Samenvatting Neuropsychologie
Hoorcolleges
Radboud Universiteit Nijmegen
Neuropsychologie
Bachelor jaar 3, Premaster jaar 2
PWB2240
1
, Inhoud
Hoorcollege 1 – introductie & onderzoeksmethoden ................................................................. 4
Waarom willen we weten hoe ons brein werkt? .................................................................... 4
Hersenen in beeld brengen ..................................................................................................... 4
Hoorcollege 2 – Anatomie ......................................................................................................... 8
Evolutie .................................................................................................................................. 8
Anatomie van het zenuwstelsel .............................................................................................. 8
Centraal zenuwstelsel ............................................................................................................. 8
Perifeer zenuwstelsel ............................................................................................................ 12
Hoorcollege 3 – Actiepotentiaal, neurotransmissie.................................................................. 13
Communicatie tussen neuronen ........................................................................................... 13
Stappenplan neurale communicatie ...................................................................................... 14
Natuurkundige en scheikundige principes ........................................................................... 14
Rustpotentiaal ....................................................................................................................... 14
Actiepotentiaal ..................................................................................................................... 15
Myeline................................................................................................................................. 16
Stappen neurale communicatie ............................................................................................. 16
Neurotransmissie .................................................................................................................. 17
Vervolg stappen neurale communicatie ............................................................................... 20
Invulopdracht ....................................................................................................................... 21
Hoorcollege 4 – ontwikkeling .................................................................................................. 21
De ontwikkeling van ons zenuwstelsel ................................................................................ 21
Groei en ontwikkeling van neuronen ................................................................................... 22
Brein en gedrag .................................................................................................................... 25
Verstoring van prenatale hersenontwikkeling ...................................................................... 25
Plasticiteit ............................................................................................................................. 25
Gevoelige perioden .............................................................................................................. 26
Striatum ................................................................................................................................ 27
Hoorcollege 5 – Perceptie ........................................................................................................ 28
Algemene principes .............................................................................................................. 28
Visie ..................................................................................................................................... 28
Gehoor .................................................................................................................................. 33
Beweging en tactiele informatieverwerking ........................................................................ 37
Corticale motor systemen ..................................................................................................... 37
Hoorcollege 6 – Leren en geheugen ......................................................................................... 41
Wat is geheugen? ................................................................................................................. 41
Typen geheugen ................................................................................................................... 41
2
, Wat is nodig om een herinnering te maken? ........................................................................ 42
Expliciet geheugen in het brein ............................................................................................ 44
Impliciet geheugen ............................................................................................................... 45
Emotioneel geheugen ........................................................................................................... 46
Geheugen op synaps-level .................................................................................................... 46
Praktische toepassing ........................................................................................................... 48
School-neuropsychologie ..................................................................................................... 48
Neuromythes ........................................................................................................................ 50
Hoorcollege 7 – Hormonen, stress en emotie .......................................................................... 50
Het endocrine systeem ......................................................................................................... 50
Homeostase hormonen ......................................................................................................... 51
Geslachtshormonen .............................................................................................................. 51
Timing puberteit ................................................................................................................... 53
Actoverende effecten geslachtshormonen ............................................................................ 53
Glucocorticoïde hormonen ................................................................................................... 53
Hormonen en emoties........................................................................................................... 55
Hoorcollege 8 – Ontwikkelingsstoornissen.............................................................................. 58
Start van psychiatrische symptomen .................................................................................... 58
Disclaimer ............................................................................................................................ 59
Herhaling info structurele MRI ............................................................................................ 59
Autisme ................................................................................................................................ 60
ADHD .................................................................................................................................. 63
DyslexieYSLEXIE ............................................................................................................... 66
ODD & CD........................................................................................................................... 67
Hoorcollege 9 - Slaap ............................................................................................................... 70
De biologische klok .............................................................................................................. 70
Suprachiasmatische kern ...................................................................................................... 70
Slaap ..................................................................................................................................... 71
Ontwikkeling slaap ............................................................................................................... 75
Hoorcollege 10 – Cognitie en executieve functies ................................................................... 77
Cognitie en de associatie cortex ........................................................................................... 77
Neurale netwerken en verbindingen ..................................................................................... 80
Variatie tussen individuen .................................................................................................... 82
Sociale neurowetenschappen................................................................................................ 83
Neurowetenschappelijk onderzoek binnen pedagogische wetenschappen .......................... 85
3
, Hoorcollege 1 – introductie & onderzoeksmethoden
Waarom willen we weten hoe ons brein werkt?
- Medisch
• Mensen met hersenschade beter kunnen helpen
➔ Dan weet een hersenchirurg bijv. waar hij op moet letten tijdens een operatie
aan het brein.
- Psychologisch
• Om de basis van menselijk gedrag beter te leren begrijpen
➔ Waarom gedragen we ons zoals we ons gedragen?
➔ Waarom reageren we zoals we dat doen?
➔ Waarom verschilt dat bijv. voor kinderen en volwassenen
Hersenen in beeld brengen
Structuur:
- Anatomie → MRI
- Connecties (tussen hersengebieden) → DTI
Functie:
- Hersenactivatie (bijv. tijdens taak) → fMRI, EEG
- Manipulaties (om veranderingen in gedrag te zien) → Schade, TMS,
DBS, Drugs
MRI, DTI en fMRI breng je in kaart met een MRI scanner EEG
Magnetic Resonance Imaging (MRI)
MRI scanner = grote, sterke magneet
- Magneet laat waterstof atomen die normaal vrij rond bewegen parallel om hun as
draaien
- Radio pulse komt uit MRI apparaat, gevolg → deel van atomen in hogere
energietoestand
- Daarna verdwijnt radio pulse → bij het terugvallen naar de lagere energietoestand
wordt de opgenomen energie losgelaten → dit is wat de scanner meet
ANATOMIE MRI
- Structurele MRI scan
- 3D, statisch beeld van het brein
- Grijze (=het donkere) & Witte stof (= het lichtere)
- Hoge spatiele resolutie → je kan goed zien waar bepaalde hersengebieden zich
bevinden.
4
Hoorcolleges
Radboud Universiteit Nijmegen
Neuropsychologie
Bachelor jaar 3, Premaster jaar 2
PWB2240
1
, Inhoud
Hoorcollege 1 – introductie & onderzoeksmethoden ................................................................. 4
Waarom willen we weten hoe ons brein werkt? .................................................................... 4
Hersenen in beeld brengen ..................................................................................................... 4
Hoorcollege 2 – Anatomie ......................................................................................................... 8
Evolutie .................................................................................................................................. 8
Anatomie van het zenuwstelsel .............................................................................................. 8
Centraal zenuwstelsel ............................................................................................................. 8
Perifeer zenuwstelsel ............................................................................................................ 12
Hoorcollege 3 – Actiepotentiaal, neurotransmissie.................................................................. 13
Communicatie tussen neuronen ........................................................................................... 13
Stappenplan neurale communicatie ...................................................................................... 14
Natuurkundige en scheikundige principes ........................................................................... 14
Rustpotentiaal ....................................................................................................................... 14
Actiepotentiaal ..................................................................................................................... 15
Myeline................................................................................................................................. 16
Stappen neurale communicatie ............................................................................................. 16
Neurotransmissie .................................................................................................................. 17
Vervolg stappen neurale communicatie ............................................................................... 20
Invulopdracht ....................................................................................................................... 21
Hoorcollege 4 – ontwikkeling .................................................................................................. 21
De ontwikkeling van ons zenuwstelsel ................................................................................ 21
Groei en ontwikkeling van neuronen ................................................................................... 22
Brein en gedrag .................................................................................................................... 25
Verstoring van prenatale hersenontwikkeling ...................................................................... 25
Plasticiteit ............................................................................................................................. 25
Gevoelige perioden .............................................................................................................. 26
Striatum ................................................................................................................................ 27
Hoorcollege 5 – Perceptie ........................................................................................................ 28
Algemene principes .............................................................................................................. 28
Visie ..................................................................................................................................... 28
Gehoor .................................................................................................................................. 33
Beweging en tactiele informatieverwerking ........................................................................ 37
Corticale motor systemen ..................................................................................................... 37
Hoorcollege 6 – Leren en geheugen ......................................................................................... 41
Wat is geheugen? ................................................................................................................. 41
Typen geheugen ................................................................................................................... 41
2
, Wat is nodig om een herinnering te maken? ........................................................................ 42
Expliciet geheugen in het brein ............................................................................................ 44
Impliciet geheugen ............................................................................................................... 45
Emotioneel geheugen ........................................................................................................... 46
Geheugen op synaps-level .................................................................................................... 46
Praktische toepassing ........................................................................................................... 48
School-neuropsychologie ..................................................................................................... 48
Neuromythes ........................................................................................................................ 50
Hoorcollege 7 – Hormonen, stress en emotie .......................................................................... 50
Het endocrine systeem ......................................................................................................... 50
Homeostase hormonen ......................................................................................................... 51
Geslachtshormonen .............................................................................................................. 51
Timing puberteit ................................................................................................................... 53
Actoverende effecten geslachtshormonen ............................................................................ 53
Glucocorticoïde hormonen ................................................................................................... 53
Hormonen en emoties........................................................................................................... 55
Hoorcollege 8 – Ontwikkelingsstoornissen.............................................................................. 58
Start van psychiatrische symptomen .................................................................................... 58
Disclaimer ............................................................................................................................ 59
Herhaling info structurele MRI ............................................................................................ 59
Autisme ................................................................................................................................ 60
ADHD .................................................................................................................................. 63
DyslexieYSLEXIE ............................................................................................................... 66
ODD & CD........................................................................................................................... 67
Hoorcollege 9 - Slaap ............................................................................................................... 70
De biologische klok .............................................................................................................. 70
Suprachiasmatische kern ...................................................................................................... 70
Slaap ..................................................................................................................................... 71
Ontwikkeling slaap ............................................................................................................... 75
Hoorcollege 10 – Cognitie en executieve functies ................................................................... 77
Cognitie en de associatie cortex ........................................................................................... 77
Neurale netwerken en verbindingen ..................................................................................... 80
Variatie tussen individuen .................................................................................................... 82
Sociale neurowetenschappen................................................................................................ 83
Neurowetenschappelijk onderzoek binnen pedagogische wetenschappen .......................... 85
3
, Hoorcollege 1 – introductie & onderzoeksmethoden
Waarom willen we weten hoe ons brein werkt?
- Medisch
• Mensen met hersenschade beter kunnen helpen
➔ Dan weet een hersenchirurg bijv. waar hij op moet letten tijdens een operatie
aan het brein.
- Psychologisch
• Om de basis van menselijk gedrag beter te leren begrijpen
➔ Waarom gedragen we ons zoals we ons gedragen?
➔ Waarom reageren we zoals we dat doen?
➔ Waarom verschilt dat bijv. voor kinderen en volwassenen
Hersenen in beeld brengen
Structuur:
- Anatomie → MRI
- Connecties (tussen hersengebieden) → DTI
Functie:
- Hersenactivatie (bijv. tijdens taak) → fMRI, EEG
- Manipulaties (om veranderingen in gedrag te zien) → Schade, TMS,
DBS, Drugs
MRI, DTI en fMRI breng je in kaart met een MRI scanner EEG
Magnetic Resonance Imaging (MRI)
MRI scanner = grote, sterke magneet
- Magneet laat waterstof atomen die normaal vrij rond bewegen parallel om hun as
draaien
- Radio pulse komt uit MRI apparaat, gevolg → deel van atomen in hogere
energietoestand
- Daarna verdwijnt radio pulse → bij het terugvallen naar de lagere energietoestand
wordt de opgenomen energie losgelaten → dit is wat de scanner meet
ANATOMIE MRI
- Structurele MRI scan
- 3D, statisch beeld van het brein
- Grijze (=het donkere) & Witte stof (= het lichtere)
- Hoge spatiele resolutie → je kan goed zien waar bepaalde hersengebieden zich
bevinden.
4
