Geneesmiddelen en zwangerschap samenvatting HC

Geneesmiddelen zwangerschap HC
Een zwangerschap duurt 40 weken, maar feitelijk is de daadwerkelijke zwangerschap 38
weken, omdat de telling start vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie, wanneer
de vrouw nog niet zwanger is.

Het gebruik van geneesmiddelen tijdens de zwangerschap komt veel voor: ongeveer 70%
van de zwangere vrouwen krijgt een receptgeneesmiddel, en in 16% van de gevallen
gebruiken vrouwen zelfs vijf of meer middelen. Dat is niet vreemd, want medicatie kan
nodig zijn bij:
 Chronische aandoeningen (zoals diabetes of epilepsie),
 Zwangerschapsgerelateerde klachten zoals misselijkheid, obstipatie,
bloedarmoede of maagzuur,
 Acute ziekten,
 Of bij een onverwachte zwangerschap, waarbij al medicatie gebruikt werd.

Ondanks dit wijdverbreide gebruik wordt slechts 2–4% van de kinderen geboren met een
aangeboren afwijking, hoewel sommige onderzoeken hogere percentages (tot 8%)
noemen. Die stijging komt deels door betere opsporing met moderne echo’s en het feit
dat sommige afwijkingen pas later in het leven zichtbaar worden (zoals autisme of
ontwikkelingsstoornissen).


De oorzaken van aangeboren afwijkingen zijn vaak onbekend
 In ongeveer 70% van de gevallen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden,
 In 20% is er een erfelijke component,
 En in ongeveer 10% is er sprake van een externe blootstelling (zoals
geneesmiddelen, infecties of toxische stoffen).

Voorbeelden van externe oorzaken
 Infecties: Zikavirus (microcefalie), rodehond, waterpokken.
 Chronische ziekten: Slecht gereguleerde diabetes verhoogt het risico op
hartafwijkingen.
 Leefstijl: Alcohol en roken zijn bekende risicofactoren.
 Metalen: Lood en kwik zijn schadelijk; blootstelling aan lood is tijdens
zwangerschap wettelijk verboden.
 Straling: Een gewone röntgenfoto is meestal veilig, maar CT-scans of
doorlichtingen kunnen te hoge stralingsdoses geven en moeten vooraf worden
beoordeeld.
 Beroepsmatige blootstelling: Blootstelling aan chemische stoffen in laboratoria of
industrie is moeilijk te onderzoeken, maar kan eveneens risico’s opleveren.


Mogelijke effecten exogene agentia
 Geneesmiddelen kunnen tijdens de zwangerschap niet alleen aangeboren
afwijkingen veroorzaken, maar ook andere schadelijke effecten.
 Mogelijke gevolgen zijn spontane abortus, intra-uteriene vruchtdood en
groeivertraging van het kind.
 Systemische corticosteroïden (oraal of intraveneus) kunnen groeivertraging
veroorzaken, maar bij inhalatiecorticosteroïden (zoals bij astma) wordt dit niet
gezien.
 Sommige middelen kunnen farmacologische effecten bij het kind geven, zoals
hartritmestoornissen, remming van weeën of ontwenningsverschijnselen na de
geboorte.
 Ook kunnen functionele ontwikkelingsstoornissen ontstaan die pas later zichtbaar
worden, zoals autisme, ADHD of motorische problemen.

,  Het middel DES (diëthylstilbestrol), vroeger gebruikt om miskramen te voorkomen,
bleek op de lange termijn kanker (vooral vaginale en baarmoederhalskanker) te
veroorzaken bij dochters van vrouwen die het middel gebruikten.


Onderliggend mechanisme
Als een middel aangeboren afwijkingen veroorzaakt, ligt daar altijd een specifiek
mechanisme aan ten grondslag. Een geneesmiddel veroorzaakt dus nooit willekeurige
afwijkingen, maar meestal een beperkt patroon van defecten, afhankelijk van welk
ontwikkelingsproces het verstoort (bijvoorbeeld hart- of vaatanleg).

Van veel middelen met een bekend risico op afwijkingen is het preciese mechanisme nog
onbekend, maar bij sommige is dit wel duidelijk:
 Misoprostol, een middel dat wordt gebruikt als maagbescherming (bijv. in
combinatie met diclofenac), kan aangeboren afwijkingen veroorzaken
door vasculaire disruptie — het verstoort de aanleg van bloedvaten. Hierdoor
kunnen diverse ontwikkelingsstoornissen ontstaan. Misoprostol wordt ook gebruikt
om een zwangerschap af te breken, maar omdat dit niet altijd succesvol is, kan bij
een voortgezette zwangerschap een verhoogd risico op afwijkingen bestaan.
 Valproïnezuur, een anti-epilepticum, werkt als foliumzuurantagonist. Foliumzuur
is essentieel voor de ontwikkeling van het neurale buisje, en gebruik van
valproïnezuur in de vroege zwangerschap verhoogt het risico op neurale
buisdefecten zoals een open ruggetje (spina bifida).
 ACE-remmers kunnen tijdens de zwangerschap aangrijpen op receptoren in de
nieren en daardoor de nierontwikkeling en -functie van de foetus verstoren.


Overwegingen bij zwangerschap
 Ernst van het ziektebeeld
 Ervaring met het geneesmiddel
 Alternatieven
 Termijn van de zwangerschap
 Systemische belasting
 Transfer over de placenta
 Kinetiek tijdens de zwangerschap

Afweging bij medicatie tijdens de zwangerschap
 Artsen moeten altijd een balans vinden tussen het risico van behandelen en niet
behandelen.
 Vaak wordt te snel besloten om medicatie te vermijden “voor de zekerheid”, maar
dit kan grote gevolgen hebben.
 Er zijn altijd twee patiënten: de moeder én het ongeboren kind, beiden kunnen
schade ondervinden als behandeling wordt stopgezet.

Risico’s van niet behandelen
Niet behandelen van aandoeningen kan leiden tot ernstige complicaties bij moeder en
kind.
Veel chronische ziekten vereisen ook tijdens de zwangerschap behandeling, zoals:
 Diabetes  Psychiatrische aandoeningen (zoals
 Reuma depressie of bipolaire stoornis)
 Chronische darmontstekingen  Zwangerschapsmisselijkheid
 Infectieziekten
 Epilepsie
 Hypertensie
Bipolaire stoornis