(Cijfer 7,4) Tentamenstof Uitzonderlijk Geweld (aantekeningen alle colleges)

Tentamenstof Uitzonderlijk geweld; opsporing en vervolging
Tentamen = Woensdag 22 april Hertentamen = Donderdag 19 juni
Dit document bevat:
 Week 1:
- Kennisclip deel 1
- Kennisclip deel 2
- Hoorcollege A
- Hoorcollege B
- Gastcollege (femicide)
 Week 2:
- Kennisclip
- Hoorcollege A
- Hoorcollege B
 Week 3:
- Hoorcollege A
- (Hoorcollege B (gastcollege Politie) = geen tentamenstof)
 Week 4:
- Hoorcollege (gastcollege Reclassering TBS) = geen
tentamenstof
- Hoorcollege B
 (Lunch) opdrachten:
- Voorbereidingsopdracht week 1
- Pauze opdracht week 1
- Invulschema theorieën
- Pauzeopdracht week 2
- Pauzeopdracht week 3
- Pauzeopdracht week 4
 Oefententamen
- Oefenvragen Brightspace
 Literatuur:
- Korte ChatGPT samenvattingen van alle artikelen


Leerdoelen:
 U kunt verschillende typen fataal geweld en factoren die de kans op
een fatale afloop van een geweldsincident vergroten, identificeren
en uitleggen;
 U kunt trends in de prevalentie van fataal geweld benoemen en
verklaren;
 U kunt verklaringen voor fataal geweld herkennen en toepassen (op
een casus)
 U kunt de gevolgen van fataal geweld uitleggen
 U kunt de strafrechtsketen in zaken met fataal geweld beschrijven
en evalueren.

,  U kunt adequate en effectieve preventiestrategieën benoemen en
uitleggen, specifiek met betrekking tot re-integratie.
Hoe ziet het tentamen eruit?
- 100% eindcijfer
- Beknopt antwoord geven i.v.m. woordlimiet in Ans per
antwoord
- Vier open vragen (100 punten);
1. Kennisdeel (trends, verklaringen, periodes)
2. Casussen (karakteristieken, theorie)
3. Casussen (opsporing/berechting)
4. Casussen (preventie/re-integratie)
- * Zaak van Ichelle van de Velde (gastcollege politie) zit in het
tentamen, maar de informatie wordt op het tentamen
gegeven!

,Kennisclip deel 1 week 1: Prevalentie en soorten uitzonderlijk geweld
Doodslag  Opzettelijk beroving van het leven.
 Art. 287: doodslag
 Art. 288: doodslag in combinatie met een ander
strafbaar feit (=gekwalificeerd delict)
 Art. 290 Sr: kinderdoodslag
Moord  Doodslag met voorbedachten rade.
 Art. 289: moord
 Art. 291: kindermoord.
 Elementen: bezinning/enig beraad; Tijd hebben
én tijd genomen hebben om tot de daad over te
zijn gegaan. Dus een soort
reflectie/bezinningsmoment moet hebben
plaatsgevonden. Dit moet aantoonbaar gemaakt
worden (maar is in de praktijk lastig). Hierdoor
zijn de gevallen voor moord gedaald en
aantallen voor doodslag gestegen.
Levensdelicte Moord en doodslag.
n
Bekende  Gino
zaken m.b.t. De 9-jarige Gino van der Straeten werd in
levensdelicten 2022 ontvoerd in een speeltuin in
in Nederland Kerkrade en later dood aangetroffen.
Hoofdverdachte Donny M. werd
aangehouden en bekende betrokkenheid.
De zaak leidde tot grote maatschappelijke
verontwaardiging en discussie over
toezicht op zedendelinquenten.
 Anne Faber
Anne Faber verdween in 2017 tijdens een
fietstocht nabij Utrechtse Heuvelrug en
werd later dood gevonden. Dader Michael
P. bleek een zedendelinquent die onder
toezicht stond. De zaak veroorzaakte veel
kritiek op het justitiële systeem en
verlofregelingen.
 Nicky Verstappen
De 11-jarige Nicky Verstappen verdween
in 1998 tijdens een kamp in
Brunssummerheide en werd kort daarna
dood gevonden. De zaak bleef jarenlang
onopgelost tot in 2018 Jos B. werd
geïdentificeerd via grootschalig DNA-
onderzoek. Hij werd later veroordeeld voor
ontvoering en doodslag.
 Sedar Soares

, De 13-jarige Sedar Soares werd in 2003
doodgeschoten terwijl hij sneeuwballen
gooide in Rotterdam. De dader is niet
achterhaald; een verdachte in deze zaak
werd vrijgesproken wegens gebrek aan
bewijs.
 Renée Barendregt
Renée Barendregt werd in 2021 in
Scheveningen van haar fiets getrokken,
misbruikt en doodgestoken door haar
dader. Daarna werd haar lichaam in brand
gestoken om sporen te wissen. De dader
werd veroordeeld tot 18 jaar cel en tbs
met dwangverpleging.
 Wat hebben deze zaken gemeen?
Ernstig geweld met dodelijke afloop (levensdelicten),
grote maatschappelijk en media-aandacht, kwetsbare
slachtoffers (kinderen of jonge vrouwen), dader vaak
(gedeeltelijk) onbekend voor slachtoffer, discussie
over falen van instanties, zeldzame maar impactvolle
zaken.
Moord en  Voor de jaren 90 kon er weinig gezegd worden
doodslag: over de betrouwbaarheid van de cijfers!
onderzoek  Internationaal: moeilijk! (Rogers & Pridemore,
2023)
- Cijfers VN/WHO
- Verschillende definities (bv. homocide)
- Verschillende registraties (aantal zaken of
aantal slachtoffers)
 In Nederland: moeilijk!
- Slechte registratie t.o.v. andere landen (tot
1992)
- Geen langdurige traditie grootschalig
onderzoek naar moord en doodslag
- Tekortkomingen in bestaande databanken
CBS, Rechtbanken (alleen wanneer
vervolging is gestart en er een verdachte in
beeld is), Politie
Moord en Vanaf 1992: NSCR, hoogleraar criminologie
Doodslag  ANP berichten
Monitor  Jaarlijkse overzichten Elsevier
 VICLAS bestand (nationale recherche)
 Openbaar Ministerie
 Gegevens van alle politieregio’s
 Strafregister Ministerie van Justitie

,  WODC data




* Let op: opgeloste
én onopgeloste
zaken!
European (Uitbreiding Monitor middels) European Homicide
Homicide Monitor.
Monitor Vanaf 2009: Combinatie van databanken uit
(Kivivuori et Nederland, Nederlandse Antillen, Zweden, Finland en
al. 2024) Zwitserland
 Zweden: politiegegevens, vonnissen, forensisch
psychiatrische data (bv. motieven)
 Finland: gegevens uit politieonderzoek
 Zwitserland: autopsiegegevens, politie- en
rechtbankgegevens




* Dus de dader- en slachtofferkenmerken zijn hier
uitgebreider.
Dodelijke  Media geeft vaak een vertekend beeld
risico’s in  Grotere kans om te overlijden door
2024 wegverkeersongevallen of een accidentele val
dan door moord en doodslag
 De aantallen van moord en doodslag laten een
dalende trend zien
Verhouding  Het aantal levensmisdrijven is veel lager dan
andere alle andere misdrijven die worden gepleegd
misdrijven (bijv. vermogensmisdrijven, drugsmisdrijven,
etc.)

,Relatie dader-
slachtoffer
uitgesplitst
naar sekse




 Het overgrote deel van de vrouwen is vaak
slachtoffer van haar eigen (ex-) partner, bij
mannen zie je dit totaal niet
 Zeker bij vrouwen is het aantal onbekende
daders erg laag, bij mannen is dit iets groter. Dit
komt doordat zij zich vaker in het criminele
milieu bevinden, waar vaker mannen elkaar
elimineren dan vrouwen.
 Wanneer je de mannen en vrouwen samenvoegt
zie je dat het aantal personen dat gedood wordt
door hun
(ex-) partner kleiner is, maar dat iemand
gedood wordt door een kennis juist weer groter
Relatie dader –  De gemeenschappelijke deler van de
so Nederlandse zaken (Anne Faber, Nicky
(slachtoffer) Verstappen, etc.) is dat het slachtoffer door een
onbekende is gedood
 Maar let op: dit is dus niet wat het meest
voorkomt! Je moet eerder uitkijken voor je
partner of iemand uit je directe omgeving, veel
meer dan een vreemde die je vanuit het niets
wat aandoet
 Kortom: het beeld van stranger-danger klopt
niet helemaal op basis van de cijfers
 Toch zijn de zaken waarbij een onbekende een
slachtoffer dood de zaken die de boventoon in
de media vormen
Pleegwijze/  In het merendeel van de gevallen wordt een
Modus steek- of slagwapen gebruikt, daarna
Operandi vuurwapens
 Vrouwen worden meer slachtoffer van wurging

, en verstikking en doding door een steek-of
slagwapen
 Mannelijke slachtoffers komen vaker om het
leven door lichamelijk geweld of een vuurwapen
 Als we in een specifiek type moord en doodslag
duiken, namelijk partnerdoding, dan zien we dat
deze delicten veelal worden gepleegd door
wurging/verstikking of een vuurwapen
 Echter zien we vuurwapengebruik bij deze
delicten nauwelijks bij vrouwelijke daders terug.
Dit komt doordat zij zich vaker schuldig maken
aan andere delicten, zoals kinderdoding.
 Dus behalve dat er verschillen zijn binnen het
gender, zijn er ook verschillen binnen het
gender in type delicten





Pleeglocatie  Het eigen huis vormt een groter risico op moord
en doodslag dan andere locaties.
 Als we dit in context plaatsen zien we dat dit
voornamelijk bij vrouwen het geval is. Over het
algemeen worden vrouwen vaker slachtoffer in
de familiesfeer.
 De openbare weg komt meer voor bij mannen.
Denk wederom aan het criminele milieu waarin
meer mannen zich bevinden dan vrouwen.






,Kennisclip deel 2 week 1: Trends en verklaringen moord en doodslag
Verklaringen 1. Sociologische verklaringen
(Liem, 2017) - Rol van alcohol (4/10 dodingen)  minder
zelfcontrole, meer agressief gedrag en
verkleint de kans dat omstanders ingrijpen
- Economische deprivatie  geweld plegen
door ervaren van strain en/of verminderde
sociale bindingen die een rem kunnen
vormen op het plegen van dit gedrag
- Vuurwapens  meer risicovol gedrag kan
plaatsvinden wanneer iemand een
vuurwapen opzak draagt
2. Psychologische verklaringen
- Geestesziekten (al dan niet in combinatie
met drugs/alcohol)
3. Verklaring omtrent subtypen
- Partnerdoding, kinderdoding  worden
gedreven door andere mechanismen
- Moord-zelfmoord
- Seksuele doding
4. Historische verklaringen
- Trends in afname van geweld  deze
kennisclip
Trends: 4 1) 1200-2000 (Eisner)
perioden 2) 1900-2000 (o.a. Historisch bestand Slachtoffers

, Moord en Doodslag)
3) 1992-2006 (Moord en Doodslag monitor)
4) 2009-heden (European Homicide Monitor)
Periode 1:  Trends NL & België
1200 - 2000 - 1200-1400 constant (hoog) 45x per 100.000
inwoners
- 1400-1600 daling
- 1800-2000 constant (laag) 1,2x per 100.000
inwoners
 Trends in Europa
We zien grote verschillen tussen West- en Oost-
Europa. Het politieke klimaat, de acceptatie en
regulering van geweld spelen hierbij een rol.
Oost-Europa: groot communistisch gedeelte met
een andere politiek klimaat (wet- en
regelgeving) waardoor criminaliteit daar meer
voorkwam, maar ook anders mee werd
omgegaan. Daarnaast zijn verschillen niet
alleen te wijten aan absolute aantallen, maar
ook in verschil in registratie.
 Verklaringen
- Praktisch: Verbeteringen in medische
technologie.
25% van de slachtoffers in 1700 zou nu gered
kunnen worden (Spierenburg). Dit komt door
kennis, personeel en de snelheid na
bijvoorbeeld een steekwond.
*Echter zette de daling al in toen medische
verbeteringen intraden!
- Culturele veranderingen:
1) Civilisatie hypothese (Elias).
> Groeiende gevoeligheid voor geweld,
> Toenemende interne, externe controle op
agressief gedrag.
2) Durkheim: bevrijding van het individu.
3) Mucchielli: Pacificatie Hypothese

Elias: (verklaring daling = culturele verandering)
Civilisatie  Geweld speelde ooit een grotere rol in de
Hypothese samenleving
 Dit speelde meestal tussen jongen mannen
- Rol van eer
- Geweld als middel om conflicten op te lossen
(in de Middeleeuwen)
- Het duel als teken van eer, met duidelijke
regels: “trial by combat” (=beproeving door
gevecht) en ging door totdat een van de twee
overleed

, 
 Opkomst van staten:
+ Economische afhankelijkheid (macroniveau)
+ Staatsmonopolie macht en geweld
(macroniveau)
 Type persoonlijkheid:
+ Affectieve controle
- Impulsiviteit
= Zelfcontrole (werd aangemoedigd door een
toename in geletterdheid)
 Kortom, Elias ging ervan uit dat de pre-moderne
wereld volledig ongeciviliseerd en ongeordend
was (toename van collectieve bindingen zorgen
voor de afname in dodelijk geweld)
Durkheim: De (verklaring daling = culturele verandering)
bevrijding van  Geweld is een uiting van collectiviteit
het individu  Bijvoorbeeld: eercultuur
 Geweld neemt af als het individu meer bevrijd
wordt (van deze collectieve bindingen, let op:
dit is dus tegenstrijdig met Elias)
Mucchielli: (verklaring daling = culturele verandering)
Pacificatie  Stigmatisering en de-legitimisering van geweld
Hypothese  Politieke en juridische processen van
criminalisering van geweld
 Ver-rechterlijking van het dagelijkse leven
 Kortom, geweld wordt minder geaccepteerd in
de samenleving
Korte take Onthoudt: het verklaren van historische trends kan
away niet een op een vertaald worden naar een verklaring
op zaaksniveau!
Periode 2:  Inzoomen
1900 - 2000 Als we inzoomen op de afname, zien we
eigenlijk nog een kleine toename. Namelijk
vanaf de jaren 60/70. Dit kwam door een
toename van drugscriminaliteit en de opkomst
van vuurwapens. De cijfers uit WO2 ontbreken,
omdat de cijfers van moord en doodslag hier
niet helemaal representatief zijn voor de trend.
 Moord en Doodslag in turbulente tijden
Ook vlak na WO2 zien we een flinke piek in het
aantal slachtoffers van moord en doodslag.
Volgens de Anomietheorie van Durkheim is er