Opdracht A: Zoekplan
Naam: Roos de Graaf
Studentennummer: 852733616
e-mailadres:
Naam cursus: Literatuurstudie
Inleverdatum: 05-04-2025
Het verband tussen cyberpestervaringen in de adolescentie
en de ontwikkeling van borderlinepersoonlijkheidssymptomen
f
,Cyberpesten als maatschappelijk probleem
Cyberpesten wordt steeds vaker erkend als een ernstig maatschappelijk probleem. Zo bleek al
uit een onderzoek van 2017, waarin duidelijk werd dat slachtoffers hun ervaringen met
cyberpesten als bijzonder ernstig ervaren en zij hogere niveaus van angst en depressie
rapporteerden (Sobba et al., 2017). Sociale media, het terrein waar cyberpesten plaatsvindt, wordt
veelvuldig gebruikt onder jongeren en adolescenten. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
toont aan dat 96,8% van de Nederlandse jongeren tussen de 12 en 25 jaar oud gebruik maakt van
diverse sociale media platforms (CBS, 2019). Onderzoeksbureau Newcom geeft aan dat er in 2024
14,3 miljoen Nederlanders gebruikmaakten van sociale media, waarbij jongeren gemiddeld 1 à 2 uur
per dag op deze platforms spendeerden (Newcom, 2024). Met het toegenomen gebruik van de
sociale mediaplatforms onder jongeren, is ook het fenomeen cyberpesten de afgelopen jaren
gestegen. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut is 10% van de jongeren tussen de 15 en 25 jaar in
2022 slachtoffer geweest van cyberpesten (NJI, 2023).
Cyberpesten en de psychologische gevolgen
Cyberpesten wordt gedefinieerd als opzettelijke, herhaalde en schadelijke gedragingen
uitgevoerd via elektronische apparaten (Akdeniz et al., 2024). Het is vooral wijdverspreid onder
adolescenten en de afgelopen jaren gestegen, parallel aan het toegenomen internetgebruik (Akdeniz
et al., 2024). Een ander belangrijk kenmerk van cyberpesten is anonimiteit, dit kan bijdragen aan
ontremming, wat de kans op cyberpesten vergroot (Peters, L., 2023). Anonimiteit bij cyberpesten
houdt in dat iemand zich onbekend op het internet kan bewegen en uiten, wat maakt dat
gedragingen en uitingen niet teruggekoppeld kunnen worden naar de identiteit van de persoon.
Uit een recente meta-analyse is gebleken dat de psychologische gevolgen van cyberpesten in
verband worden gebracht met verhoogde niveaus aan depressie, suïcidale gedachten en
zelfbeschadiging (Li et al., 2024). Cyberpesten lijkt daarmee een indicatie te zijn voor ernstige
1
,psychopathologische problemen. De hier genoemde psychologische gevolgen van cyberpesten lijken
raakvlakken te hebben met de symptomen van borderlinepersoonlijkheidsstoornis (BPS). In de
volgende alinea zal worden toegelicht hoe deze aspecten mogelijk samenhangen.
BPS is een complexe psychische stoornis, die zich kenmerkt door instabiliteit met betrekking tot
emotieregulatie, intermenselijke relaties en zelfbeeld (Mulder, B., 2011), aangehaald uit de DSM-5-
TR. De symptomen van BPS zijn onder andere: Herhaaldelijk vertonen van of dreigen met suïcidaal
gedrag, forse stemmingswisselingen en een chronisch gevoel van leegte (Van der Molen et al., 2023).
Uit onderzoek is gebleken dat deze symptomen zich doorgaans ontwikkelen tijdens de adolescentie
(Carreiras et al., 2023): een periode waarin identiteitsvorming en het vormen van emotionele
stabiliteit nog in ontwikkeling zijn. Vroege detectie van de symptomen is cruciaal om de progressie
van symptomen naar een persoonlijkheidsstoornis te voorkomen (Carreiras et al., 2023).
Pestervaringen in relatie tot borderlinepersoonlijkheidssymptomen
Langdurige blootstelling aan peer victimization (pesten door leeftijdsgenoten) gedurende de
kindertijd en adolescentie is een significante voorspeller van BPS in de vroege volwassenheid
(Erazo et al., 2023). Wat op zijn beurt een belangrijke voorspeller is van suïciderisico (Yang,
2024). Dit onderzoek onderstreept dat langdurige negatieve interacties met leeftijdsgenoten
bij kunnen dragen aan de ontwikkeling van persoonlijkheidspathologie, maar is nog niet specifiek
gericht op de gevolgen van cyberpesten. Cyberpesten wordt vaak vergeleken met traditioneel
pesten, maar heeft unieke eigenschappen die specifieke gevolgen kunnen hebben voor de
mentale gezondheid (Englander et al., 2017). Traditioneel pesten wordt gekenmerkt door:
Intentie, herhaling en machtsongelijkheid, maar deze kenmerken zijn niet altijd goed
toepasbaar op digitaal gedrag (Englander et al., 2017). Specifieke eigenschappen voor digitale
omgevingen maken dat cyberpesten en traditioneel pesten vaak verschillen in omstandigheden,
2
, motivaties en uitkomsten (Englander et al., 2017).
Alhoewel er uit eerder onderzoek al een direct verband is gevonden tussen langdurig
traditioneel pestslachtofferschap in de kindertijd en adolescentie en de ontwikkeling van (BPS-
symptomen) in de volwassenheid (Erazo et al., 2023), lijkt de invloed van cyberpesten op deze
ontwikkeling minder uitgebreid onderzocht. De relatief hoge prevalentie van cyberpesten benadrukt
het belang van toekomstig onderzoek naar de specifieke impact ervan op de ontwikkeling van de
symptomen van BPS. BPS is een vastgestelde diagnose in de DSM-5-TR (American Psychiatric
Association, 2022). Dit onderzoek richt zich specifiek op de symptomatologie van BPS. Dit
onderscheid is van belang, omdat een diagnose alleen gesteld kan worden door een hiervoor
gekwalificeerd professional, en dit onderzoek niet bedoeld is om vast te stellen of slachtoffers aan de
diagnose voldoen. De focus van deze studie ligt daarom op de symptomatologie van BPS. Deze
symptomatologie zal later uitgebreid aan bod komen.
Doelstelling
Het doel van deze literatuurstudie is om inzicht te verkrijgen in de psychologische gevolgen
van cyberpestervaringen in de adolescentie en hoe deze gevolgen overlappen met de
ontwikkeling van BPS-symptomen. De studie richt zich op het identificeren van unieke kenmerken
van cyberpesten en de mogelijke rol van deze kenmerken in het verstoren van de
persoonlijkheidsontwikkeling. Hiermee wordt bijgedragen aan een beter begrip van de relatie tussen
cyberpesten en het ontstaan van mogelijke persoonlijkheidspathologie, in dit geval de ontwikkeling
van BPS-symptomen. Dit kan dienen als basis voor eerdere detectie van BPS (symptomatologie)
indien iemand slachtoffer is geweest van cyberpesten, en kan aanleiding geven tot verder onderzoek.
3
Naam: Roos de Graaf
Studentennummer: 852733616
e-mailadres:
Naam cursus: Literatuurstudie
Inleverdatum: 05-04-2025
Het verband tussen cyberpestervaringen in de adolescentie
en de ontwikkeling van borderlinepersoonlijkheidssymptomen
f
,Cyberpesten als maatschappelijk probleem
Cyberpesten wordt steeds vaker erkend als een ernstig maatschappelijk probleem. Zo bleek al
uit een onderzoek van 2017, waarin duidelijk werd dat slachtoffers hun ervaringen met
cyberpesten als bijzonder ernstig ervaren en zij hogere niveaus van angst en depressie
rapporteerden (Sobba et al., 2017). Sociale media, het terrein waar cyberpesten plaatsvindt, wordt
veelvuldig gebruikt onder jongeren en adolescenten. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
toont aan dat 96,8% van de Nederlandse jongeren tussen de 12 en 25 jaar oud gebruik maakt van
diverse sociale media platforms (CBS, 2019). Onderzoeksbureau Newcom geeft aan dat er in 2024
14,3 miljoen Nederlanders gebruikmaakten van sociale media, waarbij jongeren gemiddeld 1 à 2 uur
per dag op deze platforms spendeerden (Newcom, 2024). Met het toegenomen gebruik van de
sociale mediaplatforms onder jongeren, is ook het fenomeen cyberpesten de afgelopen jaren
gestegen. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut is 10% van de jongeren tussen de 15 en 25 jaar in
2022 slachtoffer geweest van cyberpesten (NJI, 2023).
Cyberpesten en de psychologische gevolgen
Cyberpesten wordt gedefinieerd als opzettelijke, herhaalde en schadelijke gedragingen
uitgevoerd via elektronische apparaten (Akdeniz et al., 2024). Het is vooral wijdverspreid onder
adolescenten en de afgelopen jaren gestegen, parallel aan het toegenomen internetgebruik (Akdeniz
et al., 2024). Een ander belangrijk kenmerk van cyberpesten is anonimiteit, dit kan bijdragen aan
ontremming, wat de kans op cyberpesten vergroot (Peters, L., 2023). Anonimiteit bij cyberpesten
houdt in dat iemand zich onbekend op het internet kan bewegen en uiten, wat maakt dat
gedragingen en uitingen niet teruggekoppeld kunnen worden naar de identiteit van de persoon.
Uit een recente meta-analyse is gebleken dat de psychologische gevolgen van cyberpesten in
verband worden gebracht met verhoogde niveaus aan depressie, suïcidale gedachten en
zelfbeschadiging (Li et al., 2024). Cyberpesten lijkt daarmee een indicatie te zijn voor ernstige
1
,psychopathologische problemen. De hier genoemde psychologische gevolgen van cyberpesten lijken
raakvlakken te hebben met de symptomen van borderlinepersoonlijkheidsstoornis (BPS). In de
volgende alinea zal worden toegelicht hoe deze aspecten mogelijk samenhangen.
BPS is een complexe psychische stoornis, die zich kenmerkt door instabiliteit met betrekking tot
emotieregulatie, intermenselijke relaties en zelfbeeld (Mulder, B., 2011), aangehaald uit de DSM-5-
TR. De symptomen van BPS zijn onder andere: Herhaaldelijk vertonen van of dreigen met suïcidaal
gedrag, forse stemmingswisselingen en een chronisch gevoel van leegte (Van der Molen et al., 2023).
Uit onderzoek is gebleken dat deze symptomen zich doorgaans ontwikkelen tijdens de adolescentie
(Carreiras et al., 2023): een periode waarin identiteitsvorming en het vormen van emotionele
stabiliteit nog in ontwikkeling zijn. Vroege detectie van de symptomen is cruciaal om de progressie
van symptomen naar een persoonlijkheidsstoornis te voorkomen (Carreiras et al., 2023).
Pestervaringen in relatie tot borderlinepersoonlijkheidssymptomen
Langdurige blootstelling aan peer victimization (pesten door leeftijdsgenoten) gedurende de
kindertijd en adolescentie is een significante voorspeller van BPS in de vroege volwassenheid
(Erazo et al., 2023). Wat op zijn beurt een belangrijke voorspeller is van suïciderisico (Yang,
2024). Dit onderzoek onderstreept dat langdurige negatieve interacties met leeftijdsgenoten
bij kunnen dragen aan de ontwikkeling van persoonlijkheidspathologie, maar is nog niet specifiek
gericht op de gevolgen van cyberpesten. Cyberpesten wordt vaak vergeleken met traditioneel
pesten, maar heeft unieke eigenschappen die specifieke gevolgen kunnen hebben voor de
mentale gezondheid (Englander et al., 2017). Traditioneel pesten wordt gekenmerkt door:
Intentie, herhaling en machtsongelijkheid, maar deze kenmerken zijn niet altijd goed
toepasbaar op digitaal gedrag (Englander et al., 2017). Specifieke eigenschappen voor digitale
omgevingen maken dat cyberpesten en traditioneel pesten vaak verschillen in omstandigheden,
2
, motivaties en uitkomsten (Englander et al., 2017).
Alhoewel er uit eerder onderzoek al een direct verband is gevonden tussen langdurig
traditioneel pestslachtofferschap in de kindertijd en adolescentie en de ontwikkeling van (BPS-
symptomen) in de volwassenheid (Erazo et al., 2023), lijkt de invloed van cyberpesten op deze
ontwikkeling minder uitgebreid onderzocht. De relatief hoge prevalentie van cyberpesten benadrukt
het belang van toekomstig onderzoek naar de specifieke impact ervan op de ontwikkeling van de
symptomen van BPS. BPS is een vastgestelde diagnose in de DSM-5-TR (American Psychiatric
Association, 2022). Dit onderzoek richt zich specifiek op de symptomatologie van BPS. Dit
onderscheid is van belang, omdat een diagnose alleen gesteld kan worden door een hiervoor
gekwalificeerd professional, en dit onderzoek niet bedoeld is om vast te stellen of slachtoffers aan de
diagnose voldoen. De focus van deze studie ligt daarom op de symptomatologie van BPS. Deze
symptomatologie zal later uitgebreid aan bod komen.
Doelstelling
Het doel van deze literatuurstudie is om inzicht te verkrijgen in de psychologische gevolgen
van cyberpestervaringen in de adolescentie en hoe deze gevolgen overlappen met de
ontwikkeling van BPS-symptomen. De studie richt zich op het identificeren van unieke kenmerken
van cyberpesten en de mogelijke rol van deze kenmerken in het verstoren van de
persoonlijkheidsontwikkeling. Hiermee wordt bijgedragen aan een beter begrip van de relatie tussen
cyberpesten en het ontstaan van mogelijke persoonlijkheidspathologie, in dit geval de ontwikkeling
van BPS-symptomen. Dit kan dienen als basis voor eerdere detectie van BPS (symptomatologie)
indien iemand slachtoffer is geweest van cyberpesten, en kan aanleiding geven tot verder onderzoek.
3
