Samenvatting VWO biologie hoofdstuk voortplanting

VWO biologie H13:
voortplanting
Ongeslachtelijke en geslachtelijke voortplanting:
Prokaryoten (bacteriën) planten zich voort door deling: cel kopieert zijn
DNA en splitst zichzelf= ongeslachtelijke voortplanting. Deze vorm
van voortplanting kan ook voorkomen bij andere organismen, bijvoorbeeld
bij gisten (eencellige schimmels). Ook sommige planten planten zich
ongeslachtelijk voort, bv. Door een takje van een plant te stekken uit dit
takje kan een nieuwe plant (identiek aan de moederplant) groeien. De
meeste meercellige organismen planten zich voort door geslachtelijke
voortplanting hierbij worden de genen van beide ouders met elkaar
vermengt (als een zaadcel een eicel bevrucht) -> mengen van genen bij
geslachtelijke voortplanting= recombinatie.
Primaire en secundaire kenmerken:
De geslachtsorganen die vanaf de geboorte aanwezig zijn= primaire
geslachtskenmerken. Tijdens puberteit ontwikkelen zich andere
kenmeren= secundaire geslachtskenmerken. Deze komen tot
ontwikkeling onder invloed van geslachtshormonen.
Bij vrouwen produceren de eierstokken oestrogenen voor de ontwikkeling
van:
 Groei van oksel en schaamhaar.
 Ontwikkeling van de borsten.
 Verbreding van het bekken.
 Vetafzetting op de schouders en de heupen.
 Seksueel gedrag tot ontwikkeling.
Bij mannen produceren de zaadballen testosteron voor de ontwikkeling
van:
 Verbreding van het strottenhoofd (‘baard in de keel’).
 Groei van baard-, oksel- en schaamhaar.
 Sterke groei van spieren.
 Seksueel gedrag tot ontwikkeling.
Geslachtsorganen man:
 Testes (teelbal/ zaadbal): produceren zaadcellen en de
geslachtshormonen.
 Scrotum (balzak): hierin hangen de testes, temp. Hierin is lager (35
graden), belangrijk voor de ontwikkeling van spermacellen.
 Bijballen: opslag van de rijpe spermacellen, pH hierin is laag zodat
spermacellen onbeweeglijk zijn.

,  Zaadleiders: drijft spermacellen bij het orgasme uit, deze monden uit
in de urinebuis.
 Urinebuis: afvoerbuis voor urine en sperma.
 Zaadblaasjes en de prostaat: vormen beide spermavloeistof die de
spermacellen heel beweeglijk maakt doordat de pH ervan hoog is.
 Penis: bevat zwellichamen die bij seksuele opwinding vol bloed
gestuwd worden en hierdoor een erectie optreedt.
Sperma= combi van spermacellen en spermavloeistof.




De vorming van spermacellen:
Vanaf de puberteit tot op hoge leeftijd worden spermacellen gemaakt in de
kanaaltjes bij de testis, de testisbuisjes. In de wand van deze kanaaltjes
bevinden zich cellen die zich voortdurend mitotisch delen, hierbij ontstaat
diploïde spermamoedercellen -> hieruit ontstaan door meiose vier cellen:
deze differentiëren ieder tot spermacellen.
De voortplantingsorganen van de vrouw:
 Eierstokken (ovaria): vormen eicellen en produceren
geslachtshormonen. Eicellen bevinden zich in een follikel, dat is een
blaasje dat bestaat uit de eicel en daaromheen lagen van
follikelcellen. In de follikel ontstaat een holte die met vocht is gevuld,
de follikelcellen rond de eicel produceren oestrogenen.
 Eileider: de rechter vangt de eicel op als deze loskomt (ovulatie).
Eventuele bevruchting vindt plaats in de eileider, evenals de eerste
ontwikkelingen.
 Baarmoeder (uterus): wand is opgebouwd uit glad spierweefsel met
een slijmvlies aan de binnenkant. Als de embryo in de baarmoeder
arriveert, nestelt deze zich in het baarmoederslijmvlies. Als een geen
zwangerschap is opgetreden, wordt baarmoederslijmvlies afgestoten
-> menstruatie.
 Schede (vagina): hierin wordt de penis ingebracht tijdens
geslachtsgemeenschap (coïtus). Maagdenvlies sluit opening van de
schede af, bij de eerste geslachtsgemeenschap wordt dit vlies
verbroken.