Samenvatting - Behandeling (); hoorcolleges, artikelen, Prins et al., kennisclips

Week 1
HC1
Orthopedagogiek als handelingswetenschap
Disciplines, theorieën, integrerende modellen

Disciplines

 Psychiatrie (biomedisch)
 Richt zich op symptomen, syndromen, stoornissen.
 Psychiatrische classificaties (DSM): ordenen van symptomen  besluit
aanwezigheid syndroom. Mogelijke comorbiditeit.
 Medisch model: stoornis staat centraal.
 Differentiaaldiagnose: onderzoek naar verschijnselen: onderscheid
tussen beelden.
 Ontwikkelingspsychologie
 Normale ontwikkeling en individuele verschillen / condities die de ontwikkeling
beïnvloeden.
 Ontwikkelingsprocessen (perceptie, cognitie), ontwikkelingsfasen, volgorde in
fasen (continu, discontinu), interactie met omgeving.
 Toepassing in opvoeding, onderwijs, en hulpverlening.
 ASEBA: vragenlijsten voor competenties en probleemgedrag.
 Orthopedagogiek:
 Gericht op opvoeding, onderwijs, kwetsbare kinderen en kwetsbare gezinnen.
 Gericht op opvoedingshulp bij stagnatie  herstel van het gewone leven.
 Wetenschappelijke kennis wordt bruikbaar gemaakt voor praktijk, en andersom.
 Focus op opvoedhulp, pedagogisch klimaat, handelingsgericht werken, waarden
en normen uit een cultuur (gezin, school, maatschappij).
 Gebruik van meetinstrumenten voor ouder- en gezinsfunctioneren.

Uiteindelijk krijg je een geïntegreerd beeld voor de behandeling van de cliënt.

Theorieën

 Psychodynamische theorie (Freud)
 Problemen in vroege kinderjaren beïnvloeden ontwikkeling van latere
problematiek.
 3 systemen:
 Id: lustprincipe: het psychisch functioneren dat primair gericht is op het
onmiddellijk bevredigen van behoeften en impulsen en het vermijden van pijn
of onlust. Instinctief, innerlijke wereld van subjectieve ervaring.

,  Ego: realiteitsprincipe: het vermogen van het ego om driften (id) uit te stellen
totdat ze op een veilige, realistische en sociaal aanvaardbare manier
bevredigd kunnen worden. Logisch en rationeel denken.
 Superego. Ego-ideaal: positief, wil je bereiken, lonend. Geweten: negatief,
straft. Moreel besef: vermogen om onderscheid te maken tussen goed en
kwaad, gebaseerd op waarden en normen. Streeft naar perfectie.
 Conflicten tussen deze systemen → angst → afweermechanismen.
 Dynamisch component: balans tussen individu en ontwikkelingstaken uit
omgeving
 Gehechtheidstheorie
 Affectieve relatie tussen kind en opvoeders.
 Sensitiviteit, responsiviteit, cirkel van veiligheid; durven exploreren 
ontwikkeling.
 Kwaliteit hechting = risico- én beschermende factor.
 Leertheorie
 Gedrag wordt uitgelokt door antecedenten en bekrachtigd door consequenties.
 Bepaalde manieren van denken over o.a. eigen gedrag (bijv. een ongewenste
gedachte).
 Systeemtheorie: ecologisch en gezinstherapeutisch
 Ecologisch model (Bronfenbrenner): interactie individu-omgeving (micro-, meso-,
exo-, macro-, chronosysteem).
 Gezinstherapeutisch theorie:
 Structurele gezinstherapie: gezin als veranderend systeem met hiërarchie,
subsystemen met grenzen daartussen(ouders en kinderen) en partiële
systemen (vader-zoon). Omstandigheden  verandering grenzen tussen
subsystemen (parentificatie). Loyaliteit.
 Watzlawick: communicatie en tegenstrijdigheden (inhoud, betrekking) als
stressbron.
 Contextuele therapie: nadruk op loyaliteit van kinderen naar ouders.

Integrerende modellen

 Biopsychosociaal model: gedrag wordt bepaald door interactie tussen: biologische
factoren, psychologische factoren, sociale factoren.
 Balansmodel: balans tussen draagkracht (protectieve factoren) en draaglast
(risicofactoren). Differential susceptibility.

Visies op normaliteit

 Normaliteit als afwezigheid van stoornissen. Dichotoom: wel/geen stoornis.
 Normaliteit als statistisch gegeven/gemiddelde. Normen soms verouderd of niet
toepasbaar. Ontwikkelingsprofielen opstellen. Voordeel: oordeel wordt
geobjectiveerd.
 Normaliteit als ideale of gewenste toestand. Identiteit en zelfontplooiing.
Maatschappelijke/culturele idealen.

, Normaliteit als succesvolle adaptatie: dynamisch evenwicht tussen individu en
omgeving; succesvol doorlopen van ontwikkelingstaken.
 Normaliteit als neurodiversiteit; variatie in neurocognitief functioneren; afwijkingen
≠ tekortkomingen; focus op inclusie, gelijkwaardigheid, anti-stigmatisering.

Kwaliteit theorievorming

 Practice-based: theorieën bruikbaar in praktijk, maar nog onvoldoende onderzocht.
 Evidence-based: bewijsvoering voldoet aan wetenschappelijke standaarden.
 Evidence-based assessment (gebruik van valide theorieën en instrumenten) +
evidence-based treatment (bewezen effectieve aanpak voor specifieke groepen) =
evidence-based practice.
 Slechts klein deel van Nederlandse interventies opgenomen in Databank Effectieve
Jeugdinterventies

De orthopedagoog als professional

 Toepassen van kennis over procedures en methodieken, en kunde (vakkennis).
 Normatief doel: bereiken wat wenselijk is voor het kind.
 Oorspronkelijk object: het ‘’afwijkende kind’’.
 Doel: maatschappelijke integratie van het kind (match beperkingen kind –
maatschappij).

Therapiecyclus

 Indicatieanalyse als scharnierpunt  combineert:
 Theorie: werkzame principes
 Empirische kennis: eerder effect van de behandeling
 Risico- en beschermende factoren
 Indicaties & contra-indicaties
 Planning
 Uitvoering
 Beoordeling van het effect

Fasen in het hulpverleningsproces




Orthopedagogiek als handelingswetenschap: gebruikt de regulatieve cyclus
(gericht op verandering), niet de empirische cyclus (gericht op beschrijving).

Orthopedagogisch handelen

, Doelen per cyclus:

 Beslissingsmomenten inbouwen (regulatieve cyclus): hoe staan we ervoor, hoe gaan
we verder.
 Op een valide & wetenschappelijke manier voortgang bewaken via
onderzoeksmomenten (empirische subcycli). Gefundeerd werken.




Fasen van de regulatieve cyclus

 Probleemherkenning: context probleem, (beschermende) factoren, eerste beeld.
Voorlopige conclusies (kansuitspraak); hypothesen; start therapeutische alliantie;
taxatie ernst/veiligheid
 Probleemdefiniëring: integratief beeld, gerichter onderzoek, hypothese toetsend,
verklaring problemen, interventiedoelen.
 Kiezen van interventie: afhankelijk van leeftijd/ontwikkeling kind, dag/vervoer,
ondersteuning vanuit omgeving (dus samen met betrokkenen), kosten-baten
analyse, doelen behandeling. Gaat in overleg met cliënt. Adviesgesprek (De Bruyn).
Prioritering van doelen/middelen/keuze setting, intensiteit en motivatie.
 Planning: behandelplan. Afspraken over coördinatie en communicatie, criteria voor
voortgang.
 Uitvoering interventie: volgen van een protocol. Routine outcome monitoring:
meten effecten tijdens hulpverlening met standaardinstrumenten (soort tussentijdse
evaluatie). Procesdiagnostiek: er kunnen veranderingen plaatsvinden tijdens
uitvoering.
 Eindevaluatie: effect meten, kijken of bijstelling nodig is. Tevredenheid,
teamreflectie (over gehele proces).

Orthopedagogische invalshoek:

 Verschil kind-adolescent: afstemmen op cognitief & emotioneel ontwikkelingsniveau.
Voorbeeld: communicatie via spel i.p.v. een gesprek bij jongere kinderen.
 Kind nog afhankelijk van anderen (je hebt als professional te maken met de
ouders/verzorgers van een kind; dus dat systeem moet ook mee veranderen):
 Kind is afhankelijk van ouders  systeem meenemen.
 Therapeutische alliantie met ouders: gezamenlijk proces, communicatie nodig.