Bestuursprocesrecht – literatuur
Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................... 2
Week 2........................................................................................................ 19
Week 3........................................................................................................ 29
Week 4........................................................................................................ 43
Week 5........................................................................................................ 47
Week 6........................................................................................................ 52
,Week 1
Hoofdstuk 1. Plaatsbepaling rechtsbescherming
§1. Inleiding
Het bestuursrecht gaat over de juridische normen die gelden in de
rechtsbetrekking tussen de burger en de overheid. De belangrijkste taak van de
overheid is het nemen van besluiten. Over de wijze waarop de overheid haar
taken en bevoegdheden uitoefent, kunnen geschillen ontstaan. Burgers kunnen
dan naar de bestuursrechter (of soms de civiele rechter).
§2. Bestuursrechtelijke geschillen
Het bestuursrecht betreft interacties tussen overheid en burgers in het kader van
de uitoefening van publiekrechtelijke taken en bevoegdheden door de overheid.
De relatie tussen overheid en burger is wederkerig: over en weer is sprake van
rechten en plichten.
Een bestuursorgaan is een orgaan van een rechtspersoon die krachtens
publiekrecht is ingesteld dan wel een persoon of college at met enig openbaar
gezag is bekleed (artikel 1:1 Awb). Een besluit is een schriftelijke handeling van
een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling (artikel
1:3 Awb).
De rechtspersonen waaruit de overheid bestaat, hebben de bevoegdheid om
privaatrechtelijke rechtshandelingen te verrichten. De overheid kan van die
mogelijkheid gebruikmaken ter uitoefening van haar taken en bevoegdheden.
Hier kunnen geschillen over ontstaan.
§3. Procedures ter beslechting van bestuursrechtelijke geschillen
Er zijn verschillende procedures beschikbaar om bestuursrechtelijke geschillen te
beslechten.
§3.1 Beroep bij de bestuursrechter
De bestuursrechter is bevoegd te oordelen over beroep tegen besluiten van
bestuursorganen (artikel 8:1 Awb). Beroep is per definitie gericht op de
vernietiging van een besluit. Beroep bij de rechter is in de regel pas mogelijk
nadat een bezwaarprocedure is doorlopen bij het bestuursorgaan dat het
bestreden besluit heeft genomen (artikel 7:1 Awb).
Uitgangspunt is dat de bestuursrechter alleen oordeelt over besluiten. Er bestaan
wel uitzonderingen: soms is diens bevoegdheid beperkter of juist ruimer dan het
begrip ‘besluit’.
Beperking: besluiten kunnen worden onderverdeeld in besluiten van algemene
strekking (= algemeen verbindende voorschriften, beleidsregels en
concretiserende besluiten van algemene strekking) en besluiten die dat niet zijn
(= beschikkingen). Tegen beschikkingen en concretiserende besluiten van
algemene strekking kan bij de bestuursrechter worden opgekomen, tegen
,algemeen verbindende voorschriften en beleidsregels niet (artikel 8:3 lid 1 sub a
Awb).
Verruiming: de bevoegdheid van de bestuursrechter strekt in een aantal gevallen
verder dan besluiten. De instrumenten die wetgever en rechter daarvoor
gebruiken, zijn het oprekken van de definitie van het begrip besluit en het
gelijkstellen van andere handelingen van een bestuursorgaan met een besluit. Bij
oprekken en gelijkstellen wordt vastgehouden aan het uitgangspunt dat de
bevoegdheid van de bestuursrechter is gekoppeld aan een besluit. De
bestuursrechter kan niet alleen besluiten vernietigen, maar ook beslissen op
verzoeken om schadevergoeding. Een beroep kan worden beschouwd als een
verzoek een besluit te vernietigen.
Voor bestuursrechtelijke procedures geldt als hoofdregel dat tegen een besluit
beroep openstaat bij één van de elf rechtbanken. Hoger beroep dient te worden
ingesteld bij de afdeling bestuursrechtspraak van de RvS, de centrale raad van
beroep, het CBB of bij één van de vier gerechtshoven.
Gerechtshoven: belastingzaken
CBB: economisch bestuursrecht
CRvB: ambtenarenzaken en socialezekerheidszaken
Afdeling bestuursrechtspraak: de rest
Hier bestaan ook uitzonderingen op: in een aantal gevallen is niet de rechtbank,
maar één van de drie bovenstaande bijzondere bestuursrechtelijke instanties de
bestuursrechter in eerste en enige aanleg.
Om te voorkomen dat de vier verschillende bestuursrechters ook allemaal een
andere uitspraak geven, zijn er formele en informele
rechtseenheidsvoorzieningen. De belangrijkste is de commissie rechtseenheid
bestuursrecht. Het doel van deze commissie is om de jurisprudentie van de
verschillende colleges op elkaar af te stemmen. Daarnaast bestaat ook de grote
kamer: alle hoogste bestuursrechters zijn hierin vertegenwoordigd. Ook de
conclusie is van belang: dit is een onafhankelijk advies ten behoeve van de
oordeelsvorming door de rechter (artikel 8:12a Awb). Een conclusie wordt alleen
op verzoek van een van de drie colleges genomen. Tot slot draagt de amicus
curiae-procedure bij aan het doel van de rechtseenheid: met inbreng van anderen
dan partijen kan de rechter een breder beeld krijgen van de maatschappelijke
gevolgen van een beslissing.
§3.2 De procedure bij de civiele rechter
Indien de bestuursrechter niet bevoegd is te oordelen over een geschil tussen
overheid en burger, dan kunnen partijen zich met hun geschil tot de civiele
rechter wenden. De betekenis van de civiele rechter ten opzichte van de
bestuursrechter is in de loop van de tijd afgenomen.
§3.3 Klachtprocedures
Eenieder heeft het recht om over de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een
bepaalde aangelegenheid jegens hem of een ander heeft gedragen, een klacht in
, te dienen bij dat bestuursorgaan (artikel 9:1 Awb). Hoofdstuk 9 Awb bepaalt hoe
de bestuursorganen met klachten moeten omgaan.
Voor zover een klacht schriftelijk is ingediend en de gedraging waarover de klacht
gaat, de klager zelf betreft, is een procedure voorgeschreven die erin resulteert
dat de klager schriftelijk in kennis wordt gesteld van de bevindingen van het
onderzoek naar de klacht en de conclusies die het bestuursorgaan daaraan
verbindt.
Een klacht kan voorgelegd worden aan de ombudsman (= een onafhankelijke
instantie) indien iemand geen bezwaar en beroep kan instellen omdat de
gedraging geen besluit betreft. Let wel op: de ombudsman kan geen bindende
uitspraak doen.
3.4 Alternatieve vormen van geschilbeslechting
In het algemeen stappen partijen pas naar de rechter als het hun niet is gelukt op
een andere manier tot overeenstemming te komen. Bijvoorbeeld met behulp van
een bemiddelaar of mediator; een onafhankelijke derde die partijen helpt bij het
vinden van een oplossing voor hun geschil.
Als onderhandelingen tussen overheid en burger succes hebben dan wordt het
conflict beëindigd door het sluiten van een meerzijdige overeenkomst:
vaststellingsovereenkomst. Het systeem van het bestuursrecht eist dat het
bestuursorgaan eenzijdig de publiekrechtelijke bevoegdheid uitoefent waarover
de onderhandeling gingen. Niet alleen is het bestuursorgaan na het bereiken van
een overeenkomst met en burger gebonden aan de bestuursrechtelijke normen
ven het besluitvormingsrecht, maar ook is tegen het uiteindelijke besluit bezwaar
en beroep mogelijk.
§4. Een korte geschiedenis van de rechtsbescherming tegen de overheid
Aan het begin van de negentiende eeuw was in Nederland tegen
bestuursbesluiten geen beroep mogelijk bij een onafhankelijke rechter. Wel
bestond onder omstandigheden de mogelijkheid van administratief beroep:
beroep op een hogere overheidsinstantie (= gemeenteraad, college van
gedeputeerde staten van een provincie en de Kroon) tegen een besluit van een
lagere overheidsinstantie. Dit was echter geen rechtsbescherming: het ene
bestuursorgaan besliste over een besluit van het andere bestuursorgaan.
1861: de wet op de RvS kwam tot stand. Deze wet bepaalde dat beslissingen van
de Kroon op die instantie ingestelde beroepen konden worden voorbereid door de
afdeling voor geschillen van bestuur. De Kroon volgde bijna altijd de adviezen van
deze afdeling. Dus deze afdeling fungeerde als een soort bestuursrechter. Het
einde van dit systeem kwam in 1880 met de zaak Benthem van het EHRM: de
Kroon is geen onpartijdige en onafhankelijke rechterlijke instantie, zoals vereist in
artikel 6 lid 1 EVRM.
1887: de Gw voorzag in de mogelijkheid van bestuursrechtspraak. Zo werd aan
het begin van de 20e eeuw een aantal bestuursrechtelijke gerechten ingesteld,
Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................... 2
Week 2........................................................................................................ 19
Week 3........................................................................................................ 29
Week 4........................................................................................................ 43
Week 5........................................................................................................ 47
Week 6........................................................................................................ 52
,Week 1
Hoofdstuk 1. Plaatsbepaling rechtsbescherming
§1. Inleiding
Het bestuursrecht gaat over de juridische normen die gelden in de
rechtsbetrekking tussen de burger en de overheid. De belangrijkste taak van de
overheid is het nemen van besluiten. Over de wijze waarop de overheid haar
taken en bevoegdheden uitoefent, kunnen geschillen ontstaan. Burgers kunnen
dan naar de bestuursrechter (of soms de civiele rechter).
§2. Bestuursrechtelijke geschillen
Het bestuursrecht betreft interacties tussen overheid en burgers in het kader van
de uitoefening van publiekrechtelijke taken en bevoegdheden door de overheid.
De relatie tussen overheid en burger is wederkerig: over en weer is sprake van
rechten en plichten.
Een bestuursorgaan is een orgaan van een rechtspersoon die krachtens
publiekrecht is ingesteld dan wel een persoon of college at met enig openbaar
gezag is bekleed (artikel 1:1 Awb). Een besluit is een schriftelijke handeling van
een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling (artikel
1:3 Awb).
De rechtspersonen waaruit de overheid bestaat, hebben de bevoegdheid om
privaatrechtelijke rechtshandelingen te verrichten. De overheid kan van die
mogelijkheid gebruikmaken ter uitoefening van haar taken en bevoegdheden.
Hier kunnen geschillen over ontstaan.
§3. Procedures ter beslechting van bestuursrechtelijke geschillen
Er zijn verschillende procedures beschikbaar om bestuursrechtelijke geschillen te
beslechten.
§3.1 Beroep bij de bestuursrechter
De bestuursrechter is bevoegd te oordelen over beroep tegen besluiten van
bestuursorganen (artikel 8:1 Awb). Beroep is per definitie gericht op de
vernietiging van een besluit. Beroep bij de rechter is in de regel pas mogelijk
nadat een bezwaarprocedure is doorlopen bij het bestuursorgaan dat het
bestreden besluit heeft genomen (artikel 7:1 Awb).
Uitgangspunt is dat de bestuursrechter alleen oordeelt over besluiten. Er bestaan
wel uitzonderingen: soms is diens bevoegdheid beperkter of juist ruimer dan het
begrip ‘besluit’.
Beperking: besluiten kunnen worden onderverdeeld in besluiten van algemene
strekking (= algemeen verbindende voorschriften, beleidsregels en
concretiserende besluiten van algemene strekking) en besluiten die dat niet zijn
(= beschikkingen). Tegen beschikkingen en concretiserende besluiten van
algemene strekking kan bij de bestuursrechter worden opgekomen, tegen
,algemeen verbindende voorschriften en beleidsregels niet (artikel 8:3 lid 1 sub a
Awb).
Verruiming: de bevoegdheid van de bestuursrechter strekt in een aantal gevallen
verder dan besluiten. De instrumenten die wetgever en rechter daarvoor
gebruiken, zijn het oprekken van de definitie van het begrip besluit en het
gelijkstellen van andere handelingen van een bestuursorgaan met een besluit. Bij
oprekken en gelijkstellen wordt vastgehouden aan het uitgangspunt dat de
bevoegdheid van de bestuursrechter is gekoppeld aan een besluit. De
bestuursrechter kan niet alleen besluiten vernietigen, maar ook beslissen op
verzoeken om schadevergoeding. Een beroep kan worden beschouwd als een
verzoek een besluit te vernietigen.
Voor bestuursrechtelijke procedures geldt als hoofdregel dat tegen een besluit
beroep openstaat bij één van de elf rechtbanken. Hoger beroep dient te worden
ingesteld bij de afdeling bestuursrechtspraak van de RvS, de centrale raad van
beroep, het CBB of bij één van de vier gerechtshoven.
Gerechtshoven: belastingzaken
CBB: economisch bestuursrecht
CRvB: ambtenarenzaken en socialezekerheidszaken
Afdeling bestuursrechtspraak: de rest
Hier bestaan ook uitzonderingen op: in een aantal gevallen is niet de rechtbank,
maar één van de drie bovenstaande bijzondere bestuursrechtelijke instanties de
bestuursrechter in eerste en enige aanleg.
Om te voorkomen dat de vier verschillende bestuursrechters ook allemaal een
andere uitspraak geven, zijn er formele en informele
rechtseenheidsvoorzieningen. De belangrijkste is de commissie rechtseenheid
bestuursrecht. Het doel van deze commissie is om de jurisprudentie van de
verschillende colleges op elkaar af te stemmen. Daarnaast bestaat ook de grote
kamer: alle hoogste bestuursrechters zijn hierin vertegenwoordigd. Ook de
conclusie is van belang: dit is een onafhankelijk advies ten behoeve van de
oordeelsvorming door de rechter (artikel 8:12a Awb). Een conclusie wordt alleen
op verzoek van een van de drie colleges genomen. Tot slot draagt de amicus
curiae-procedure bij aan het doel van de rechtseenheid: met inbreng van anderen
dan partijen kan de rechter een breder beeld krijgen van de maatschappelijke
gevolgen van een beslissing.
§3.2 De procedure bij de civiele rechter
Indien de bestuursrechter niet bevoegd is te oordelen over een geschil tussen
overheid en burger, dan kunnen partijen zich met hun geschil tot de civiele
rechter wenden. De betekenis van de civiele rechter ten opzichte van de
bestuursrechter is in de loop van de tijd afgenomen.
§3.3 Klachtprocedures
Eenieder heeft het recht om over de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een
bepaalde aangelegenheid jegens hem of een ander heeft gedragen, een klacht in
, te dienen bij dat bestuursorgaan (artikel 9:1 Awb). Hoofdstuk 9 Awb bepaalt hoe
de bestuursorganen met klachten moeten omgaan.
Voor zover een klacht schriftelijk is ingediend en de gedraging waarover de klacht
gaat, de klager zelf betreft, is een procedure voorgeschreven die erin resulteert
dat de klager schriftelijk in kennis wordt gesteld van de bevindingen van het
onderzoek naar de klacht en de conclusies die het bestuursorgaan daaraan
verbindt.
Een klacht kan voorgelegd worden aan de ombudsman (= een onafhankelijke
instantie) indien iemand geen bezwaar en beroep kan instellen omdat de
gedraging geen besluit betreft. Let wel op: de ombudsman kan geen bindende
uitspraak doen.
3.4 Alternatieve vormen van geschilbeslechting
In het algemeen stappen partijen pas naar de rechter als het hun niet is gelukt op
een andere manier tot overeenstemming te komen. Bijvoorbeeld met behulp van
een bemiddelaar of mediator; een onafhankelijke derde die partijen helpt bij het
vinden van een oplossing voor hun geschil.
Als onderhandelingen tussen overheid en burger succes hebben dan wordt het
conflict beëindigd door het sluiten van een meerzijdige overeenkomst:
vaststellingsovereenkomst. Het systeem van het bestuursrecht eist dat het
bestuursorgaan eenzijdig de publiekrechtelijke bevoegdheid uitoefent waarover
de onderhandeling gingen. Niet alleen is het bestuursorgaan na het bereiken van
een overeenkomst met en burger gebonden aan de bestuursrechtelijke normen
ven het besluitvormingsrecht, maar ook is tegen het uiteindelijke besluit bezwaar
en beroep mogelijk.
§4. Een korte geschiedenis van de rechtsbescherming tegen de overheid
Aan het begin van de negentiende eeuw was in Nederland tegen
bestuursbesluiten geen beroep mogelijk bij een onafhankelijke rechter. Wel
bestond onder omstandigheden de mogelijkheid van administratief beroep:
beroep op een hogere overheidsinstantie (= gemeenteraad, college van
gedeputeerde staten van een provincie en de Kroon) tegen een besluit van een
lagere overheidsinstantie. Dit was echter geen rechtsbescherming: het ene
bestuursorgaan besliste over een besluit van het andere bestuursorgaan.
1861: de wet op de RvS kwam tot stand. Deze wet bepaalde dat beslissingen van
de Kroon op die instantie ingestelde beroepen konden worden voorbereid door de
afdeling voor geschillen van bestuur. De Kroon volgde bijna altijd de adviezen van
deze afdeling. Dus deze afdeling fungeerde als een soort bestuursrechter. Het
einde van dit systeem kwam in 1880 met de zaak Benthem van het EHRM: de
Kroon is geen onpartijdige en onafhankelijke rechterlijke instantie, zoals vereist in
artikel 6 lid 1 EVRM.
1887: de Gw voorzag in de mogelijkheid van bestuursrechtspraak. Zo werd aan
het begin van de 20e eeuw een aantal bestuursrechtelijke gerechten ingesteld,
