Waarom kies jij niet voor mij?!
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Eindscriptie
HBO Maatschappelijk werk & dienstverlening
Aylin Hekimoglu
500531621
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 1
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
,Titel Waarom kies je niet voor mij?!
Subtitel Kinderen van drugsverslaafde ouders
Opleidingsinstituut Hogeschool van Amsterdam
Opleiding HBO Maatschappelijk werk & Dienstverlening
Student Aylin Hekimoglu
Studentennummer 5005316201
Klas MV402
Eerste examinator Wim Hellings
Tweede examinator Bianka Damopoli-I
Datum 13 mei 2013
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 2
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
, Voorwoord
Voor u ligt het eindresultaat van vier jaar hard werken aan de opleiding HBO Maatschappelijk werk &
Dienstverlening. De opleiding waar ik met vele onzekerheden in ging en nu mezelf aan het einde bevind,
vol met kennis en competenties die ik in de afgelopen jaren heb opgedaan en ontwikkeld. Ondanks dat ik
zowel mijn hoogte- als dieptepunten heb gehad, kan ik met trots terugkijken op de afgelopen jaren en met
name op mijn eindresultaat.
Dit eindresultaat dat niet tot stand had kunnen komen zonder een aantal belangrijke mensen. Mijn dank
gaat allereerst uit naar Wim Hellings die als onderzoekssupervisor keer op keer weer tijd voor mij kon
vrijmaken om mij in dit proces te begeleiden. Daarnaast gaat mijn dank uit naar de instellingen Victas te
Utrecht, GGZ Centraal te Hilversum, Verslavingszorg Noord-Nederland te Assen, Riagg Amersfoort te
Amersfoort, Tactus te Deventer, GGZ Kinderen en Jeugd te Leiden, Prezens te Amsterdam en Jellinek te
Amsterdam die mij de gelegenheid hebben gegeven om interviews af te nemen om zodoende mijn scriptie
te realiseren. Tevens wil ik mijn schoonmoeder en mijn zusje bedanken voor hun steun, mijn verloofde
voor zijn onvoorwaardelijke liefde en geloof in mij en in het bijzonder mijn moeder: zonder wie ik niet
alleen mijn scriptie, maar ook mijn opleiding nooit had kunnen verwezenlijken.
Aylin Hekimoglu
Almere, 13 mei 2013
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 3
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
, Samenvatting
De thema van dit onderzoek is ‘kinderen van drugsverslaafde ouders’. Het doel hierbij was om
verduidelijking te brengen in de wijze waarop kinderen van drugsverslaafde ouders bereikt worden en de
aangeboden hulpverlening voor de genoemde doelgroep te inventariseren. Ook was het de bedoeling dat
er suggesties konden worden gedaan ter verbetering van de hulpverlening.
Voorafgaand het onderzoek is de volgende onderzoeksvraag geformuleerd:
“Op welke wijze worden kinderen van drugsverslaafde ouders bereikt en wat is het hulpverleningsaanbod
aan hen?”
Uit het literatuuronderzoek is gebleken dat er in Nederland op jaarbasis 405.000 mensen zijn met
kinderen in de leeftijd tot 18 jaar en met een psychische aandoening en/of verslaving (Goossens & van der
Zanden, 2012a). Bij deze kinderen kan er sprake zijn van risicofactoren die van invloed kunnen zijn voor
het ontstaan van psychische problematiek en het ontwikkelen van verslavingsproblematiek. Om dit te
voorkomen bestaat er een aanbod van preventieve interventies in de vorm van ondersteuningsgroepen
voor de leeftijden 4 tot en met 25 jaar. Er is door middel van literatuuronderzoek en empirisch onderzoek
gepoogd om verduidelijking te krijgen in het bestaande aanbod en het bereiken van deze doelgroep. Er
hebben acht instellingen deelgenomen aan interviews waarin dit is besproken.
De voornaamste conclusies die uit het onderzoek getrokken kunnen worden zijn dat er voor deze
doelgroep (kinderen van drugsverslaafde ouders) geen specifieke vorm van hulpverlening beschikbaar is.
Wel is gebleken dat de genoemde doelgroep onder de groepen KOPP/KVO (kinderen van ouders met
psychische problematiek en kinderen van ouders met verslavingsproblematiek) valt, waarbij het aanbod
voornamelijk uit preventieve interventies bestaat. Enkele instellingen bieden naast de interventies ook
individuele hulpverlening aan. Tevens kan er geconcludeerd worden dat het wervingsproces van deze de
KOPP/KVO doelgroep over het algemeen moeizaam verloopt. Er is naar voren gekomen dat instellingen
initiatieven nemen en acties verrichten om deze doelgroep te bereiken, maar toch een groot deel van de
doelgroep mislopen. Alle geïnterviewde professionals zijn van mening dat het te maken heeft met de
interne doorverwijzing. Men geeft aan dat het bespreekbaar maken van ouderschap van de cliënt gevoelig
ligt bij hulpverleners, waardoor een groot deel van de kinderen niet doorverwezen worden. Wanneer dit
wel zou gebeuren, zouden er meer kinderen bereikt kunnen worden en zou het een mogelijkheid kunnen
zijn om het bestaande aanbod uit te breiden.
Met het oog hierop is de belangrijkste aanbeveling om een vraag met betrekking tot het ouderschap van
de cliënt in het intakeprotocol op te nemen zodat dit onderwerp altijd aan bod komt. Hierdoor wordt het
mogelijk om meer kinderen te bereiken en hen de ondersteuning te geven die aansluit bij de problematiek
die zij ervaren door de ouder met de psychische problematiek en/of verslavingsproblematiek.
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 4
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
, Inhoudsopgave
Voorwoord ............................................................................................................................................................................3
Samenvatting .......................................................................................................................................................................4
Inhoudsopgave ....................................................................................................................................................................5
Deel I........................................................................................................................................................................................8
1.1 Inleiding ..............................................................................................................................................................9
1.2 Thema ............................................................................................................................................................... 10
1.2.1 Onzichtbaar .......................................................................................................................................... 10
1.2.2 Eye opener ............................................................................................................................................ 10
1.2.3 Maatschappelijk werk ...................................................................................................................... 11
1.3 Knelpunten praktijk.................................................................................................................................... 13
1.3.1 KOPP/KVO ............................................................................................................................................ 13
1.3.2 Verslaving.............................................................................................................................................. 13
1.3.3 Leven met een verslaafde ouder .................................................................................................. 13
1.3.4 Duur ......................................................................................................................................................... 15
1.3.5 Aanbod en bereik ............................................................................................................................... 15
1.4 Probleemstelling .......................................................................................................................................... 16
1.5 Theoretische verkenning.......................................................................................................................... 17
1.5.1 Drugs ....................................................................................................................................................... 17
1.5.2 Kwetsbare doelgroep ....................................................................................................................... 20
1.5.3 Loyaliteit ................................................................................................................................................ 21
1.5.4 Risicofactoren en beschermingsfactoren ................................................................................. 23
Deel II ................................................................................................................................................................................... 25
2.1 Doelstelling..................................................................................................................................................... 26
2.2 Hoofdvraag ..................................................................................................................................................... 26
2.3 Deelvragen ...................................................................................................................................................... 26
2.4 Operationalisatie van centrale begrippen ......................................................................................... 27
2.5 Hypothesen .................................................................................................................................................... 28
2.6 Theoretische conceptie ............................................................................................................................. 29
2.6.1 Reactiepatronen ................................................................................................................................. 29
2.6.2 Loyaliteit in hulpverlening ............................................................................................................. 31
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 5
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
, 2.7 Methodisch kader ........................................................................................................................................ 33
2,7.1 Kwalitatief onderzoek ...................................................................................................................... 33
2.7.2 Kwantitatief onderzoek ................................................................................................................... 34
2.7.3 Kwaliteit ................................................................................................................................................. 34
2.8 Resultaten ....................................................................................................................................................... 35
2.8.1 Inleiding kwalitatief onderzoek ................................................................................................... 35
2.8.2. Inleiding kwantitatief onderzoek ................................................................................................ 36
2.8.3 Deelvraag 1 ........................................................................................................................................... 37
2.8.4 Deelvraag 2 ........................................................................................................................................... 39
2.8.5 Deelvraag 3 ........................................................................................................................................... 40
2.8.6 Deelvraag 4 ........................................................................................................................................... 42
2.8.7 Deelvraag 5 ........................................................................................................................................... 44
2.9 Conclusie ......................................................................................................................................................... 45
2.10 Aanbevelingen............................................................................................................................................... 46
2.11 Discussie .......................................................................................................................................................... 47
Deel III.................................................................................................................................................................................. 48
3.1 Onderbouwing methodiek ....................................................................................................................... 49
3.2 Onderbouwing innovatie .......................................................................................................................... 50
3.3 Reflectie ........................................................................................................................................................... 51
Literatuurlijst.................................................................................................................................................................... 52
Bijlage .................................................................................................................................................................................. 55
Interview topiclijst .................................................................................................................................................... 56
Interview vragen ........................................................................................................................................................ 58
Verbatim gesprekken ............................................................................................................................................... 60
Resultaten enquête .................................................................................................................................................... 61
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 6
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Eindscriptie
HBO Maatschappelijk werk & dienstverlening
Aylin Hekimoglu
500531621
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 1
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
,Titel Waarom kies je niet voor mij?!
Subtitel Kinderen van drugsverslaafde ouders
Opleidingsinstituut Hogeschool van Amsterdam
Opleiding HBO Maatschappelijk werk & Dienstverlening
Student Aylin Hekimoglu
Studentennummer 5005316201
Klas MV402
Eerste examinator Wim Hellings
Tweede examinator Bianka Damopoli-I
Datum 13 mei 2013
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 2
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
, Voorwoord
Voor u ligt het eindresultaat van vier jaar hard werken aan de opleiding HBO Maatschappelijk werk &
Dienstverlening. De opleiding waar ik met vele onzekerheden in ging en nu mezelf aan het einde bevind,
vol met kennis en competenties die ik in de afgelopen jaren heb opgedaan en ontwikkeld. Ondanks dat ik
zowel mijn hoogte- als dieptepunten heb gehad, kan ik met trots terugkijken op de afgelopen jaren en met
name op mijn eindresultaat.
Dit eindresultaat dat niet tot stand had kunnen komen zonder een aantal belangrijke mensen. Mijn dank
gaat allereerst uit naar Wim Hellings die als onderzoekssupervisor keer op keer weer tijd voor mij kon
vrijmaken om mij in dit proces te begeleiden. Daarnaast gaat mijn dank uit naar de instellingen Victas te
Utrecht, GGZ Centraal te Hilversum, Verslavingszorg Noord-Nederland te Assen, Riagg Amersfoort te
Amersfoort, Tactus te Deventer, GGZ Kinderen en Jeugd te Leiden, Prezens te Amsterdam en Jellinek te
Amsterdam die mij de gelegenheid hebben gegeven om interviews af te nemen om zodoende mijn scriptie
te realiseren. Tevens wil ik mijn schoonmoeder en mijn zusje bedanken voor hun steun, mijn verloofde
voor zijn onvoorwaardelijke liefde en geloof in mij en in het bijzonder mijn moeder: zonder wie ik niet
alleen mijn scriptie, maar ook mijn opleiding nooit had kunnen verwezenlijken.
Aylin Hekimoglu
Almere, 13 mei 2013
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 3
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
, Samenvatting
De thema van dit onderzoek is ‘kinderen van drugsverslaafde ouders’. Het doel hierbij was om
verduidelijking te brengen in de wijze waarop kinderen van drugsverslaafde ouders bereikt worden en de
aangeboden hulpverlening voor de genoemde doelgroep te inventariseren. Ook was het de bedoeling dat
er suggesties konden worden gedaan ter verbetering van de hulpverlening.
Voorafgaand het onderzoek is de volgende onderzoeksvraag geformuleerd:
“Op welke wijze worden kinderen van drugsverslaafde ouders bereikt en wat is het hulpverleningsaanbod
aan hen?”
Uit het literatuuronderzoek is gebleken dat er in Nederland op jaarbasis 405.000 mensen zijn met
kinderen in de leeftijd tot 18 jaar en met een psychische aandoening en/of verslaving (Goossens & van der
Zanden, 2012a). Bij deze kinderen kan er sprake zijn van risicofactoren die van invloed kunnen zijn voor
het ontstaan van psychische problematiek en het ontwikkelen van verslavingsproblematiek. Om dit te
voorkomen bestaat er een aanbod van preventieve interventies in de vorm van ondersteuningsgroepen
voor de leeftijden 4 tot en met 25 jaar. Er is door middel van literatuuronderzoek en empirisch onderzoek
gepoogd om verduidelijking te krijgen in het bestaande aanbod en het bereiken van deze doelgroep. Er
hebben acht instellingen deelgenomen aan interviews waarin dit is besproken.
De voornaamste conclusies die uit het onderzoek getrokken kunnen worden zijn dat er voor deze
doelgroep (kinderen van drugsverslaafde ouders) geen specifieke vorm van hulpverlening beschikbaar is.
Wel is gebleken dat de genoemde doelgroep onder de groepen KOPP/KVO (kinderen van ouders met
psychische problematiek en kinderen van ouders met verslavingsproblematiek) valt, waarbij het aanbod
voornamelijk uit preventieve interventies bestaat. Enkele instellingen bieden naast de interventies ook
individuele hulpverlening aan. Tevens kan er geconcludeerd worden dat het wervingsproces van deze de
KOPP/KVO doelgroep over het algemeen moeizaam verloopt. Er is naar voren gekomen dat instellingen
initiatieven nemen en acties verrichten om deze doelgroep te bereiken, maar toch een groot deel van de
doelgroep mislopen. Alle geïnterviewde professionals zijn van mening dat het te maken heeft met de
interne doorverwijzing. Men geeft aan dat het bespreekbaar maken van ouderschap van de cliënt gevoelig
ligt bij hulpverleners, waardoor een groot deel van de kinderen niet doorverwezen worden. Wanneer dit
wel zou gebeuren, zouden er meer kinderen bereikt kunnen worden en zou het een mogelijkheid kunnen
zijn om het bestaande aanbod uit te breiden.
Met het oog hierop is de belangrijkste aanbeveling om een vraag met betrekking tot het ouderschap van
de cliënt in het intakeprotocol op te nemen zodat dit onderwerp altijd aan bod komt. Hierdoor wordt het
mogelijk om meer kinderen te bereiken en hen de ondersteuning te geven die aansluit bij de problematiek
die zij ervaren door de ouder met de psychische problematiek en/of verslavingsproblematiek.
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 4
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
, Inhoudsopgave
Voorwoord ............................................................................................................................................................................3
Samenvatting .......................................................................................................................................................................4
Inhoudsopgave ....................................................................................................................................................................5
Deel I........................................................................................................................................................................................8
1.1 Inleiding ..............................................................................................................................................................9
1.2 Thema ............................................................................................................................................................... 10
1.2.1 Onzichtbaar .......................................................................................................................................... 10
1.2.2 Eye opener ............................................................................................................................................ 10
1.2.3 Maatschappelijk werk ...................................................................................................................... 11
1.3 Knelpunten praktijk.................................................................................................................................... 13
1.3.1 KOPP/KVO ............................................................................................................................................ 13
1.3.2 Verslaving.............................................................................................................................................. 13
1.3.3 Leven met een verslaafde ouder .................................................................................................. 13
1.3.4 Duur ......................................................................................................................................................... 15
1.3.5 Aanbod en bereik ............................................................................................................................... 15
1.4 Probleemstelling .......................................................................................................................................... 16
1.5 Theoretische verkenning.......................................................................................................................... 17
1.5.1 Drugs ....................................................................................................................................................... 17
1.5.2 Kwetsbare doelgroep ....................................................................................................................... 20
1.5.3 Loyaliteit ................................................................................................................................................ 21
1.5.4 Risicofactoren en beschermingsfactoren ................................................................................. 23
Deel II ................................................................................................................................................................................... 25
2.1 Doelstelling..................................................................................................................................................... 26
2.2 Hoofdvraag ..................................................................................................................................................... 26
2.3 Deelvragen ...................................................................................................................................................... 26
2.4 Operationalisatie van centrale begrippen ......................................................................................... 27
2.5 Hypothesen .................................................................................................................................................... 28
2.6 Theoretische conceptie ............................................................................................................................. 29
2.6.1 Reactiepatronen ................................................................................................................................. 29
2.6.2 Loyaliteit in hulpverlening ............................................................................................................. 31
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 5
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
, 2.7 Methodisch kader ........................................................................................................................................ 33
2,7.1 Kwalitatief onderzoek ...................................................................................................................... 33
2.7.2 Kwantitatief onderzoek ................................................................................................................... 34
2.7.3 Kwaliteit ................................................................................................................................................. 34
2.8 Resultaten ....................................................................................................................................................... 35
2.8.1 Inleiding kwalitatief onderzoek ................................................................................................... 35
2.8.2. Inleiding kwantitatief onderzoek ................................................................................................ 36
2.8.3 Deelvraag 1 ........................................................................................................................................... 37
2.8.4 Deelvraag 2 ........................................................................................................................................... 39
2.8.5 Deelvraag 3 ........................................................................................................................................... 40
2.8.6 Deelvraag 4 ........................................................................................................................................... 42
2.8.7 Deelvraag 5 ........................................................................................................................................... 44
2.9 Conclusie ......................................................................................................................................................... 45
2.10 Aanbevelingen............................................................................................................................................... 46
2.11 Discussie .......................................................................................................................................................... 47
Deel III.................................................................................................................................................................................. 48
3.1 Onderbouwing methodiek ....................................................................................................................... 49
3.2 Onderbouwing innovatie .......................................................................................................................... 50
3.3 Reflectie ........................................................................................................................................................... 51
Literatuurlijst.................................................................................................................................................................... 52
Bijlage .................................................................................................................................................................................. 55
Interview topiclijst .................................................................................................................................................... 56
Interview vragen ........................................................................................................................................................ 58
Verbatim gesprekken ............................................................................................................................................... 60
Resultaten enquête .................................................................................................................................................... 61
‘Waarom kies je niet voor mij?!’ 6
Kinderen van drugsverslaafde ouders
Aylin Hekimoglu – MWD MV402
13-05-2013
