dat men er niet van mag afwijken, zelfs niet
wanneer alle betrokken partijen daarmee akkoord zouden gaan.
Een voorbeeld hiervan is wanneer mensen onderling afspreken om vb. een bokswedstrijd te organiseren in
een bos zonder enige regeling. Ook al stemmen alle deelnemers hiermee in, toch kan dit strafbaar zijn omdat
het niet binnen een wettelijk kader gebeurt. Professionele bokswedstrijden zijn daarentegen wel toegestaan
omdat ze georganiseerd worden binnen een gereguleerd kader, met onder andere verzekeringen, medische
hulp en een scheidsrechter. Hierdoor wordt de veiligheid gewaarborgd en blijft de activiteit binnen de
grenzen van de wet.
7
, BEGRIP
Het strafrecht kan worden omschreven als het geheel van regels dat bepaalt welke gedragingen strafbaar zijn en
op welke manier daarop wordt gereageerd. Wanneer men spreekt over strafrecht in ruime zin, gaat het niet
enkel om de strafbare feiten zelf, maar ook om verschillende andere elementen. Zo bepaalt het strafrecht welke
gedragingen als misdrijf worden beschouwd, onder welke voorwaarden een handeling strafbaar is en in welke
omstandigheden of voor welke personen die regels gelden. Daarnaast legt het strafrecht ook vast welke sancties
kunnen worden opgelegd en door wie en op welke manier deze worden beteugeld of bestraft.
Binnen het strafrecht zijn 3 sleutelbegrippen van groot belang: het misdrijf, de strafrechtelijke sanctie en de
dader. Een misdrijf is een gedraging die door de wet strafbaar is gesteld. Dit betekent dat enkel handelingen die
in het strafwetboek zijn opgenomen ook daadwerkelijk bestraft kunnen worden. Wanneer een bepaalde
handeling niet in het strafwetboek staat, kan daarvoor geen straf worden uitgesproken, zelfs wanneer men
persoonlijk van mening is dat de handeling ernstig of onaanvaardbaar is. Dit principe sluit aan bij het
legaliteitsbeginsel.
De strafrechtelijke sanctie is de straf of maatregel die door de strafrechter wordt opgelegd wanneer iemand een
misdrijf heeft gepleegd. Het doel van deze sanctie is om het gepleegde feit te bestraffen en de rechtsorde te
herstellen. De dader is de persoon die het strafbare feit heeft gepleegd en die voor dit gedrag verantwoordelijk
wordt gehouden.
Toch kan het voorkomen dat iemand een misdrijf pleegt maar niet volledig verantwoordelijk wordt geacht voor
zijn daden. In sommige gevallen kan een rechter oordelen dat de dader niet verantwoordelijk is voor de
oorsprong van zijn handeling, vb. wanneer hij lijdt aan een ernstige mentale of fysieke aandoening. In dat geval
kan men besluiten dat de persoon niet strafrechtelijk verantwoordelijk is, omdat hij niet in staat was om zijn
gedrag op een bewuste en controleerbare manier te sturen. In zulke situaties kan de rechter andere maatregelen
opleggen in plaats van een klassieke straf.
HET DOEL VAN STRAFRECHT
Het strafrecht heeft namelijk verschillende functies binnen de samenleving. Een eerste functie is afschrikking.
Door het bestaan van straffen wil men voorkomen dat mensen strafbare feiten plegen. Het vooruitzicht op een
mogelijke straf kan burgers ontmoedigen om de wet te overtreden.
Daarnaast heeft het strafrecht ook een regulerende functie. Het zorgt ervoor dat er duidelijke regels bestaan
over wat wel en niet toegestaan is in de samenleving. Op die manier helpt het strafrecht om het gedrag van
burgers te sturen en om orde en structuur te behouden binnen de maatschappij.
Een derde functie is bescherming. Het strafrecht beschermt zowel individuen als de samenleving tegen schadelijk
of gevaarlijk gedrag. Door strafbare feiten te bestraffen, probeert men de veiligheid van burgers te waarborgen
en slachtoffers te beschermen tegen nieuwe misdrijven.
Verder heeft het strafrecht ook een opvoedende functie. Straffen kunnen erop gericht zijn om de dader te laten
inzien dat zijn gedrag verkeerd was en om herhaling in de toekomst te voorkomen. Dit kan vb. door maatregelen
of begeleiding die de dader helpen om zijn gedrag te veranderen.
Soms wordt ook vergelding genoemd als doel van het strafrecht. Vergelding betekent dat een straf wordt
opgelegd als een vorm van wraak voor het gepleegde misdrijf. Volgens het nieuwe strafwetboek is vergelding
echter niet de bedoeling van het strafrecht, maar eerder om de samenleving te beschermen, gedrag te reguleren,
misdrijven te voorkomen en daders te begeleiden naar beter gedrag in de toekomst.
8
Gedoceerd door K. Eugene
S.A.
, INHOUDSTAFEL
INLEIDING .................................................................................................................................................. 5
VOORBEELDEN WAARIN STRAFRECHT VOORKOMT ................................................................................................. 5
HOOFDSTUK 1. BASISPRINCIPES VAN HET STRAFRECHT ................................................................................ 7
KENMERKEN ............................................................................................................................................... 7
BEGRIP ..................................................................................................................................................... 8
HET DOEL VAN STRAFRECHT ............................................................................................................................ 8
ART. 27 NSW ............................................................................................................................................. 9
HET LEGALITEITSBEGINSEL ............................................................................................................................ 10
GEMEENTELIJKE ADMINISTRATIEVE SANCTIES (GAS) ............................................................................................ 11
BRONNEN VAN HET STRAFRECHT .................................................................................................................... 11
INTERPRETATIE VAN DE WETTEN..................................................................................................................... 12
MATERIEEEL VS. FORMEEL STRAFRECHT ............................................................................................................ 13
CODIFICATIE VAN HET STRAFRECHT.................................................................................................................. 14
HOOFDSTUK 2. DE WERKING VAN DE STRAFWET ....................................................................................... 15
IN DE TIJD ................................................................................................................................................ 15
IN DE RUIMTE ........................................................................................................................................... 16
principe van de territorialiteit ......................................................................................................................... 16
het rijk ............................................................................................................................................................. 17
Ubiquiteitstheorie ........................................................................................................................................... 18
casus 1....................................................................................................................................................................... 18
casus 2....................................................................................................................................................................... 18
verzwarende bestanddelen........................................................................................................................................... 18
misdrijven buiten België.................................................................................................................................. 18
Actief personaliteitsbeginsel ......................................................................................................................................... 18
terroristische misdrijven: ter informatie .................................................................................................................. 19
Criteria .................................................................................................................................................................. 20
Terroristische groep ............................................................................................................................................. 20
Strafbare gedragingen .......................................................................................................................................... 20
Wetgeving ter versterking van de strijd tegen terrorisme .................................................................................. 21
Passief personaliteitsbeginsel ....................................................................................................................................... 21
Staatsbeschermingsbeginsel ......................................................................................................................................... 21
Universaliteitsbeginsel .................................................................................................................................................. 22
aantreffen van de verdachte in België ..................................................................................................................... 22
Grensoverschrijdende criminaliteit .......................................................................................................................... 22
voorbeeldcasus ......................................................................................................................................................... 23
TEN AANZIEN VAN PERSONEN ........................................................................................................................ 23
Bijzondere regelingen ..................................................................................................................................... 24
HOOFDSTUK 3. DE MISDRIJVEN: INDELING VAN DE MISDRIJVEN ................................................................ 24
HET BEGRIP MISDRIJF .................................................................................................................................. 24
DRIEDELING VAN MISDRIJVEN ........................................................................................................................ 25
voorbeeld .................................................................................................................................................................. 25
VOORLOPIGE EN DEFINITIEVE KWALIFICATIE VAN HET MISDRIJF ................................................................................ 25
DENATURATIE VAN MISDRIJVEN ..................................................................................................................... 25
VERZACHTENDE OMSTANDIGHEDEN ................................................................................................................ 26
NIEUWE INDELING IN HET NIEUWE STRAFWETBOEK ............................................................................................. 26
, Indeling van misdrijven volgens hun aard ...................................................................................................... 26
specifieke categorie: drukpersmisdrijven ....................................................................................................... 26
Indeling volgens materiële uitvoeringswijze .................................................................................................. 27
DE BESTANDDELEN EN DE MODALITEITEN VAN HET MISDRIJF .................................................................... 28
INLEIDING................................................................................................................................................ 28
Feiten .................................................................................................................................................................... 28
Kwalificatie van de feiten ..................................................................................................................................... 28
DE BESTANDDELEN VAN HET MISDRIJF .............................................................................................................. 29
1. materieel element................................................................................................................................... 29
2. moreel element ....................................................................................................................................... 30
reglementaire misdrijven ......................................................................................................................................... 31
opzettelijke misdrijven ............................................................................................................................................. 31
onopzettelijke misdrijven ......................................................................................................................................... 31
Schuldontheffingsgronden ............................................................................................................................................ 32
Strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen................................................................................................ 32
3. de wederrechtelijkheid ........................................................................................................................... 32
DE MODALITEITEN VAN HET MISDRIJF ....................................................................................................... 32
VERZWARENDE BESTANDDELEN...................................................................................................................... 32
Verzwarende factoren .................................................................................................................................... 33
Subjectieve en objectieve verzwarende bestanddelen ................................................................................... 33
Verzwarende bestanddelen bij diefstal .......................................................................................................... 34
Verzwarende bestanddelen bij seksuele misdrijven ....................................................................................... 34
algemeen ....................................................................................................................................................................... 34
Leeftijd en toestemming ............................................................................................................................................... 35
verzwarende bestanddelen........................................................................................................................................... 35
POGING .................................................................................................................................................. 36
Ondeugdelijke poging ..................................................................................................................................... 36
(STRAFBARE) DEELNEMING (ART. 19 EN 20. NSW) ............................................................................................ 37
RECHTVAARDIGINGSGRONDEN (ART. 10 NSW) .................................................................................................. 37
1. het gebod of de toelating bij wet (art. 11 NSW)..................................................................................... 38
2. Het bevel van de overheid (art. 12 NSw) ................................................................................................ 39
3. noodtoestand (art. 13 NSW) ................................................................................................................... 39
4. Wettige verdediging (art. 14 NSw) ......................................................................................................... 40
5. Wettig verzet bij misbruik door de overheid (art. 15 NSw) .................................................................... 40
Toestemming van het slachtoffer ................................................................................................................... 41
GRONDEN VAN NIET-TOEREKENINGSVATBAARHEID ............................................................................................. 41
1. geestesstoornis (art. 25 NSW) ................................................................................................................ 41
Wet op de internering (5 mei 2014) ............................................................................................................................. 42
2. Minderjarigheid (art. 26 NSw) ................................................................................................................ 42
De procedure bij minderjarigen .................................................................................................................................... 43
uithandengeving............................................................................................................................................................ 43
Verontrustende opvoedingssituatie (VOS) ................................................................................................................... 44
3. Dronkenschap of drugsgebruik ............................................................................................................... 44
VERSCHONINGSGRONDEN ............................................................................................................................ 45
1. Schuldontheffingsgronden art. 21 NSw .................................................................................................. 45
dwaling .......................................................................................................................................................................... 45
Onweerstaanbare dwang of overmacht ....................................................................................................................... 46
morele dwang ........................................................................................................................................................... 46
materiële dwang ....................................................................................................................................................... 47
2. Strafuitsluitende verschoningsgronden .................................................................................................. 47
, Aangifte aan de overheid .............................................................................................................................................. 48
Onderwerping ............................................................................................................................................................... 48
BOM en BIM .................................................................................................................................................................. 48
Verschoning bij schuldig verzuim (art. 303 NSw).......................................................................................................... 49
3. Strafverminderende verschoningsgronden ............................................................................................ 49
Noodweerexces............................................................................................................................................................. 49
Minderjarigheid als strafverminderende factor ........................................................................................................... 50
Uitlokking (art. 103 en 203 NSw) .................................................................................................................................. 50
DE STRAF ................................................................................................................................................. 50
BEGRIP SANCTIE EN STRAF ............................................................................................................................ 50
FUNCTIES VAN STRAF IN DE CRIMINOLOGIE........................................................................................................ 51
KENMERKEN VAN STRAF .............................................................................................................................. 51
INDELING VAN STRAFFEN ............................................................................................................................. 52
Hoofdstraffen.................................................................................................................................................. 52
gevangenisstraf ............................................................................................................................................................. 52
Straf met elektronisch toezicht ..................................................................................................................................... 52
Werkstraf....................................................................................................................................................................... 53
probatiestraf ................................................................................................................................................................. 54
geldboete ...................................................................................................................................................................... 54
verbeurdverklaring ........................................................................................................................................................ 55
bijkomende straffen ........................................................................................................................................ 55
bijzondere verbeurdverklaring...................................................................................................................................... 55
Geldstraf op basis van het verwachte of uit het misdrijf gehaalde geldvoordeel ........................................................ 56
andere bijkomende straffen ......................................................................................................................................... 56
bijkomende straffen die specifiek gericht zijn op de persoon van de dader en zijn activiteiten............................. 56
rechtspersonen ............................................................................................................................................... 57
HERHALING – RECIDIVE (ART. 60 NSW.) .......................................................................................................... 57
SAMENLOOP ............................................................................................................................................ 57
1. eendaadse samenloop ............................................................................................................................ 58
2. meerdaadse samenloop ......................................................................................................................... 58
TOEREKENING VAN DE HECHTENIS ................................................................................................................... 58
OPSCHORTING .......................................................................................................................................... 59
UITSTEL VAN TENUITVOERLEGGING STRAF ......................................................................................................... 59
UITVOERING VAN DE STRAF ........................................................................................................................... 59
EXAMEN OEFENINGEN .............................................................................................................................. 61
CASUS 1 ................................................................................................................................................. 61
CASUS 2 .................................................................................................................................................. 61
CASUS 3 .................................................................................................................................................. 62
CASUS 4 .................................................................................................................................................. 62
CASUS 5 .................................................................................................................................................. 63
,INLEIDING
Het oud strafwetboek van 1867 neemt een einde op 8 april 2026, waarbij het nieuwe strafwetboek in werking
zal treden. Dit nieuwe strafwetboek werd ingevoerd door de wet van 8 april 2024 en heeft als doel het strafrecht
te moderniseren en beter af te stemmen op de hedendaagse samenleving. Het strafrecht evolueert immers
voortdurend mee met maatschappelijke ontwikkelingen. Veel bepalingen uit het oude strafwetboek zijn vandaag
achterhaald en vinden geen of weinig toepassing meer in onze huidige tijd en samenleving. Daarom werd
gekozen voor een grondige hervorming die moet leiden tot een strafwetboek dat accurater, coherenter en
eenvoudiger is opgebouwd.
De structuur van het nieuwe strafwetboek bestaat uit twee grote delen, namelijk Boek I en Boek II:
Boek I bevat de algemene regels van het strafrecht. Hierin worden de basisprincipes en algemene bepalingen
vastgelegd die gelden voor het strafrecht in het algemeen.
Een voorbeeld hiervan is de regeling rond bestraffing in staat van herhaling, ook wel recidive genoemd.
Wanneer iemand opnieuw een misdrijf pleegt nadat hij reeds eerder werd veroordeeld, kan dit leiden tot
een zwaardere straf die boven het wettelijk minimum ligt.
Boek II behandelt vervolgens de misdrijven en hun straffen. In dit deel worden alle strafbare feiten opgelijst,
samen met de bijhorende sancties die door de rechter kunnen worden opgelegd. Het gaat dus om de concrete
overtredingen en de straffen die daarop van toepassing zijn.
VOORBEELDEN WAARIN STRAFRECHT VOORKOMT
Het Spaanse parket heeft begin 2025 een gevangenisstraf van 2,5 jaar geëist tegen de voormalige voorzitter
van de Spaanse voetbalbond (RFEF), Luis Rubiales. Hij kuste gedwongen speelster Jennifer Hermoso na de
gewonnen WK-finale bij de vrouwen in augustus vorig jaar.
Luis Rubiales, voormalig voorzitter van de Spaanse voetbalbond, staat vanaf maandag tot 19 februari 2025 in
Madrid terecht in de zaak rond de omstreden kus die hij speelster Jennifer Hermoso gaf na de WK-finale. De
affaire leidde in de zomer van 2023 tot wereldwijde ophef en uiteindelijk ook tot het ontslag van de
bondsvoorzitter.
Soortgelijke casus kan op het examen komen (op Belgisch recht van
toepassing).
Art. Die van toepassing zijn in het Belgisch recht:
Art. 134 nieuw sw.
Art. 148 nieuw sw.: hogere straf indien de handeling wordt gepleegd
door iemand met een machtspositie.
5
,Parket eist geen straf voor Brusselse barman die verdacht wordt van twee verkrachtingen
Het Brusselse parket eist geen straf tegen de voormalige barman van café Le Waff in Elsene, die twee vrouwen
zou hebben verkracht. Volgens het openbaar ministerie werd de beklaagde al voldoende gestraft door de
“lynchpartij” op sociale media.
Er zou rekening kunnen worden gehouden met iemand die een
sociale lynchpartij heeft gehad, maar dit zou de straf niet
mogen vrijstellen.
Twee woningen in Mechelen lopen zware schade op na aanslag met brandbom, dag eerder had aanslagpleger
zich van adres vergist
Kan verschillende kwalificaties aangaan:
− Oud strafwetboek: Art. 510, 513, 520 Sw (1867)
Opzettelijke vernieling van bouwwerken door ontploffing
met vermoeden van menselijke aanwezigheid bij nacht
Deze misdrijf wordt gekwalificeerd als een misdaad en
wordt vervolgd door het hof van assisen.
Zo een misdaad beloopt een straf met opsluiting tussen 20
en 30 jaar.
Maar er bestaan verzachtende omstandigheden om het
hof van assisen minder te belasten. De straffen met verzachtende omstandigheden worden berecht in
de correctionele rechtbank.
− Nieuw strafwetboek: Art. 505, 508, 510 NSW (2024)
Straf van niveau 6 (op de 8). Dit houdt in dat er een opsluiting bestaat tussen 15 tot 20 jaar, met
aanneming van verzachtende omstandigheden.
− Inbreuken op springstofwet:
(art. 5 wet 28/05/1956) Wet betreffende ontplofbare en voor de deflagratie vatbare stoffen en mengsels
en de daarmede geladen tuigen.
Gevangenisstraf van 15 dagen tot 2 jaar en met geldboete van honderd frank tot duizend frank, of met
een van die straffen alleen.
− Deel uitmaken van een criminele organisatie
Art. 324 bis en ter Sw (1867): gevangenisstraf van een jaar tot drie jaar en met geldboete van honderd
euro tot vijfduizend euro of met een van die straffen alleen
Art. 406, 407 NSW (2024): Straf van niveau 2.
6
,HOOFDSTUK 1. BASISPRINCIPES VAN HET STRAFRECHT
KENMERKEN
Het strafrecht heeft een aantal belangrijke kenmerken:
(1) Ten eerste maakt het strafrecht deel uit van het publiek recht. Dit betekent dat er een verticale verhouding
bestaat tussen de staat en de persoon die een misdrijf pleegt. Wanneer iemand een strafbaar feit pleegt,
wordt dit niet enkel gezien als een probleem tussen dader en slachtoffer, maar ook als een aantasting van
de openbare orde. Daarom krijgt het Openbaar Ministerie (OM) de bevoegdheid om de dader te vervolgen
en te laten bestraffen door de strafrechter.
Omdat het strafrecht van openbare orde is, mogen burgers het recht niet in eigen handen nemen. Dit noemt
men eigenrichting. Wanneer iemand zelf een conflict probeert op te lossen door vb. de dader te straffen,
kan dit zelfs zwaarder worden beoordeeld dan wanneer men onmiddellijk naar de rechtbank zou stappen.
Dit geldt zelfs wanneer er geen geweld of bedreigingen worden gebruikt. Het rechtssysteem wil namelijk
voorkomen dat mensen zelf gaan bepalen hoe iemand moet worden gestraft.
Als slachtoffer ben je bovendien niet verplicht om een zaak voor de rechtbank te brengen. Het OM kan
namelijk ook zonder tussenkomst van het slachtoffer beslissen om de dader te vervolgen. Wanneer er
voldoende bewijs bestaat dat een overtreding of misdrijf werd gepleegd, kan het OM de overtreder voor de
rechtbank brengen en een straf eisen. Zelfs wanneer een slachtoffer later beslist om zijn klacht in te trekken
omdat hij de dader heeft vergeven, kan de strafprocedure toch verdergaan. Wanneer de feiten bewezen
zijn, moet er in principe een straf volgen. De rechter kan wel rekening houden met de omstandigheden en
bijvoorbeeld een lichtere straf opleggen, zoals het volgen van therapie in plaats van een gevangenisstraf.
(2) Een ander belangrijk kenmerk van het strafrecht is het legaliteitsbeginsel (zie later). Dit beginsel houdt in
dat er geen straf kan worden uitgesproken zonder dat deze in de wet is voorzien. M.a.w.: men mag geen
straffen uitvinden. Enkel straffen die door de wetgever zijn vastgelegd, kunnen door de rechter worden
opgelegd.
(3) Daarnaast spreekt men ook van sanctierecht. Dit betekent dat wanneer iemand een strafbaar feit pleegt,
daar een sanctie tegenover staat die door de strafrechter kan worden opgelegd. Straffen kunnen
verschillende vormen aannemen, zoals een elektronische enkelband, een werkstraf, een geldboete of een
gevangenisstraf.
(4) Tot slot is het strafrecht van openbare orde. Dit betekent dat men er niet van mag afwijken, zelfs niet
wanneer alle betrokken partijen daarmee akkoord zouden gaan.
Een voorbeeld hiervan is wanneer mensen onderling afspreken om vb. een bokswedstrijd te organiseren in
een bos zonder enige regeling. Ook al stemmen alle deelnemers hiermee in, toch kan dit strafbaar zijn omdat
het niet binnen een wettelijk kader gebeurt. Professionele bokswedstrijden zijn daarentegen wel toegestaan
omdat ze georganiseerd worden binnen een gereguleerd kader, met onder andere verzekeringen, medische
hulp en een scheidsrechter. Hierdoor wordt de veiligheid gewaarborgd en blijft de activiteit binnen de
grenzen van de wet.
7
, BEGRIP
Het strafrecht kan worden omschreven als het geheel van regels dat bepaalt welke gedragingen strafbaar zijn en
op welke manier daarop wordt gereageerd. Wanneer men spreekt over strafrecht in ruime zin, gaat het niet
enkel om de strafbare feiten zelf, maar ook om verschillende andere elementen. Zo bepaalt het strafrecht welke
gedragingen als misdrijf worden beschouwd, onder welke voorwaarden een handeling strafbaar is en in welke
omstandigheden of voor welke personen die regels gelden. Daarnaast legt het strafrecht ook vast welke sancties
kunnen worden opgelegd en door wie en op welke manier deze worden beteugeld of bestraft.
Binnen het strafrecht zijn 3 sleutelbegrippen van groot belang: het misdrijf, de strafrechtelijke sanctie en de
dader. Een misdrijf is een gedraging die door de wet strafbaar is gesteld. Dit betekent dat enkel handelingen die
in het strafwetboek zijn opgenomen ook daadwerkelijk bestraft kunnen worden. Wanneer een bepaalde
handeling niet in het strafwetboek staat, kan daarvoor geen straf worden uitgesproken, zelfs wanneer men
persoonlijk van mening is dat de handeling ernstig of onaanvaardbaar is. Dit principe sluit aan bij het
legaliteitsbeginsel.
De strafrechtelijke sanctie is de straf of maatregel die door de strafrechter wordt opgelegd wanneer iemand een
misdrijf heeft gepleegd. Het doel van deze sanctie is om het gepleegde feit te bestraffen en de rechtsorde te
herstellen. De dader is de persoon die het strafbare feit heeft gepleegd en die voor dit gedrag verantwoordelijk
wordt gehouden.
Toch kan het voorkomen dat iemand een misdrijf pleegt maar niet volledig verantwoordelijk wordt geacht voor
zijn daden. In sommige gevallen kan een rechter oordelen dat de dader niet verantwoordelijk is voor de
oorsprong van zijn handeling, vb. wanneer hij lijdt aan een ernstige mentale of fysieke aandoening. In dat geval
kan men besluiten dat de persoon niet strafrechtelijk verantwoordelijk is, omdat hij niet in staat was om zijn
gedrag op een bewuste en controleerbare manier te sturen. In zulke situaties kan de rechter andere maatregelen
opleggen in plaats van een klassieke straf.
HET DOEL VAN STRAFRECHT
Het strafrecht heeft namelijk verschillende functies binnen de samenleving. Een eerste functie is afschrikking.
Door het bestaan van straffen wil men voorkomen dat mensen strafbare feiten plegen. Het vooruitzicht op een
mogelijke straf kan burgers ontmoedigen om de wet te overtreden.
Daarnaast heeft het strafrecht ook een regulerende functie. Het zorgt ervoor dat er duidelijke regels bestaan
over wat wel en niet toegestaan is in de samenleving. Op die manier helpt het strafrecht om het gedrag van
burgers te sturen en om orde en structuur te behouden binnen de maatschappij.
Een derde functie is bescherming. Het strafrecht beschermt zowel individuen als de samenleving tegen schadelijk
of gevaarlijk gedrag. Door strafbare feiten te bestraffen, probeert men de veiligheid van burgers te waarborgen
en slachtoffers te beschermen tegen nieuwe misdrijven.
Verder heeft het strafrecht ook een opvoedende functie. Straffen kunnen erop gericht zijn om de dader te laten
inzien dat zijn gedrag verkeerd was en om herhaling in de toekomst te voorkomen. Dit kan vb. door maatregelen
of begeleiding die de dader helpen om zijn gedrag te veranderen.
Soms wordt ook vergelding genoemd als doel van het strafrecht. Vergelding betekent dat een straf wordt
opgelegd als een vorm van wraak voor het gepleegde misdrijf. Volgens het nieuwe strafwetboek is vergelding
echter niet de bedoeling van het strafrecht, maar eerder om de samenleving te beschermen, gedrag te reguleren,
misdrijven te voorkomen en daders te begeleiden naar beter gedrag in de toekomst.
8
