Hoofdstuk 1
PARAGRAAF 1
Je kunt aangeven in welke opzichten de mensachtigen verschilden van hun voorgangers:
De homo sapiens ontstond rond 250.0000 jaar geleden in Oost-Afrika. De homo sapiens ontwikkelde
als eerste gesproken taal. Hierdoor kon kennis worden gedeeld met anderen. Dit noem je collectief
leren. Ook ontwikkelde de homo sapiens als eerste het vermogen om op symbolische wijze te
denken.
Je kunt kenmerken noemen van de levenswijze van jager-verzamelaars:
De jagers-verzamelaars leefden als nomaden. Ze leefden in kleine groepen zonder sociale
gelaagdheid. Als er in het gebied niet genoeg eten meer te vinden was, vertrokken de jagers-
verzamelaars naar een ander gebied. Ze jaagden in Centraal- en Zuid-Europa op rendieren herten en
mammoeten. Ze verzamelden planten, zaden, bessen en noten. Gereedschappen werden gemaakt
van dierenbotten en vuursteen.
Je kunt uitleggen waardoor de landbouwrevolutie ontstond:
Rond 20.000 v. Chr. werd het natter en warmer in het Midden-Oosten. Er was meer dan genoeg
voedsel in het gebied te vinden en het was daarom niet nodig om rond te trekken. De nomaden
gingen sedentair leven en er ontstonden dorpen. Rond 12.000 nam het overvloed aan eten af
doordat er een koudere en drogere periode aanbrak. Mensen in de vruchtbare halve maan
ontdekten waarschijnlijk hoe ze zelf granen konden kweken. Men begon ook met het domesticeren
van dieren.
Je kunt uitleggen hoe en waardoor de landbouwrevolutie zich verspreidde naar Europa:
In het Midden-Oosten groeide de bevolking doordat er meer voedsel was. Sommige boeren zijn rond
5000 v. Chr. naar Europa vertrokken en namen hun kennis mee.
Je kunt de gevolgen van de landbouwrevolutie beschrijven en verklaren:
Een grote verandering in de prehistorie is een aanpassing van levenswijze. Men ging van het jagen-
verzamelen over op de landbouw. Men ging sedentair leven en er ontstonden dorpen. De agrariërs
gebruikten nieuwe landbouwwerktuigen en gereedschappen, zoals sikkels en ploegen. Ze maakten
aardewerk, hierin kon voedsel worden bewaard. Er ontstond een sociale gelaagdheid doordat
mensen meer bezittingen konden hebben en meer bezittingen betekent meer macht.
KENMERKEND ASPECT: DE LEVENSWIJZE VAN JAGERS EN VERZAMELAARS.
Jagers-verzamelaars leefden als nomaden. Ze hadden geen sociale gelaagdheid. Ze jaagden en
verzamelden en maakten simpele gereedschappen.
KENMERKEND ASPECT: HET ONTSTAAN VAN LANDBOUW EN LANDBOUWSAMENLEVINGEN.
In het Midden-Oosten was een overvloed aan voedsel. De nomaden gingen sedentair leven en
er ontstonden dorpen. Toen het droger werd leerde men hoe zelf graan te kweken en hoe
dieren te temmen. Er werden nieuwe gereedschappen uitgevonden.
, PARAGRAAF 2
Je kunt kenmerken van de eerste landbouwsamenlevingen benoemen:
Er werden gewassen verbouwd. In gebieden waar het minder nat was dan in de Vruchtbare
Halve Maan werd gebruik gemaakt van irrigatie. Ze groeven kanaaltjes die het water van de
rivier naar hun akker leidde. De boeren met betere opbrengsten kregen meer macht en werden
leiders.
Je kunt uitleggen waardoor in Mesopotamië stedelijke gemeenschappen ontstonden:
De bevolking groeide door het goed werkende irrigatiesysteem. Een aantal dorpen in
Mesopotamië groeiden rond 3500 v.Chr. tot steden met tienduizenden inwoners uit.
Je kunt kenmerken van de eerste stedelijke gemeenschappen uit de tijd van jagers en boeren
noemen, verklaren en herkennen.
In de stedelijke gemeenschappen was het merendeel boer. Er waren wel specialisaties ontstaan,
sommige boeren werken op de akkers anderen waren herder, anderen visten of jaagden.
Andere specialisaties waren: het maken van gereedschap of het bouwen van huizen. Zo
ontstonden verschillende beroepen.
Een kenmerk voor de eerste stedelijke gemeenschappen is de productie van hoogwaardige
kunstvoorwerpen en het bestaan van massaproductie daartegenover. In de stad stonden veel
monumentale bouwwerken.
De samenleving was hiërarchisch. In de meeste stadstaten was er sprake van polytheïsme. De
koning stond boven aan in de hiërarchie omdat men geloofde dat hij met de goden kon
communiceren of zelf een god was. Het schrift ontstond zodat boodschappen konden worden
doorgegeven.
KENMERKEND ASPECT: HET ONSTAAN VAN LANDBOUW EN LANDBOUWSAMENLEVINGEN.
Het ging zo goed in Mesopotamië dat mensen naar andere gebieden verhuisden. Ze maakten
gebruik van irrigatie, omdat het er droger was. De boeren met de beste opbrengst hadden de
meeste macht.
KENMERKEND ASPECT: HET ONTSTAAN VAN DE EERSTE STEDELIJKE GEMEENSCHAPPEN.
De bevolking groeide door het goed werkende irrigatiesysteem. Dorpen groeiden uit tot steden.
Er ontstond een hiërarchische samenleving met verschillende beroepen.
PARAGRAAF 1
Je kunt aangeven in welke opzichten de mensachtigen verschilden van hun voorgangers:
De homo sapiens ontstond rond 250.0000 jaar geleden in Oost-Afrika. De homo sapiens ontwikkelde
als eerste gesproken taal. Hierdoor kon kennis worden gedeeld met anderen. Dit noem je collectief
leren. Ook ontwikkelde de homo sapiens als eerste het vermogen om op symbolische wijze te
denken.
Je kunt kenmerken noemen van de levenswijze van jager-verzamelaars:
De jagers-verzamelaars leefden als nomaden. Ze leefden in kleine groepen zonder sociale
gelaagdheid. Als er in het gebied niet genoeg eten meer te vinden was, vertrokken de jagers-
verzamelaars naar een ander gebied. Ze jaagden in Centraal- en Zuid-Europa op rendieren herten en
mammoeten. Ze verzamelden planten, zaden, bessen en noten. Gereedschappen werden gemaakt
van dierenbotten en vuursteen.
Je kunt uitleggen waardoor de landbouwrevolutie ontstond:
Rond 20.000 v. Chr. werd het natter en warmer in het Midden-Oosten. Er was meer dan genoeg
voedsel in het gebied te vinden en het was daarom niet nodig om rond te trekken. De nomaden
gingen sedentair leven en er ontstonden dorpen. Rond 12.000 nam het overvloed aan eten af
doordat er een koudere en drogere periode aanbrak. Mensen in de vruchtbare halve maan
ontdekten waarschijnlijk hoe ze zelf granen konden kweken. Men begon ook met het domesticeren
van dieren.
Je kunt uitleggen hoe en waardoor de landbouwrevolutie zich verspreidde naar Europa:
In het Midden-Oosten groeide de bevolking doordat er meer voedsel was. Sommige boeren zijn rond
5000 v. Chr. naar Europa vertrokken en namen hun kennis mee.
Je kunt de gevolgen van de landbouwrevolutie beschrijven en verklaren:
Een grote verandering in de prehistorie is een aanpassing van levenswijze. Men ging van het jagen-
verzamelen over op de landbouw. Men ging sedentair leven en er ontstonden dorpen. De agrariërs
gebruikten nieuwe landbouwwerktuigen en gereedschappen, zoals sikkels en ploegen. Ze maakten
aardewerk, hierin kon voedsel worden bewaard. Er ontstond een sociale gelaagdheid doordat
mensen meer bezittingen konden hebben en meer bezittingen betekent meer macht.
KENMERKEND ASPECT: DE LEVENSWIJZE VAN JAGERS EN VERZAMELAARS.
Jagers-verzamelaars leefden als nomaden. Ze hadden geen sociale gelaagdheid. Ze jaagden en
verzamelden en maakten simpele gereedschappen.
KENMERKEND ASPECT: HET ONTSTAAN VAN LANDBOUW EN LANDBOUWSAMENLEVINGEN.
In het Midden-Oosten was een overvloed aan voedsel. De nomaden gingen sedentair leven en
er ontstonden dorpen. Toen het droger werd leerde men hoe zelf graan te kweken en hoe
dieren te temmen. Er werden nieuwe gereedschappen uitgevonden.
, PARAGRAAF 2
Je kunt kenmerken van de eerste landbouwsamenlevingen benoemen:
Er werden gewassen verbouwd. In gebieden waar het minder nat was dan in de Vruchtbare
Halve Maan werd gebruik gemaakt van irrigatie. Ze groeven kanaaltjes die het water van de
rivier naar hun akker leidde. De boeren met betere opbrengsten kregen meer macht en werden
leiders.
Je kunt uitleggen waardoor in Mesopotamië stedelijke gemeenschappen ontstonden:
De bevolking groeide door het goed werkende irrigatiesysteem. Een aantal dorpen in
Mesopotamië groeiden rond 3500 v.Chr. tot steden met tienduizenden inwoners uit.
Je kunt kenmerken van de eerste stedelijke gemeenschappen uit de tijd van jagers en boeren
noemen, verklaren en herkennen.
In de stedelijke gemeenschappen was het merendeel boer. Er waren wel specialisaties ontstaan,
sommige boeren werken op de akkers anderen waren herder, anderen visten of jaagden.
Andere specialisaties waren: het maken van gereedschap of het bouwen van huizen. Zo
ontstonden verschillende beroepen.
Een kenmerk voor de eerste stedelijke gemeenschappen is de productie van hoogwaardige
kunstvoorwerpen en het bestaan van massaproductie daartegenover. In de stad stonden veel
monumentale bouwwerken.
De samenleving was hiërarchisch. In de meeste stadstaten was er sprake van polytheïsme. De
koning stond boven aan in de hiërarchie omdat men geloofde dat hij met de goden kon
communiceren of zelf een god was. Het schrift ontstond zodat boodschappen konden worden
doorgegeven.
KENMERKEND ASPECT: HET ONSTAAN VAN LANDBOUW EN LANDBOUWSAMENLEVINGEN.
Het ging zo goed in Mesopotamië dat mensen naar andere gebieden verhuisden. Ze maakten
gebruik van irrigatie, omdat het er droger was. De boeren met de beste opbrengst hadden de
meeste macht.
KENMERKEND ASPECT: HET ONTSTAAN VAN DE EERSTE STEDELIJKE GEMEENSCHAPPEN.
De bevolking groeide door het goed werkende irrigatiesysteem. Dorpen groeiden uit tot steden.
Er ontstond een hiërarchische samenleving met verschillende beroepen.
