Samenvatting Juridische & Ethische
context
Van Gedachten Wisselen
Radboud Universiteit Nijmegen
Juridische & Ethische context
Bachelor jaar 3, Premaster jaar 2
PWB3350
,Inhoud
H1 – DE ZELFOEFENING VAN HET DENKEN ................................................................... 3
Filosofie en social werk .......................................................................................................... 3
H2 – EIGEN REGIE EN DE VRAAG NAAR HET GOEDE LEVEN..................................... 9
Bestaansethiek ........................................................................................................................ 9
H3 – EIGEN REGIE EN DE VRAAG ‘WAT MOET IK DOEN?’ ........................................ 14
Ethiek van het oordelen ........................................................................................................ 14
H4 – EMPOWERMENT: EMANCIPATIE EN DE VRAAG NAAR DE MACHT .............. 20
Filosofie als maatschappijkritiek .......................................................................................... 20
H5 – EIGEN REGIE EN HET RECHT OM TE PARTICIPEREN IN DE SAMENLEVING 30
Politieke filosofie I ............................................................................................................... 30
H6 – HET BEVORDEREN VAN MENSELIJKE WAARDIGHEID ..................................... 37
H7 – JE BESTAAN KIEZEN: EIGEN REGIE EN VERANTWOORDELIJKHEID ............ 43
Existentiefilosofie................................................................................................................. 43
H8 – WAARHEID ALS WETENSCHAPPELIJKE CONSTRUCTIE ................................... 50
Wetenschapsfilosofie ........................................................................................................... 50
,H1 – DE ZELFOEFENING VAN HET DENKEN
Filosofie en social werk
1.1 Filosofie als dagelijkse kost
De maand april is uitgeroepen tot Maand van de Filosofie, die officieel wordt geopend met
een Nacht van de Filosofie.
De invloed van technologie op ons leven
De grote belangstelling kan een gevolg zijn van de ontwikkelingen in de medische-, bio- en
de computertechnologie. Er kunnen toch ethische bezwaren hangen aan deze ontwikkelingen.
Er zijn allerlei ethische en politieke vragen te stellen bij technologische ontwikkelingen.
Biologen stellen dat ook mensen algoritmes zijn. Deze ontwikkeling zet volgens Harari een
streep door het idee dat de mens een vrije wil heeft en een uniek wezen is. Onze keuzes zijn
volgens deze inzichten het resultaat van biochemische processen in onze hersenen, niet van
goed doordachte afwegingen.
We worden gedwongen om filosoof te zijn
Volgens filosoof Slavoj Zizek leven we in een unieke tijd waarin iedereen op een bepaalde
manier wordt gedwongen om een soort filosoof te zijn.
Voorbeeld: aanstaande ouders krijgen de NIP-test aangeboden (testen of ongeboren kind het
down syndroom heeft). Ouders worden vanzelf geconfronteerd met de vraag of ze het kind
met down syndroom willen behouden of niet. Dit gaat gepaard met filosofische vragen (is een
kind met down minder waard? Etc.)
Door kritische vragen te stellen bij actuele ontwikkelingen, heersende opvattingen en
vanzelfsprekendheden creëert filosofie ruimte om anders te denken en daarmee ruimte voor
alternatieve praktijken.
1.2 Filosofie en sociaal werk
Sociaal werkers worden in hun werk bijna dagelijks geconfronteerd met vragen die een
filosofisch karakter hebben.
Overheidsbeleid
De overheid stelt eigen regie, zelfredzaamheid, eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid
graag voor als algemene en objectieve waarden die we allemaal nastreven. Maar het zijn
normatief geladen begrippen waarover altijd discussie bestaat.
Het beleid van de instelling
Het beleid van instellingen dient tegemoet te komen aan het overheidsbeleid, maar dat neemt
niet weg dat zij binnen de ruimte die zij hebben daaraan een eigen invulling geven.
De opleiding sociaal werk
De definitie van sociaal werk maakt duidelijk dat sociaal werk een normatief beroep is dat
morele en politieke oordelen bevat over wat normaal is en al dan niet maatschappelijk
gewenst.
, Sociale kwaliteit wordt gezien als de graadmeter van het sociaal functioneren. Sociale
kwaliteit duidt op het versterken van sociale samenhang, inclusie en participatie.
Twee soorten van sociaal functioneren:
- Dat van individuen die deelnemen aan de samenleving
- Dat van de samenleving die de ruimte biedt aan individuen om deel te nemen.
Individuele overtuiging
Ideeën en overtuigingen over verantwoordelijkheid, eigen regie en zelfredzaamheid en over
de relatie tussen individu en samenleving concreet doorwerken in hoe we cliënten benaderen.
Vinden we dat ieder individu zich aan de maatschappij moet aanpassen, dan kijken we anders
aan tegen bijv. drugsgebruik en randgroepjongeren dan wanneer we menen dat zij slachtoffer
zijn van die maatschappij.
1.3 Een normatief beroep
Kernwaarden van het sociaal werk. Een moreel houvast?
Waarden en opvattingen over mens en maatschappij werken door op het niveau van het
overheidsbeleid, de beroepscodes, het beleid van de instelling en de individuele sociaal
werkers. Waarden en normen zijn abstract en kunnen op verschillende manieren een concrete
invulling krijgen.
Zelfredzaamheid, eigen verantwoordelijkheid, eigen kracht en eigen regie zijn waarden die de
overheid centraal zet.
Kernwaarden van professionals in het sociaal werk
Sociaal werkers:
- Respecteren de intrinsieke waarde en waardigheid van mensen en de rechten die
daaruit voortvloeien
- Respecteren het recht van burgers/cliënten om hun eigen leven te bepalen en hun eigen
beslissingen te nemen, zonder de rechten van anderen aan te tasten
- Stimuleren en bevorderen het recht te participeren in de samenleving
- Zien de menselijke persoon in samenhang met familie, sociale gemeenschap en
natuurlijke omgeving: ze vormen een geheel
- Richten zich op de mogelijkheden en krachten van individuen en gemeenschappen en
bevorderen hun empowerment
- Staan voor het bevorderen van sociale rechtvaardigheid in relatie met individuen en
gemeenschap
- Staan op tegen discriminatie en erkennen diversiteit
- Hebben een taak om de samenleving en overheid te wijzen op onrechtvaardigheden
Verantwoorden en legitimeren
Omdat interventies van sociaal werkers in veel gevallen een normatief karakter hebben, wordt
sociaal werk als een normatieve professionaliteit betiteld. Daarom staan sociaal werkers voor
de noodzaak om hun handelen en interventies in het leven van hun cliënten te verantwoorden
en te legitimeren.
De praktijk is een onontwarbare kluwen
De Franse filosoof en socioloog Bruno Latour beweerde dat de praktijk van het sociaal werk
een onontwarbare kluwen van wetenschap, politiek, recht, beleid, ethiek en methodiek is,
waarbij elke draad onlosmakelijk is verweven met andere draden. Haal je er een draad uit in
context
Van Gedachten Wisselen
Radboud Universiteit Nijmegen
Juridische & Ethische context
Bachelor jaar 3, Premaster jaar 2
PWB3350
,Inhoud
H1 – DE ZELFOEFENING VAN HET DENKEN ................................................................... 3
Filosofie en social werk .......................................................................................................... 3
H2 – EIGEN REGIE EN DE VRAAG NAAR HET GOEDE LEVEN..................................... 9
Bestaansethiek ........................................................................................................................ 9
H3 – EIGEN REGIE EN DE VRAAG ‘WAT MOET IK DOEN?’ ........................................ 14
Ethiek van het oordelen ........................................................................................................ 14
H4 – EMPOWERMENT: EMANCIPATIE EN DE VRAAG NAAR DE MACHT .............. 20
Filosofie als maatschappijkritiek .......................................................................................... 20
H5 – EIGEN REGIE EN HET RECHT OM TE PARTICIPEREN IN DE SAMENLEVING 30
Politieke filosofie I ............................................................................................................... 30
H6 – HET BEVORDEREN VAN MENSELIJKE WAARDIGHEID ..................................... 37
H7 – JE BESTAAN KIEZEN: EIGEN REGIE EN VERANTWOORDELIJKHEID ............ 43
Existentiefilosofie................................................................................................................. 43
H8 – WAARHEID ALS WETENSCHAPPELIJKE CONSTRUCTIE ................................... 50
Wetenschapsfilosofie ........................................................................................................... 50
,H1 – DE ZELFOEFENING VAN HET DENKEN
Filosofie en social werk
1.1 Filosofie als dagelijkse kost
De maand april is uitgeroepen tot Maand van de Filosofie, die officieel wordt geopend met
een Nacht van de Filosofie.
De invloed van technologie op ons leven
De grote belangstelling kan een gevolg zijn van de ontwikkelingen in de medische-, bio- en
de computertechnologie. Er kunnen toch ethische bezwaren hangen aan deze ontwikkelingen.
Er zijn allerlei ethische en politieke vragen te stellen bij technologische ontwikkelingen.
Biologen stellen dat ook mensen algoritmes zijn. Deze ontwikkeling zet volgens Harari een
streep door het idee dat de mens een vrije wil heeft en een uniek wezen is. Onze keuzes zijn
volgens deze inzichten het resultaat van biochemische processen in onze hersenen, niet van
goed doordachte afwegingen.
We worden gedwongen om filosoof te zijn
Volgens filosoof Slavoj Zizek leven we in een unieke tijd waarin iedereen op een bepaalde
manier wordt gedwongen om een soort filosoof te zijn.
Voorbeeld: aanstaande ouders krijgen de NIP-test aangeboden (testen of ongeboren kind het
down syndroom heeft). Ouders worden vanzelf geconfronteerd met de vraag of ze het kind
met down syndroom willen behouden of niet. Dit gaat gepaard met filosofische vragen (is een
kind met down minder waard? Etc.)
Door kritische vragen te stellen bij actuele ontwikkelingen, heersende opvattingen en
vanzelfsprekendheden creëert filosofie ruimte om anders te denken en daarmee ruimte voor
alternatieve praktijken.
1.2 Filosofie en sociaal werk
Sociaal werkers worden in hun werk bijna dagelijks geconfronteerd met vragen die een
filosofisch karakter hebben.
Overheidsbeleid
De overheid stelt eigen regie, zelfredzaamheid, eigen kracht en eigen verantwoordelijkheid
graag voor als algemene en objectieve waarden die we allemaal nastreven. Maar het zijn
normatief geladen begrippen waarover altijd discussie bestaat.
Het beleid van de instelling
Het beleid van instellingen dient tegemoet te komen aan het overheidsbeleid, maar dat neemt
niet weg dat zij binnen de ruimte die zij hebben daaraan een eigen invulling geven.
De opleiding sociaal werk
De definitie van sociaal werk maakt duidelijk dat sociaal werk een normatief beroep is dat
morele en politieke oordelen bevat over wat normaal is en al dan niet maatschappelijk
gewenst.
, Sociale kwaliteit wordt gezien als de graadmeter van het sociaal functioneren. Sociale
kwaliteit duidt op het versterken van sociale samenhang, inclusie en participatie.
Twee soorten van sociaal functioneren:
- Dat van individuen die deelnemen aan de samenleving
- Dat van de samenleving die de ruimte biedt aan individuen om deel te nemen.
Individuele overtuiging
Ideeën en overtuigingen over verantwoordelijkheid, eigen regie en zelfredzaamheid en over
de relatie tussen individu en samenleving concreet doorwerken in hoe we cliënten benaderen.
Vinden we dat ieder individu zich aan de maatschappij moet aanpassen, dan kijken we anders
aan tegen bijv. drugsgebruik en randgroepjongeren dan wanneer we menen dat zij slachtoffer
zijn van die maatschappij.
1.3 Een normatief beroep
Kernwaarden van het sociaal werk. Een moreel houvast?
Waarden en opvattingen over mens en maatschappij werken door op het niveau van het
overheidsbeleid, de beroepscodes, het beleid van de instelling en de individuele sociaal
werkers. Waarden en normen zijn abstract en kunnen op verschillende manieren een concrete
invulling krijgen.
Zelfredzaamheid, eigen verantwoordelijkheid, eigen kracht en eigen regie zijn waarden die de
overheid centraal zet.
Kernwaarden van professionals in het sociaal werk
Sociaal werkers:
- Respecteren de intrinsieke waarde en waardigheid van mensen en de rechten die
daaruit voortvloeien
- Respecteren het recht van burgers/cliënten om hun eigen leven te bepalen en hun eigen
beslissingen te nemen, zonder de rechten van anderen aan te tasten
- Stimuleren en bevorderen het recht te participeren in de samenleving
- Zien de menselijke persoon in samenhang met familie, sociale gemeenschap en
natuurlijke omgeving: ze vormen een geheel
- Richten zich op de mogelijkheden en krachten van individuen en gemeenschappen en
bevorderen hun empowerment
- Staan voor het bevorderen van sociale rechtvaardigheid in relatie met individuen en
gemeenschap
- Staan op tegen discriminatie en erkennen diversiteit
- Hebben een taak om de samenleving en overheid te wijzen op onrechtvaardigheden
Verantwoorden en legitimeren
Omdat interventies van sociaal werkers in veel gevallen een normatief karakter hebben, wordt
sociaal werk als een normatieve professionaliteit betiteld. Daarom staan sociaal werkers voor
de noodzaak om hun handelen en interventies in het leven van hun cliënten te verantwoorden
en te legitimeren.
De praktijk is een onontwarbare kluwen
De Franse filosoof en socioloog Bruno Latour beweerde dat de praktijk van het sociaal werk
een onontwarbare kluwen van wetenschap, politiek, recht, beleid, ethiek en methodiek is,
waarbij elke draad onlosmakelijk is verweven met andere draden. Haal je er een draad uit in
