SOCIOLOGIE
1 Sociologie: een eerste kennis making
Omschrijving van de sociologische zienswijze adhv een toelichting van de ‘sociologische verbeelding’
en een conceptuele analyse van gedrag, sociaal handelen, interactie en context. Het voorstellen van
de sociologie als wetenschappelijke werkwijze, met bijzondere aandacht voor het verschil tussen
kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Een eerste afbakening maken tussen sociologie en andere
wetenschappen, zoals de psychologie en de biologie.
1.1 Inleiding: niet iedereen leef t even lang
Het verschil in opleiding zorgt voor sociale ongelijkheid
Hoger behaald diploma → betere job-kans → betere job → beter milieu →
mindergezondheidsgevaren
Levensverwachting van mannen en vrouwen naar opleidingsniveau
- Vrouwen leven langer dan mannen
- Hoe hoger het opleidingsniveau, hoe hoger de levensverwachting
= > Hogere opleiding leidt tot materiële voordelen en bepaalt ook de persoonlijke vorming. Men
heeft de mogelijkheden en vaardigheden om gezonder te leven en met bedreigingen om te gaan.
Dit leidt tot een hogere levensverwachting
Sociologie tracht de invloeden van de sociale omgeving op het persoonlijke leven te bestuderen.
1.2 De sociologische verbeelding
Sociologische verklaring: begint met de sociologische verbeelding
Sociologische verbeelding: individuele gebeurtenissen plaatsen en verklaren vanuit een
geheel van sociale relaties die zelf een specifieke historische
oorsprong hebben.
1) Persoonlijke, individuele gebeurtenissen
2) De sociale krachten die er vorm aan geven anderzijds
! Niet zo individueel als ze op het eerste zicht lijken + invloed op sociale omgeving op wat
individuen meemaken in hun leven
1|Pagina
, Stap 1 Biografie - Levensloop van een individu (werk vinden, …)
- Individuele keuzes + gebeurtenissen
- Verklaringen?
o Waarom-vragen
Stap 2 Sociale omgeving - Levensloop hieraan koppelen
- Samenleving:
o = geheel van sociale relaties waarvan we
deel uit maken
o = resultaat van historische ontwikkeling
Stap 3 Historische ontwikkeling - Samenleving = resultaat van historische ontwikkeling
(industrialisering, urbanisatie, …)
- Continue sociale verandering
Bijv: Zonder de IR zou de kennisbehoefte zich nooit gemanifesteerd
hebben (productie en kennis staan nu centraal in laat-kapitalistische sml)
Bijv: Werkeloosheid van 50-plussers is te wijten aan de hogere
scholingseisen. In hun tijd was na het middelbaar werken een realistische
keuze.
1.3 Van gedrag tot samenleving
De socioloog bekijkt de biografie vanuit haar verband met de
‘historische’ maatschappelijke omgeving waarin ze tot stand
komt. In de volgende stap zoomen we verder in op de
bouwstenen van de biografie en de maatschappelijke
omgeving.
1.3.1 Gedrag
= elke actie/reactie van een individu (bijv: lichamelijke beweging, verbale uiting of subjectieve gewaarwording).
Het bevat zowel een objectieve als subjectieve component (2 dimensies)
Objectief waarneembare of Tussen minimum 2 individuen (ego & alter) waargenomen
externe component → gesproken woord, gebaren en lichamelijke bewegingen
Subjectieve of interne Door 1 waarnemer (ego) waarneembaar
component - Motivationele component
o Ultieme drijfveren van het handelen die
aanzetten, motiveren tot gedrag
o → winstmaximalisatie, zucht naar sociale erkenning,
zucht naar controle en seksuele lust
- Emotionele component
o Innerlijke gevoelens
o → angst, onrust, schaamte, schuld, …
- Cognitieve component
o Beelden die we ons vormen van de
werkelijkheid
- Reflexieve component
o Het beeld dat je over jezelf vormt
De verschillende dimensies van het gedrag kunnen doorgaans enkel analytisch van elkaar gescheiden
worden. In de werkelijkheid doorkruisen deze dimensies elkaar.
Een voorbeeld van de verwevenheid van de interne en externe dimensies van gedrag is het feit dat
de meeste emoties samengaan met specifieke gelaatsuitdrukkingen.
2|Pagina
,1.3.2 Sociaal handelen
= Handelen wordt gekenmerkt door een gerichtheid op een object. Handelen heeft als finaliteit altijd
de realisatie van een doel, het is dus gedrag met een nadrukkelijke doelgerichtheid
Bijv: wanneer we kijken naar waar de uitgang van een lokaal zich bevindt, zijn we het verlaten van dat lokaal al aan het
voorbereiden
→ door deze doelgerichtheid krijgt het handelen een betekenis: de mentale voorbereiding of
projectie van de voltooide handeling. Wanneer een handeling zonder problemen/obstakels verloopt,
zijn we ons niet helemaal bewust van de mentale voorbereiding.
→ volgens Weber is handelen sociaal wanneer de actor bij het plannen van zijn/haar handelen
rekening houdt met wat anderen deden, doen of kunnen doen.
Hij maakte een typologie van sociaal handelen waarbij een onderscheid tussen 5 types van sociaal
handelen wordt gemaakt:
Instrumenteel rationeel handelen Hoe, gegeven de condities en middelen, kan het doel zo
(zweckrational) efficiënt mogelijk bereikt worden?
- Actoren willen een bepaald doel bereiken binnen
een specifieke handelingssituatie
- Handelingssituatie bestaat uit andere mensen en/of
objecten
- Actoren hebben 2 soorten verwachtingen met
betrekking tot die objecten/mensen
o De voorwaarden/condities waaronder de
doelrealisatie kan overgegaan worden
Kunnen niet vrij gemanipuleerd
worden
o De objecten/mensen die faciliterend werken
De middelen, wel te wijzigen
elementen
! De actoren wegen af welke middelen het best geschikt
zijn op een bepaald doel te bereiken
Waarde-rationeel handelen Bewust geloof in de inherente waardevolheid van een
(Wertrational) handeling
- Waarde van ethische goedheid, esthetische
schoonheid en religieuze verbondenheid aard
- De handeling op zichzelf is waardevol en niet het
realiseren van een doel
o Draait om het volgen van eisen die de actor
als bindend inschat
3|Pagina
, Mensen volgen bij WRH een religieuze roeping, laten zich
leiden door inherent plichtsgevoel of streven ze schoonheid
of persoonlijke loyaliteit na
! Het onderscheid tussen WRH en IH is analytisch.
Sociologen brengen onderscheid denkmatig (dus analytisch)
aan. In de praktijk (empitie) zal WRH ook binnen situatie
plaatsvinden met mogelijkheden (middelen) en beperkingen
(condities).
Hoe bepaal je dan of het WRH of IH is? Nagaan welk aspect
de bovenhand haalt:
- Efficiëntie
- Inherente waardevolheid van de handeling zelf
Affectief handelen Gedreven door het navolgen van gevoelens
- Grensgeval binnen de typologie van handelen
- Kan bestaan uit een ongecontroleerde reactie op
een bepaalde stimulus
- Handelen gedreven door gevoelens kan van een
betekenis voorzien worden (sociaal handelen)
Traditioneel handelen Volgt uit sociale gewoontes, beter verstaanbaar als tradities.
De herhaling van eenzelfde handeling, gekenmerkt door een
verplicht kararkter.
- Traditie en gewoonte stuwen ons in een bepaalde
richting
- Verleden bepalend voor het vormgeven van de
toekomst, dit zorgt voor zekerheid
! Als mensen zich echter bewust zijn van de traditie en die
op zichzelf gaan waarderen, kunnen we dit als waarde-
rationeel handelen beschouwen.
Reflexief handelen ↔ traditioneel handelen
Gebaseerd op ‘stoppen, denken en kiezen (zoals instrumenteel-
rationeel handelen)
- Disruptief en breekt de continue lijn
- De reflexieve mens moet nadenken over de richting
die hij wenst uit te gaan en een alternatief kiezen,
na overweging. Dit leidt tot onzekerheid
Complex mensbeeld:
Homo economicus Sociale wetenschappers
De mens weegt dingen af, kosten en baten Complex mensbeeld
(beste optie voor zichzelf)
4|Pagina
1 Sociologie: een eerste kennis making
Omschrijving van de sociologische zienswijze adhv een toelichting van de ‘sociologische verbeelding’
en een conceptuele analyse van gedrag, sociaal handelen, interactie en context. Het voorstellen van
de sociologie als wetenschappelijke werkwijze, met bijzondere aandacht voor het verschil tussen
kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Een eerste afbakening maken tussen sociologie en andere
wetenschappen, zoals de psychologie en de biologie.
1.1 Inleiding: niet iedereen leef t even lang
Het verschil in opleiding zorgt voor sociale ongelijkheid
Hoger behaald diploma → betere job-kans → betere job → beter milieu →
mindergezondheidsgevaren
Levensverwachting van mannen en vrouwen naar opleidingsniveau
- Vrouwen leven langer dan mannen
- Hoe hoger het opleidingsniveau, hoe hoger de levensverwachting
= > Hogere opleiding leidt tot materiële voordelen en bepaalt ook de persoonlijke vorming. Men
heeft de mogelijkheden en vaardigheden om gezonder te leven en met bedreigingen om te gaan.
Dit leidt tot een hogere levensverwachting
Sociologie tracht de invloeden van de sociale omgeving op het persoonlijke leven te bestuderen.
1.2 De sociologische verbeelding
Sociologische verklaring: begint met de sociologische verbeelding
Sociologische verbeelding: individuele gebeurtenissen plaatsen en verklaren vanuit een
geheel van sociale relaties die zelf een specifieke historische
oorsprong hebben.
1) Persoonlijke, individuele gebeurtenissen
2) De sociale krachten die er vorm aan geven anderzijds
! Niet zo individueel als ze op het eerste zicht lijken + invloed op sociale omgeving op wat
individuen meemaken in hun leven
1|Pagina
, Stap 1 Biografie - Levensloop van een individu (werk vinden, …)
- Individuele keuzes + gebeurtenissen
- Verklaringen?
o Waarom-vragen
Stap 2 Sociale omgeving - Levensloop hieraan koppelen
- Samenleving:
o = geheel van sociale relaties waarvan we
deel uit maken
o = resultaat van historische ontwikkeling
Stap 3 Historische ontwikkeling - Samenleving = resultaat van historische ontwikkeling
(industrialisering, urbanisatie, …)
- Continue sociale verandering
Bijv: Zonder de IR zou de kennisbehoefte zich nooit gemanifesteerd
hebben (productie en kennis staan nu centraal in laat-kapitalistische sml)
Bijv: Werkeloosheid van 50-plussers is te wijten aan de hogere
scholingseisen. In hun tijd was na het middelbaar werken een realistische
keuze.
1.3 Van gedrag tot samenleving
De socioloog bekijkt de biografie vanuit haar verband met de
‘historische’ maatschappelijke omgeving waarin ze tot stand
komt. In de volgende stap zoomen we verder in op de
bouwstenen van de biografie en de maatschappelijke
omgeving.
1.3.1 Gedrag
= elke actie/reactie van een individu (bijv: lichamelijke beweging, verbale uiting of subjectieve gewaarwording).
Het bevat zowel een objectieve als subjectieve component (2 dimensies)
Objectief waarneembare of Tussen minimum 2 individuen (ego & alter) waargenomen
externe component → gesproken woord, gebaren en lichamelijke bewegingen
Subjectieve of interne Door 1 waarnemer (ego) waarneembaar
component - Motivationele component
o Ultieme drijfveren van het handelen die
aanzetten, motiveren tot gedrag
o → winstmaximalisatie, zucht naar sociale erkenning,
zucht naar controle en seksuele lust
- Emotionele component
o Innerlijke gevoelens
o → angst, onrust, schaamte, schuld, …
- Cognitieve component
o Beelden die we ons vormen van de
werkelijkheid
- Reflexieve component
o Het beeld dat je over jezelf vormt
De verschillende dimensies van het gedrag kunnen doorgaans enkel analytisch van elkaar gescheiden
worden. In de werkelijkheid doorkruisen deze dimensies elkaar.
Een voorbeeld van de verwevenheid van de interne en externe dimensies van gedrag is het feit dat
de meeste emoties samengaan met specifieke gelaatsuitdrukkingen.
2|Pagina
,1.3.2 Sociaal handelen
= Handelen wordt gekenmerkt door een gerichtheid op een object. Handelen heeft als finaliteit altijd
de realisatie van een doel, het is dus gedrag met een nadrukkelijke doelgerichtheid
Bijv: wanneer we kijken naar waar de uitgang van een lokaal zich bevindt, zijn we het verlaten van dat lokaal al aan het
voorbereiden
→ door deze doelgerichtheid krijgt het handelen een betekenis: de mentale voorbereiding of
projectie van de voltooide handeling. Wanneer een handeling zonder problemen/obstakels verloopt,
zijn we ons niet helemaal bewust van de mentale voorbereiding.
→ volgens Weber is handelen sociaal wanneer de actor bij het plannen van zijn/haar handelen
rekening houdt met wat anderen deden, doen of kunnen doen.
Hij maakte een typologie van sociaal handelen waarbij een onderscheid tussen 5 types van sociaal
handelen wordt gemaakt:
Instrumenteel rationeel handelen Hoe, gegeven de condities en middelen, kan het doel zo
(zweckrational) efficiënt mogelijk bereikt worden?
- Actoren willen een bepaald doel bereiken binnen
een specifieke handelingssituatie
- Handelingssituatie bestaat uit andere mensen en/of
objecten
- Actoren hebben 2 soorten verwachtingen met
betrekking tot die objecten/mensen
o De voorwaarden/condities waaronder de
doelrealisatie kan overgegaan worden
Kunnen niet vrij gemanipuleerd
worden
o De objecten/mensen die faciliterend werken
De middelen, wel te wijzigen
elementen
! De actoren wegen af welke middelen het best geschikt
zijn op een bepaald doel te bereiken
Waarde-rationeel handelen Bewust geloof in de inherente waardevolheid van een
(Wertrational) handeling
- Waarde van ethische goedheid, esthetische
schoonheid en religieuze verbondenheid aard
- De handeling op zichzelf is waardevol en niet het
realiseren van een doel
o Draait om het volgen van eisen die de actor
als bindend inschat
3|Pagina
, Mensen volgen bij WRH een religieuze roeping, laten zich
leiden door inherent plichtsgevoel of streven ze schoonheid
of persoonlijke loyaliteit na
! Het onderscheid tussen WRH en IH is analytisch.
Sociologen brengen onderscheid denkmatig (dus analytisch)
aan. In de praktijk (empitie) zal WRH ook binnen situatie
plaatsvinden met mogelijkheden (middelen) en beperkingen
(condities).
Hoe bepaal je dan of het WRH of IH is? Nagaan welk aspect
de bovenhand haalt:
- Efficiëntie
- Inherente waardevolheid van de handeling zelf
Affectief handelen Gedreven door het navolgen van gevoelens
- Grensgeval binnen de typologie van handelen
- Kan bestaan uit een ongecontroleerde reactie op
een bepaalde stimulus
- Handelen gedreven door gevoelens kan van een
betekenis voorzien worden (sociaal handelen)
Traditioneel handelen Volgt uit sociale gewoontes, beter verstaanbaar als tradities.
De herhaling van eenzelfde handeling, gekenmerkt door een
verplicht kararkter.
- Traditie en gewoonte stuwen ons in een bepaalde
richting
- Verleden bepalend voor het vormgeven van de
toekomst, dit zorgt voor zekerheid
! Als mensen zich echter bewust zijn van de traditie en die
op zichzelf gaan waarderen, kunnen we dit als waarde-
rationeel handelen beschouwen.
Reflexief handelen ↔ traditioneel handelen
Gebaseerd op ‘stoppen, denken en kiezen (zoals instrumenteel-
rationeel handelen)
- Disruptief en breekt de continue lijn
- De reflexieve mens moet nadenken over de richting
die hij wenst uit te gaan en een alternatief kiezen,
na overweging. Dit leidt tot onzekerheid
Complex mensbeeld:
Homo economicus Sociale wetenschappers
De mens weegt dingen af, kosten en baten Complex mensbeeld
(beste optie voor zichzelf)
4|Pagina
