Samenvatting Inleiding Orthopedagogiek
Hoorcolleges
Inhoud
Hoorcollege 1 – Opvoeding ................................................................... 2
Hoorcollege 2 – Evidence Based werken .............................................. 5
Hoorcollege 3 – Jeugddelinquentie ....................................................... 8
Hoorcollege 4 – Kindermishandeling & verwaarlozing ..................... 11
Hoorcollege 5 – Leerproblemen en SO ............................................... 14
Hoorcollege 6 – ASS ........................................................................... 18
Hoorcollege 7 – Zintuiglijke beperkingen........................................... 24
Hoorcollege 8 – VB ............................................................................. 28
Hoorcollege 9 – Jeugdhulp .................................................................. 33
Hoorcollege 10 – Lichamelijke beperkingen & Chronisch ziek ......... 35
Hoorcollege 11 – Kindermishandeling II ............................................ 42
Hoorcollege 12 – Kinderen met een vlucht achtergrond .................... 47
1
,Hoorcollege 1 – Opvoeding
VERSCHIL MODEL EN THEORIE
Model:
- Modelvorming is een instrument bij het bestuderen van delen van de werkelijkheid,
vaak in de vorm van schema’s en figuren.
- Een model is een vereenvoudigde afbeelding van de werkelijkheid voor een bepaald
gebruiksdoel. Een model bootst de werkelijkheid na
Theorie:
- Een theorie is een geheel van denkbeelden, hypothesen en verklaringen die in
onderlinge samenhang worden beschreven
- In de wetenschap is een theorie vaak een getoetst model ter verklaring van
waarnemingen van de werkelijkheid
OPVOEDEN
Theorieën over opvoeden zijn relatief, want gebonden aan het cultuur en tijdperk waarin ze
ontstaan.
Revivals komen ook voor:
- Rust, Reinheid en Regelmaat versus veiligheid, structuur, consequent zijn
- De roep om de ambachtsschool en de kleuterjuf
Of een gedeeltelijke revival:
- Autoritair → anti-autoritair → autoritatief opvoeden
WIE ZIJN OPVOEDERS
Opvoeder:
- Ouder
- Iemand met de ouderlijke rol
- Professional (leerkracht, groepsleider, voogd etc.)
- Iedereen
SAMENGEVAT
- Er is geen sprake van einddoelen in intentionele zin. Ouders hebben een diffuse
gerichtheid: hun kind wordt hopelijk gelukkig
- Er zijn wel tussendoelen (leren fietsen, een diploma halen)
- Doel van opvoedend handelen is de procesoptimalisering
- Zowel kind- als ouderperspectief zijn van belang
- Perspectief afwezig, dan is professionele hulp nodig
2
,Opvoeden: opvoeden is het in relatie staan van opvoeder en opvoedeling, waarin de opvoeder
zich als persoon, als zijn wijze van mens-zijn presenteert, een klimaat creëert dat
persoonlijkheidsgroei bevordert en leefsituaties zo hanteert dat deze optimale kansen bieden
op zelfontplooiing.
PEDAGOGIEK
Pedagogiek = wetenschap die het opvoeden als object heeft
Pedagogie = de praktijk van het handelen binnen de opvoeding
Normatief element:
- Visie over wat wenselijk en haalbaar is
- Prescriptief: wat en hoe te handelen
Pedagogiek richt zich op het normale opvoeden van normale kinderen
Omdat opvoeden en cultuur tijdgebonden zijn heeft het geen zin statistische einddoelen te
stellen want het eindpunt van de opvoeding ligt in de toekomst.
ORTHOPEDAGOGIEK
- Orthopedagogiek is een onderdeel van de pedagogiek
- Orthopedagogiek richt zich op de beschrijving van de aard en de achtergronden van
problemen bij het opvoeden met het oog op onderkenning, behandeling en preventie
- Orthopedagogiek is de wetenschappelijke studie van het handelen is als problematisch
omschreven opvoedingssituaties
POS
De Problematische OpvoedingsSituatie (POS) is een opvoedingssituatie die door betrokkenen
als perspectiefloos wordt ervaren en die alleen met deskundige hulp weer perspectief biedend
wordt (ter Horst, 1980).
- Intern gedefinieerd: door personen in systeem
- Extern gedefinieerd: door personen buiten systeem
Primair en secundair opvoedingsprobleem:
- Primair opvoedingsprobleem: opvoeder slaagt er moeilijk in om de pedagogische
vraag van het kind goed in te schatten of de benodigde opvoeding te realiseren
- Secundair opvoedingsprobleem: handelingsverlegenheid van opvoeder is (mede) het
gevolg van kenmerken van het kind, de opvoeder of de context
3
, WAAROM GAAT HET MIS?
Iedereen kan toch opvoeden en meestal gaat het goed
De bronnen van de opvoeding zijn volgens Ter Horst (1980)
- Traditie (hoe je zelf bent opgevoed wel of juist niet meenemen)
- Intuïtie (open staan, empathie, lezen van je kind, responsief zijn)
- Gezond verstand
BEDREIGINGEN VOOR BRONNEN VAN OPVOEDEN: TRADITIE
- Modieuze schommelingen
- Opgroeien in een andere cultuur
- Eerste kind met afwijking/beperking/special needs in de familie
BEDREIGINGEN VOOR BRONNEN VAN OPVOEDEN: INTUÏTIE
- Onzekerheid
- Mismatch ouder en kind bijv. ten gevolge van temperament of persoonlijkheid
- Eerste kind met afwijking/beperking/special needs in familie
BEDREIGINGEN VOOR BRONNEN VAN OPVOEDEN: GEZOND VERSTAND
- Ontbreken aan onvoorwaardelijke liefde en emoties
- Stoornis bij ouder/opvoeder (bijv. zwakbegaafd of psychische stoornis)
HOOFDSTUK 3 RB&D: HANDELEN
- Vastgelopen opvoeding kan tot crisis (= verwarring in een keuzeprobleem) leiden
- De alternatieve betekenis van crisis is ook aan de orde (= een zware noodsituatie
waarbij het functioneren van een stelsel ernstig verstoord raakt)
- Crisis = POS, opvoedingscrisis, opvoedingsnood, handelingsverlegenheid,
stagnerende opvoeding, opvoedingsimpasse
HANDELEN
- Intentioneel handelen (reflectie aanwezig) = er zit een bedoeling achter
- Functioneel handelen (reflectie afwezig) = gedrag
- Denken = mentaal handelen, ook betekenis geven, interpreteren
- Auteurs RB&D kiezen voor humanistische invalshoek met leertheoretische en
biopsychologisch aspecten → eclectische theorie
- Verlichting: mens is handelend wezen. Ideeën over autonomie, mondigheid,
emancipatie en vrijheid vinden hier hun oorsprong
HANDELEN IN DE CONTEXT VAN EEN VERHAAL
- Een verhaal is een metafoor voor een complex van zingevingen waarin mensen hun
belevenissen plaatsen.
- Handelen in de context van een verhaal → belang goede klachtanalyse en werkelijk
luisteren
- Wat is het persoonlijke (ik heb het altijd gedaan) of collectieve verhaal (de
gezinsmythe: wij tellen niet mee, ze moeten ons altijd hebben)
- Collectieve verhalen = gedeelde overtuigingen → neemt vragen/twijfel weg en bindt
groepen
- Nieuwkomers worden vaak gezien als bedreiging omdat ze met hun komst ons verhaal
en daarmee ons dagelijks doen en laten op losse schroeven zetten
4
Hoorcolleges
Inhoud
Hoorcollege 1 – Opvoeding ................................................................... 2
Hoorcollege 2 – Evidence Based werken .............................................. 5
Hoorcollege 3 – Jeugddelinquentie ....................................................... 8
Hoorcollege 4 – Kindermishandeling & verwaarlozing ..................... 11
Hoorcollege 5 – Leerproblemen en SO ............................................... 14
Hoorcollege 6 – ASS ........................................................................... 18
Hoorcollege 7 – Zintuiglijke beperkingen........................................... 24
Hoorcollege 8 – VB ............................................................................. 28
Hoorcollege 9 – Jeugdhulp .................................................................. 33
Hoorcollege 10 – Lichamelijke beperkingen & Chronisch ziek ......... 35
Hoorcollege 11 – Kindermishandeling II ............................................ 42
Hoorcollege 12 – Kinderen met een vlucht achtergrond .................... 47
1
,Hoorcollege 1 – Opvoeding
VERSCHIL MODEL EN THEORIE
Model:
- Modelvorming is een instrument bij het bestuderen van delen van de werkelijkheid,
vaak in de vorm van schema’s en figuren.
- Een model is een vereenvoudigde afbeelding van de werkelijkheid voor een bepaald
gebruiksdoel. Een model bootst de werkelijkheid na
Theorie:
- Een theorie is een geheel van denkbeelden, hypothesen en verklaringen die in
onderlinge samenhang worden beschreven
- In de wetenschap is een theorie vaak een getoetst model ter verklaring van
waarnemingen van de werkelijkheid
OPVOEDEN
Theorieën over opvoeden zijn relatief, want gebonden aan het cultuur en tijdperk waarin ze
ontstaan.
Revivals komen ook voor:
- Rust, Reinheid en Regelmaat versus veiligheid, structuur, consequent zijn
- De roep om de ambachtsschool en de kleuterjuf
Of een gedeeltelijke revival:
- Autoritair → anti-autoritair → autoritatief opvoeden
WIE ZIJN OPVOEDERS
Opvoeder:
- Ouder
- Iemand met de ouderlijke rol
- Professional (leerkracht, groepsleider, voogd etc.)
- Iedereen
SAMENGEVAT
- Er is geen sprake van einddoelen in intentionele zin. Ouders hebben een diffuse
gerichtheid: hun kind wordt hopelijk gelukkig
- Er zijn wel tussendoelen (leren fietsen, een diploma halen)
- Doel van opvoedend handelen is de procesoptimalisering
- Zowel kind- als ouderperspectief zijn van belang
- Perspectief afwezig, dan is professionele hulp nodig
2
,Opvoeden: opvoeden is het in relatie staan van opvoeder en opvoedeling, waarin de opvoeder
zich als persoon, als zijn wijze van mens-zijn presenteert, een klimaat creëert dat
persoonlijkheidsgroei bevordert en leefsituaties zo hanteert dat deze optimale kansen bieden
op zelfontplooiing.
PEDAGOGIEK
Pedagogiek = wetenschap die het opvoeden als object heeft
Pedagogie = de praktijk van het handelen binnen de opvoeding
Normatief element:
- Visie over wat wenselijk en haalbaar is
- Prescriptief: wat en hoe te handelen
Pedagogiek richt zich op het normale opvoeden van normale kinderen
Omdat opvoeden en cultuur tijdgebonden zijn heeft het geen zin statistische einddoelen te
stellen want het eindpunt van de opvoeding ligt in de toekomst.
ORTHOPEDAGOGIEK
- Orthopedagogiek is een onderdeel van de pedagogiek
- Orthopedagogiek richt zich op de beschrijving van de aard en de achtergronden van
problemen bij het opvoeden met het oog op onderkenning, behandeling en preventie
- Orthopedagogiek is de wetenschappelijke studie van het handelen is als problematisch
omschreven opvoedingssituaties
POS
De Problematische OpvoedingsSituatie (POS) is een opvoedingssituatie die door betrokkenen
als perspectiefloos wordt ervaren en die alleen met deskundige hulp weer perspectief biedend
wordt (ter Horst, 1980).
- Intern gedefinieerd: door personen in systeem
- Extern gedefinieerd: door personen buiten systeem
Primair en secundair opvoedingsprobleem:
- Primair opvoedingsprobleem: opvoeder slaagt er moeilijk in om de pedagogische
vraag van het kind goed in te schatten of de benodigde opvoeding te realiseren
- Secundair opvoedingsprobleem: handelingsverlegenheid van opvoeder is (mede) het
gevolg van kenmerken van het kind, de opvoeder of de context
3
, WAAROM GAAT HET MIS?
Iedereen kan toch opvoeden en meestal gaat het goed
De bronnen van de opvoeding zijn volgens Ter Horst (1980)
- Traditie (hoe je zelf bent opgevoed wel of juist niet meenemen)
- Intuïtie (open staan, empathie, lezen van je kind, responsief zijn)
- Gezond verstand
BEDREIGINGEN VOOR BRONNEN VAN OPVOEDEN: TRADITIE
- Modieuze schommelingen
- Opgroeien in een andere cultuur
- Eerste kind met afwijking/beperking/special needs in de familie
BEDREIGINGEN VOOR BRONNEN VAN OPVOEDEN: INTUÏTIE
- Onzekerheid
- Mismatch ouder en kind bijv. ten gevolge van temperament of persoonlijkheid
- Eerste kind met afwijking/beperking/special needs in familie
BEDREIGINGEN VOOR BRONNEN VAN OPVOEDEN: GEZOND VERSTAND
- Ontbreken aan onvoorwaardelijke liefde en emoties
- Stoornis bij ouder/opvoeder (bijv. zwakbegaafd of psychische stoornis)
HOOFDSTUK 3 RB&D: HANDELEN
- Vastgelopen opvoeding kan tot crisis (= verwarring in een keuzeprobleem) leiden
- De alternatieve betekenis van crisis is ook aan de orde (= een zware noodsituatie
waarbij het functioneren van een stelsel ernstig verstoord raakt)
- Crisis = POS, opvoedingscrisis, opvoedingsnood, handelingsverlegenheid,
stagnerende opvoeding, opvoedingsimpasse
HANDELEN
- Intentioneel handelen (reflectie aanwezig) = er zit een bedoeling achter
- Functioneel handelen (reflectie afwezig) = gedrag
- Denken = mentaal handelen, ook betekenis geven, interpreteren
- Auteurs RB&D kiezen voor humanistische invalshoek met leertheoretische en
biopsychologisch aspecten → eclectische theorie
- Verlichting: mens is handelend wezen. Ideeën over autonomie, mondigheid,
emancipatie en vrijheid vinden hier hun oorsprong
HANDELEN IN DE CONTEXT VAN EEN VERHAAL
- Een verhaal is een metafoor voor een complex van zingevingen waarin mensen hun
belevenissen plaatsen.
- Handelen in de context van een verhaal → belang goede klachtanalyse en werkelijk
luisteren
- Wat is het persoonlijke (ik heb het altijd gedaan) of collectieve verhaal (de
gezinsmythe: wij tellen niet mee, ze moeten ons altijd hebben)
- Collectieve verhalen = gedeelde overtuigingen → neemt vragen/twijfel weg en bindt
groepen
- Nieuwkomers worden vaak gezien als bedreiging omdat ze met hun komst ons verhaal
en daarmee ons dagelijks doen en laten op losse schroeven zetten
4
