Samenvatting Geschiedenis H5 Ontdekkers & Hervormers
§5.1 Renaissance en Humanisme
Renaissance: ‘wedergeboorte van klassieke oudheid’
Kenmerken:
• Nadruk op leven op aarde (“Carpe Diem”) à daarvoor (“Momento Mori”)
• Nadruk op individu
• Aandacht voor de klassieken (Teksten, Kunstwerken)
• Realisme in kunst
• Zelfontplooiing
3 oorzaken
o Handel met Midden-Oosten bracht klassieke teksten en kunstwerken naar Italië
o Daardoor ook veel rijke handelaren (geld voor, gebouwen, kunstwerken)
o Veel klassiek erfgoed in Italië zelf
*Ook de kerk (paus en bisschoppen) genoot van het leven
Humanisme
Wetenschap in de middeleeuwen:
• Niet tegen de leer van de kerk
• Gericht op geloof en leven na de kerk
De rijke burgerij ontwikkelde een andere levenshouding: Humanisme
o Nadruk leven op aarde
o Over alles debatteren
o Zelf observeren, redeneren, experimenteren
o Kritisch op de kerk
*Humanist en geestelijke ‘Erasmus’ vertaalde bijv. de Bijbel à vol fouten
§5.2 Ontdekkers van nieuwe werelden
Wereldbeeld rond 1450:
• Beperkt (Europa, Noord-Afrika en stukje Azië)
• Handel wordt steeds internationaler
• Klassieke kaarten brengen nieuwe kennis
Het begin van de Europese overzeese expansie:
• Aziatische producten: specerijen, goud, zilver zijn populair en dus (peper) duur
• Ottomanen blokkeren handel over land
• Dus zoeken Portugezen naar handelsroute overzee
1488: Bartolomeus Diaz bereikt Kaap de Goede Hoop
1497: Vasco da Gama bereikt India
*Portugezen Stichten factorijen à handelsposten
, Samenvatting Geschiedenis H5 Ontdekkers & Hervormers
Spanje volgt Portugal:
o Columbus à route naar Indië via het westen
o Columbus krijgt geld van Spaanse koning en koningin
o 1492: Columbus ontdekt Amerika (indianen à vanwege Indië)
o 1494: Verdrag van Tordesillas à verdeling Azië en Amerika (westelijke helft voor
Spanje, oostelijke helft voor Portugal) om oorlog te voorkomen
Ondergang van de Azteken:
- Steeds meer avonturiers (conquistadores) trekken door goudverhalen naar de
“Nieuwe Wereld”
- 1519: ‘Cortes’ veroverd en vernietigd de Azteken (indianen)
Oorzaken
• Betere wapens (staal)
• Paarden
• Ziektekiemen
Spanje koloniseert Amerika
o Amerika krijgt een onderkoning en ambtenaren
o Conquistadores die gebieden veroveren, krijgen als beloning landgoederen
o Indianen gedwongen tot arbeid à 1542: Pleidooi De Las Casas: Christelijke indianen
mochten niet worden uitgebuit
o Stand samenleving (afkomst) à
1. Inwoners met 2 Europese ouders
2. Mensen met gemengd bloed
3. Indianen
4. Slaven.
o Indianen stierven door uitputting à Afrikaanse slaven naar Amerika vervoerd met
dank aan: trans-Atlantische slavenhandel
Gevolgen
• Bevolkingssamenstelling Amerika verandert volledig
• Verspreiding christendom
• Ontstaan Driehoekshandel
• Europa verkrijgt grote winsten en grondstoffen (Behalve Italië)
§5.3 De Kerkhervorming
De kerk rond 1500 had een belangrijke rol in de samenleving:
o Ziekenzorg (zieken, armen, ouderen)
o Zielenheil (aflaat) met zo’n aflaat kon de kerk namens god zonden vergeven
o Bepaalde normen en waarden
à Wie zich hier niet aan hield werd een ketter genoemd en vervolgd
Paus gedraagt zich als koning:
• Kerk is rijk
• Paleis (Sint-Pieter)
• Hofhouding
§5.1 Renaissance en Humanisme
Renaissance: ‘wedergeboorte van klassieke oudheid’
Kenmerken:
• Nadruk op leven op aarde (“Carpe Diem”) à daarvoor (“Momento Mori”)
• Nadruk op individu
• Aandacht voor de klassieken (Teksten, Kunstwerken)
• Realisme in kunst
• Zelfontplooiing
3 oorzaken
o Handel met Midden-Oosten bracht klassieke teksten en kunstwerken naar Italië
o Daardoor ook veel rijke handelaren (geld voor, gebouwen, kunstwerken)
o Veel klassiek erfgoed in Italië zelf
*Ook de kerk (paus en bisschoppen) genoot van het leven
Humanisme
Wetenschap in de middeleeuwen:
• Niet tegen de leer van de kerk
• Gericht op geloof en leven na de kerk
De rijke burgerij ontwikkelde een andere levenshouding: Humanisme
o Nadruk leven op aarde
o Over alles debatteren
o Zelf observeren, redeneren, experimenteren
o Kritisch op de kerk
*Humanist en geestelijke ‘Erasmus’ vertaalde bijv. de Bijbel à vol fouten
§5.2 Ontdekkers van nieuwe werelden
Wereldbeeld rond 1450:
• Beperkt (Europa, Noord-Afrika en stukje Azië)
• Handel wordt steeds internationaler
• Klassieke kaarten brengen nieuwe kennis
Het begin van de Europese overzeese expansie:
• Aziatische producten: specerijen, goud, zilver zijn populair en dus (peper) duur
• Ottomanen blokkeren handel over land
• Dus zoeken Portugezen naar handelsroute overzee
1488: Bartolomeus Diaz bereikt Kaap de Goede Hoop
1497: Vasco da Gama bereikt India
*Portugezen Stichten factorijen à handelsposten
, Samenvatting Geschiedenis H5 Ontdekkers & Hervormers
Spanje volgt Portugal:
o Columbus à route naar Indië via het westen
o Columbus krijgt geld van Spaanse koning en koningin
o 1492: Columbus ontdekt Amerika (indianen à vanwege Indië)
o 1494: Verdrag van Tordesillas à verdeling Azië en Amerika (westelijke helft voor
Spanje, oostelijke helft voor Portugal) om oorlog te voorkomen
Ondergang van de Azteken:
- Steeds meer avonturiers (conquistadores) trekken door goudverhalen naar de
“Nieuwe Wereld”
- 1519: ‘Cortes’ veroverd en vernietigd de Azteken (indianen)
Oorzaken
• Betere wapens (staal)
• Paarden
• Ziektekiemen
Spanje koloniseert Amerika
o Amerika krijgt een onderkoning en ambtenaren
o Conquistadores die gebieden veroveren, krijgen als beloning landgoederen
o Indianen gedwongen tot arbeid à 1542: Pleidooi De Las Casas: Christelijke indianen
mochten niet worden uitgebuit
o Stand samenleving (afkomst) à
1. Inwoners met 2 Europese ouders
2. Mensen met gemengd bloed
3. Indianen
4. Slaven.
o Indianen stierven door uitputting à Afrikaanse slaven naar Amerika vervoerd met
dank aan: trans-Atlantische slavenhandel
Gevolgen
• Bevolkingssamenstelling Amerika verandert volledig
• Verspreiding christendom
• Ontstaan Driehoekshandel
• Europa verkrijgt grote winsten en grondstoffen (Behalve Italië)
§5.3 De Kerkhervorming
De kerk rond 1500 had een belangrijke rol in de samenleving:
o Ziekenzorg (zieken, armen, ouderen)
o Zielenheil (aflaat) met zo’n aflaat kon de kerk namens god zonden vergeven
o Bepaalde normen en waarden
à Wie zich hier niet aan hield werd een ketter genoemd en vervolgd
Paus gedraagt zich als koning:
• Kerk is rijk
• Paleis (Sint-Pieter)
• Hofhouding
