De onveiligheid van advocaten op de
politieke agenda.
EEN LITERATUURSTUDIE NAAR HET AGENDAVORMINGSPROCES
RONDOM DE ONVEILIGHEID VAN ADVOCATEN.
Rani Dwarka (2853972)
25-05-2025
Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit der Sociale Wetenschappen
Premaster Bestuurskunde – Premaster Bestuurskundig Onderzoek
S_PMBO2 (2024-2025), periode 4,5
Docent: C. van Dullemen ()
Aantal woorden: 6557
,Voorwoord
Deze paper vormt de afronding van de premaster Bestuurskunde aan de Vrije Universi-
teit. Deze literatuurstudie bespreekt het agendavormingsproces rondom de onveiligheid
van advocaten aan de hand van het stromenmodel van Kingdon (1995).
Ik ben van maart tot en met mei 2025 bezig geweest met het onderzoeken en schrijven
van deze paper. Het was een leerzame periode en ik wil graag mijn docent, mevrouw van
Dullemen, bedanken voor de deskundige begeleiding en het meedenken tijdens het pro-
ces. De afgelopen twee maanden waren de meest intensieve periode van dit traject. Door
de verslechterde gezondheid van mijn moeder had ik het zwaar en raakte ik snel afgeleid.
Ondanks deze omstandigheden heb ik de paper kunnen afronden, mede dankzij de steun
van mijn ouders. Ik wil mijn ouders dan ook bedanken voor hun geduld en aanmoediging.
Ik wens u veel leesplezier toe.
Rani Dwarka
Amsterdam, 25 mei 2025
1
,Inhoudsopgave
Voorwoord .......................................................................................................................... 0
1. Inleiding .......................................................................................................................... 3
1.1. Aanleiding ................................................................................................................. 3
1.2. Doel- en vraagstelling .............................................................................................. 3
1.2.1. Doelstelling ........................................................................................................ 3
1.2.2. Vraagstelling ...................................................................................................... 3
2. Theoretisch kader .......................................................................................................... 4
2.1. Agendavorming ......................................................................................................... 4
2.2. Theoretische modellen .............................................................................................. 4
2.3. Keuze theoretisch model ........................................................................................... 5
2.4. Het stromenmodel ..................................................................................................... 6
2.4.1. Veranderlijke stroom van aandacht ................................................................... 7
2.4.2. Beleidsstroom .................................................................................................... 7
2.4.3. Politieke stroom ................................................................................................. 8
2.4.4. Window of opportunity...................................................................................... 9
2.5. Onveilig..................................................................................................................... 9
3. Problematisering van onveiligheid in de advocatuur ............................................... 10
3.1. Focusing event ........................................................................................................ 10
3.2. Indicatoren en signalen van het probleem.............................................................. 11
3.3. Feedback uit de praktijk ......................................................................................... 12
3.4. Window of opportunity ........................................................................................... 12
3.5. Deelconclusie .......................................................................................................... 13
4. Beleidsreacties op de onveiligheid van advocaten..................................................... 13
4.1. Beleidsvoorstellen voor en na het focusing event ................................................... 14
4.2. Aanbevelingen uit de praktijk ................................................................................. 15
4.3. Beleidsvoorstel op Europees niveau ....................................................................... 17
4.4. Deelconclusie .......................................................................................................... 17
5. Ontwikkelingen in het politieke klimaat.................................................................... 18
5.1. Het politieke klimaat ............................................................................................... 18
5.2. Politieke partijen en belangengroepen ................................................................... 19
5.3. Window of opportunity ........................................................................................... 20
5.4. Deelconclusie .......................................................................................................... 21
Conclusie ........................................................................................................................... 21
Literatuurlijst ................................................................................................................... 23
2
, 1. Inleiding
1.1. Aanleiding
Personen met een publieke functie krijgen steeds meer te maken met bedreiging en inti-
midatie. Dit geldt niet alleen voor politici of journalisten, maar ook voor togaberoepen.
Advocaten en rechters worden in hun werk in toenemende mate geconfronteerd met be-
dreiging, intimidatie, agressie en veiligheidsrisico’s (Van Miltenburg et al., 2022). De
maatschappelijke en politieke bewustwording rondom dit thema nam toe na enkele ingrij-
pende incidenten, waaronder de moord op strafrechtadvocaat Derk Wiersum in 2019 in
Amsterdam. Wiersum stond Nabil B. bij in het Marengo-proces tegen het vermoedelijke,
criminele drugs- en moordnetwerk onder leiding van Ridouan Taghi (De Rechtspraak,
2024). De moord op Wiersum werd breed gezien als een fundamentele aanval op de
rechtsstaat. De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) (z.d.-a) draagt actief bij aan het
agendavormingsproces rondom de onveiligheid van advocaten. Dit doen zij door middel
van onderzoeken en het genereren van media-aandacht. Ook in Europa is onveiligheid
van advocaten onderdeel geworden van de politieke bestuurlijke agenda (The Council of
Europe, 2025).
1.2. Doel- en vraagstelling
1.2.1. Doelstelling
Het doel van deze literatuurstudie is om inzicht te verkrijgen in de agendavorming van de
onveiligheid van advocaten. Aan de hand van literatuur wordt onderzocht welke factoren
en omstandigheden ertoe hebben geleid dat de onveiligheid van advocaten op de politiek-
bestuurlijke agenda is verschenen.
1.2.2. Vraagstelling
Aan de hand van de doelstelling staat de volgende vraagstelling centraal: Hoe is de onvei-
ligheid van advocaten op de agenda gekomen?
Het onderzoek wordt opgebouwd aan de hand van de volgende deelvragen:
1. Hoe kwam de erkenning van de onveiligheid van advocaten tot stand?
3
politieke agenda.
EEN LITERATUURSTUDIE NAAR HET AGENDAVORMINGSPROCES
RONDOM DE ONVEILIGHEID VAN ADVOCATEN.
Rani Dwarka (2853972)
25-05-2025
Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit der Sociale Wetenschappen
Premaster Bestuurskunde – Premaster Bestuurskundig Onderzoek
S_PMBO2 (2024-2025), periode 4,5
Docent: C. van Dullemen ()
Aantal woorden: 6557
,Voorwoord
Deze paper vormt de afronding van de premaster Bestuurskunde aan de Vrije Universi-
teit. Deze literatuurstudie bespreekt het agendavormingsproces rondom de onveiligheid
van advocaten aan de hand van het stromenmodel van Kingdon (1995).
Ik ben van maart tot en met mei 2025 bezig geweest met het onderzoeken en schrijven
van deze paper. Het was een leerzame periode en ik wil graag mijn docent, mevrouw van
Dullemen, bedanken voor de deskundige begeleiding en het meedenken tijdens het pro-
ces. De afgelopen twee maanden waren de meest intensieve periode van dit traject. Door
de verslechterde gezondheid van mijn moeder had ik het zwaar en raakte ik snel afgeleid.
Ondanks deze omstandigheden heb ik de paper kunnen afronden, mede dankzij de steun
van mijn ouders. Ik wil mijn ouders dan ook bedanken voor hun geduld en aanmoediging.
Ik wens u veel leesplezier toe.
Rani Dwarka
Amsterdam, 25 mei 2025
1
,Inhoudsopgave
Voorwoord .......................................................................................................................... 0
1. Inleiding .......................................................................................................................... 3
1.1. Aanleiding ................................................................................................................. 3
1.2. Doel- en vraagstelling .............................................................................................. 3
1.2.1. Doelstelling ........................................................................................................ 3
1.2.2. Vraagstelling ...................................................................................................... 3
2. Theoretisch kader .......................................................................................................... 4
2.1. Agendavorming ......................................................................................................... 4
2.2. Theoretische modellen .............................................................................................. 4
2.3. Keuze theoretisch model ........................................................................................... 5
2.4. Het stromenmodel ..................................................................................................... 6
2.4.1. Veranderlijke stroom van aandacht ................................................................... 7
2.4.2. Beleidsstroom .................................................................................................... 7
2.4.3. Politieke stroom ................................................................................................. 8
2.4.4. Window of opportunity...................................................................................... 9
2.5. Onveilig..................................................................................................................... 9
3. Problematisering van onveiligheid in de advocatuur ............................................... 10
3.1. Focusing event ........................................................................................................ 10
3.2. Indicatoren en signalen van het probleem.............................................................. 11
3.3. Feedback uit de praktijk ......................................................................................... 12
3.4. Window of opportunity ........................................................................................... 12
3.5. Deelconclusie .......................................................................................................... 13
4. Beleidsreacties op de onveiligheid van advocaten..................................................... 13
4.1. Beleidsvoorstellen voor en na het focusing event ................................................... 14
4.2. Aanbevelingen uit de praktijk ................................................................................. 15
4.3. Beleidsvoorstel op Europees niveau ....................................................................... 17
4.4. Deelconclusie .......................................................................................................... 17
5. Ontwikkelingen in het politieke klimaat.................................................................... 18
5.1. Het politieke klimaat ............................................................................................... 18
5.2. Politieke partijen en belangengroepen ................................................................... 19
5.3. Window of opportunity ........................................................................................... 20
5.4. Deelconclusie .......................................................................................................... 21
Conclusie ........................................................................................................................... 21
Literatuurlijst ................................................................................................................... 23
2
, 1. Inleiding
1.1. Aanleiding
Personen met een publieke functie krijgen steeds meer te maken met bedreiging en inti-
midatie. Dit geldt niet alleen voor politici of journalisten, maar ook voor togaberoepen.
Advocaten en rechters worden in hun werk in toenemende mate geconfronteerd met be-
dreiging, intimidatie, agressie en veiligheidsrisico’s (Van Miltenburg et al., 2022). De
maatschappelijke en politieke bewustwording rondom dit thema nam toe na enkele ingrij-
pende incidenten, waaronder de moord op strafrechtadvocaat Derk Wiersum in 2019 in
Amsterdam. Wiersum stond Nabil B. bij in het Marengo-proces tegen het vermoedelijke,
criminele drugs- en moordnetwerk onder leiding van Ridouan Taghi (De Rechtspraak,
2024). De moord op Wiersum werd breed gezien als een fundamentele aanval op de
rechtsstaat. De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) (z.d.-a) draagt actief bij aan het
agendavormingsproces rondom de onveiligheid van advocaten. Dit doen zij door middel
van onderzoeken en het genereren van media-aandacht. Ook in Europa is onveiligheid
van advocaten onderdeel geworden van de politieke bestuurlijke agenda (The Council of
Europe, 2025).
1.2. Doel- en vraagstelling
1.2.1. Doelstelling
Het doel van deze literatuurstudie is om inzicht te verkrijgen in de agendavorming van de
onveiligheid van advocaten. Aan de hand van literatuur wordt onderzocht welke factoren
en omstandigheden ertoe hebben geleid dat de onveiligheid van advocaten op de politiek-
bestuurlijke agenda is verschenen.
1.2.2. Vraagstelling
Aan de hand van de doelstelling staat de volgende vraagstelling centraal: Hoe is de onvei-
ligheid van advocaten op de agenda gekomen?
Het onderzoek wordt opgebouwd aan de hand van de volgende deelvragen:
1. Hoe kwam de erkenning van de onveiligheid van advocaten tot stand?
3
