WEEK 1 PEDAGOGISCHE
ONDERSTEUNING
LEERDOELEN
Na afloop van week 1 hebben studenten:
1. Kennis van de leerdoelen van het vak.
2. Kennis van de trap van pedagogische ondersteuning en continuüm van
opvoedproblematiek.
3. Kennis van handelingsgerichte diagnostiek en de regulatieve cyclus.
4. Geoefend met het toepassen van handelingsgerichte diagnostiek op een casus.
5. Een overzicht van de belangrijkste begrippen die van toepassing zijn op
pedagogische ondersteuning.
6. Inzicht in de verschillende doelgroepen en werkvelden van de pedagoog.
7. Begrip van de rol van een pedagoog binnen iedere fase van HGD.
LITERATUUR WEEK 1
LITERATUUR
PAMEIJER, N., KRAMER, A., & DRAAISMA, N. (2024). HANDELINGSGERICHTE
DIAGNOSTIEK IN JEUGDHULP . ACCO.
HOOFDSTUK 1. INLEIDING
Hoofdstuk 1, getiteld "Inleiding" (Inleiding), introduceert HGD (Handelingsgerichte
Diagnostiek) als een praktisch model voor diagnostiek dat systematisch en doelgericht
werken mogelijk maakt. HGD richt zich op het begrijpen van de problematiek van een kind in
zijn of haar context en het bieden van handelingsgerichte adviezen.
De inleiding benadrukt dat HGD zich richt op de vraag van de cliënt en
de ondersteuningsbehoeften van het kind en de betrokkenen. Het is een cyclisch proces dat
verschillende fasen omvat:
• Intakefase: In deze fase staat de verzameling van informatie centraal. Er wordt
gekeken naar wat er aan de hand is, wie erbij betrokken zijn en wat de vragen en
verwachtingen zijn.
• Strategiefase: Hier wordt gereflecteerd op de verzamelde informatie en wordt
de onderzoeksvraag geformuleerd.
• Onderzoeksfase: Dit is de fase waarin gegevens worden verzameld en
geanalyseerd om de onderzoeksvraag te beantwoorden.
• Integratie- en adviesfase: In deze fase worden de onderzoeksresultaten
geïntegreerd en wordt een handelingsgericht advies geformuleerd, rekening houdend
met de context en de betrokkenen.
• Adviesfase: Het adviseren en evalueren van het traject staat in deze fase centraal.
HGD wordt gekenmerkt door een wetenschappelijke basis en het benadrukt het belang
van samenwerking met cliënten en andere professionals. Het is een basishouding voor
professionals die vraagt om reflectie, kwaliteitsverbetering en contextueel denken.
De inleiding gaat ook in op voor wie HGD bedoeld is: professionals in de jeugdhulp en JGGZ
(Jeugd en Geestelijke Gezondheidszorg) die zich richten op de belangen van het kind en
,diens (professionele) opvoeders. Het model is relevant voor diverse disciplines binnen de
jeugdhulp en JGGZ.
Verder wordt aangegeven dat HGD continu in ontwikkeling is en dat recente inzichten en
onderzoeken worden geïntegreerd. Belangrijke aspecten hierbij zijn het betrekken van het
kind en de ouders, het werken vanuit empowerment en het aansluiten bij recente
wetenschappelijke en theoretische kennis.
De inleiding benadrukt ten slotte dat een succesvolle implementatie van HGD vraagt
om kennis, kunde en attitude bij de uitvoerenden en dat de ondersteuning van het team en
de organisatie essentieel is. Het perspectief van de cliënt is hierbij een belangrijk
aandachtspunt.
HOOFDSTUK 2. UITGANGSPUNTEN
Hoofdstuk 2, getiteld "Uitgangspunten" (Starting Points), presenteert de zes fundamentele pijlers
voor handelingsgericht denken en doen binnen de HGD (Handelingsgerichte Diagnostiek). Deze
pijlers vormen het fundament van de HGD-aanpak en beïnvloeden het gehele diagnostische
proces.
De zes uitgangspunten van HGD zijn:
1. Doelgericht: HGD is doelgericht en resultaatgericht. Het handelen is gericht op het
bereiken van concrete doelen, waarbij feedback en evaluatie essentieel zijn. Er wordt
gekeken naar wat nodig is, wat bereikt moet worden met diagnostisch onderzoek, en wat
dit betekent voor het kind, de ouders, de leraren en de eventuele andere betrokkenen.
2. Transactioneel: HGD erkent het transactionele aspect van ontwikkeling. Problemen
worden gezien als het resultaat van de wisselwerking tussen het kind en zijn omgeving.
Het is belangrijk om te kijken naar de invloed van de omgeving op het kind en andersom.
Factoren zoals afstemming, sociale steun, omgevingsfactoren en individuele veerkracht
spelen hierbij een rol. Lineaire, oorzaak-gevolg relaties worden vermeden ten gunste van
een meer systemische kijk.
3. Behoeften: HGD staat in het teken van de behoeften van het kind en de betrokkenen. De
focus ligt op wat het kind nodig heeft om zich optimaal te ontwikkelen, maar ook op
de ondersteuningsbehoeften van ouders, onderwijspersoneel en andere professionals. Er
wordt gekeken naar benodigde krachten, talenten en kwaliteiten, maar ook naar wat
nodig is om problemen te verminderen.
4. Positief: HGD benadrukt het belang van een positieve benadering. Er wordt gekeken
naar wat al goed gaat en wat aandacht, groei en bloei verdient. De focus ligt op sterke
kanten, talenten, kwaliteiten en positieve aspecten en beschermende factoren in de
situatie.
5. Samenwerken: HGD is een collaboratieve aanpak. Er wordt samengewerkt met alle
betrokkenen in plaats van over hun hoofden heen te beslissen. Het is essentieel om
een gelijkwaardige relatie aan te gaan, misverstanden te voorkomen
door metacommunicatie, en te zorgen dat het gezamenlijke kijk centraal staat ("It takes a
village to raise a child").
6. Systematisch: HGD werkt systematisch, planmatig en doelgericht. Het proces verloopt
volgens een duidelijke structuur met verschillende fasen. Er wordt wetenschappelijke
kennis benut en er is aandacht
voor valkuilen en dwaalwegen. Reflectie en kwaliteitsverbetering zijn hierbij belangrijk.
Hoofdstuk 2 gaat verder in op een aantal belangrijke aspecten binnen de HGD:
Doelgerichtheid in het onderzoek: Het belang van een duidelijke onderzoeksvraag die
voortkomt uit de vraag van de cliënt wordt benadrukt. De relatie tussen de type vraag en de te
verzamelen informatie is cruciaal. Er wordt onderscheid gemaakt tussen procesdoelen (wat wil
men bereiken met het diagnostisch proces?) en inhoudelijke doelen (hoe verbetert de situatie van
het kind?).
,Focus op transactionele ontwikkelingsprocessen: HGD richt zich op de wisselwerking tussen
het kind, de opvoeding en het onderwijs. Het ecologisch model van Bronfenbrenner wordt
aangehaald om de verschillende directe en indirecte factoren te illustreren die invloed hebben op
de ontwikkeling van het kind, zoals het micro-, meso-, exo-, macro- en chronosysteem. Er wordt
benadrukt dat HGD aandacht heeft voor zowel directe als indirecte invloeden en het belang van
samenwerking tussen betrokkenen.
• Aandacht voor risico- en beschermende factoren: HGD houdt rekening
met risicofactoren (die de kans op problemen vergroten) en beschermende factoren (die
een buffer kunnen vormen tegen risico's). Deze factoren kunnen op verschillende niveaus
liggen: het kind zelf, de ouders, het gezin, de school en de bredere context. Het in kaart
brengen van deze factoren is belangrijk voor het formuleren van handelingsgerichte
adviezen. Er wordt benadrukt dat een positieve relatie een belangrijke beschermende
factor kan zijn.
HGD richt zich op de behoeften van kind, ouders en professionele opvoeders: Het is
essentieel om de verschillende behoeften van alle betrokkenen te onderkennen. Er wordt
gekeken naar de ontwikkelingsbehoeftenvan het kind, de opvoedings- en onderwijsbehoeften van
ouders en leerkrachten, en de behoeften aan ondersteuning van alle partijen. Het afstemmen van
deze behoeften ("match of needs") is cruciaal. Ook de ondersteuningsbehoeften van
professionele opvoeders en de behoeften van ouders als opvoeder en als persoonworden
benoemd.
HGD hecht waarde aan het positieve van het kind en de omgeving: Het is belangrijk
om positieve factoren in kaart te brengen, zoals wat goed gaat, de sterke kanten van het kind en
de competenties van de ouders en leerkrachten. Een positieve focus kan bijdragen aan een
effectievere aanpak.
HGD is gericht op samenwerking: Samenwerking tussen alle betrokkenen is een kernprincipe
van HGD. Dit omvat het bespreken van het plan met het kind en de ouders, het afstemmen van
doelen en het betrekken van hun perspectief. Oplossingsgericht werken en het benutten van
de kennis van de samenwerkingspartners zijn hierbij belangrijk. Er wordt ook aandacht besteed
aan mogelijke belemmeringen in de samenwerking en hoe hiermee om te gaan. Transparantie en
metacommunicatie worden gezien als sleutels tot een goede samenwerking.
• Go slow, go fast: Dit principe benadrukt het belang van een zorgvuldige start van het
diagnostische traject om een gedeeld begrip te creëren en latere problemen te
voorkomen. Een goede investering in de beginfase kan het vervolg van het traject
versnellen en de effectiviteit vergroten.
• Therapeutisch psychologisch onderzoek en shared decision making: HGD
integreert therapeutische aspectenin het diagnostisch proces door een onderzoekende en
tegelijkertijd helpende houding aan te nemen. Shared decision making is essentieel,
waarbij de beslissingen over het onderzoek en de interventies in overleg met de cliënt
worden genomen.
HGD verloopt systematisch en benut wetenschappelijke kennis: HGD is een cyclisch
proces met verschillende fasen (intake, strategie, onderzoek, integratie en advies, advies en
evaluatie). Het basisschema van HGD wordt visueel weergegeven. Het is belangrijk om
wetenschappelijke evidentie te betrekken bij de diagnostiek en de keuze van interventies.
• Keuze van de fasen in de praktijk: De verschillende fasen van HGD zijn richtgevend maar
de precieze invulling en doorlooptijd kunnen variëren afhankelijk van de complexiteit van
de vraag en de context. Het is belangrijk om flexibel te zijn en de stappen aan te passen
aan de specifieke situatie. De onderzoeksfase is bijvoorbeeld altijd nodig, maar de aard
en omvang ervan kunnen verschillen.
• Verkort als het kan, uitgebreid als het moet: HGD streeft naar een efficiënt diagnostisch
proces, maar de omvang van het onderzoek wordt bepaald door de complexiteit van de
hulpvraag. Als een eenvoudige aanpak voldoende is, moet die worden gekozen; als meer
diepgang nodig is, wordt het onderzoek uitgebreider.
, • HGD-denkschema: HGD hanteert een denkschema dat helpt om de complexiteit van de
casus te structureren en de verschillende aspecten in samenhang te bekijken. Dit schema
helpt om de focus te houden op de behoeften en de handelingsgerichte adviezen.
VAN DER HORST, F., KOK, R., & LUIJK, M. (RED). (2024) HECHTEN.
MENSELIJKE EMOTIES, RELATIES EN ONTWIKKELING. AMSTERDAM
UNIVERSITY PRESS.
P. 10-12 DE TRAP VAN PEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING.
De pagina's 10 tot en met 12 van "Hechten" introduceren het thema gehechtheid en de
context van pedagogische ondersteuning.
Op pagina 10 wordt de breedte van het concept 'gehechtheid' benadrukt, dat niet alleen de
kwaliteit van de ouder-kindrelatie omvat, maar ook de sociaal-emotionele ontwikkeling van
het kind, de manier waarop relaties worden aangegaan en onderhouden, en de manier
waarop men met menselijke emoties, relaties en ontwikkeling omgaat.
De gehechtheidstheorie wordt beschreven als een belangrijk denkkader binnen de
gedragswetenschappen en de Nederlandse universiteiten. Modern pedagogisch onderzoek
richt zich op de ontwikkeling van alle kinderen en jongeren in een afhankelijkheidsrelatie.
Ouders worden gezien als de eerste leraren en opstaan en groeien als ouder met hun kind
mee. Uit onderzoek blijkt dat ruim een kwart van de ouders met thuiswonende kinderen zich
normaal gesproken machtig voelt in de opvoeding, maar zo'n 80 procent maakt zich zorgen
over opvoedvraagstukken of vraagt advies binnen hun sociale netwerk. Zorgen en
onzekerheden horen bij de dagelijkse praktijk van opvoeden, en het lukt vaak vanzelf goed,
waarbij 85 procent van de ouders tevreden is met de geboden opvoedondersteuning. Toch
zijn er ook situaties waarin ouders de opvoeding erg lastig vinden, zich niet competent
voelen en voor langere tijd worstelen met de opvoeding van hun kind. Dit continuüm van
opvoedproblemen wordt geïllustreerd in figuur 1, dat een overzicht biedt van
opvoedonzekerheid, -spanning en -crisis tot opvoedingsnood. Soms leiden
opvoedingsvragen tot opvoedingsonzekerheden en hebben ouders behoefte aan specifieke
praktische problemen in de opvoeding.
Pagina 11 gaat dieper in op figuur 1, getiteld "Continuüm van opvoedproblemen en trap van
pedagogische ondersteuning, aangepast overgenomen van Timmer-Huigens (2004)". Dit
figuur laat zien dat ouders soms vragen hebben over slapen of voeding, maar dat dit niet per
se ongerust hoeft te maken. Ouders willen vaak advies van hun directe omgeving of een
ervaren probleem kunnen aanpakken. Bij opvoedingsspanning is er al langere tijd sprake
van opvoedproblemen en ongerustheid, voelen ouders zich onzeker over hun
opvoedvaardigheden en lukt het niet altijd om de problemen zelf op te lossen.
Bij opvoedingscrisis wordt er gesproken van problemen en spanningen waarbij ouders zich
opgestapeld voelen en eromheen gesproken wordt dat ouders zich in deze situatie vaak
onmachtig en incompetent voelen en intensieve hulp nodig hebben om de problemen op te
lossen. Het hoogste en ernstigste niveau is opvoedingsnood, waarbij er al langere tijd
complexe problemen zijn en de situatie als uitzichtloos wordt ervaren. Volgens Blokland
(2022) is pedagogisch adviseren alleen zinvol bij opvoedingsonzekerheid en -spanning. Het
betoog is dat er over het gehele spectrum van opvoedproblemen pedagogische
ondersteuning wenselijk kan zijn. Complementair aan het continuüm van opvoedproblemen
wordt een trap van pedagogische ondersteuning geïntroduceerd, die de volledige breedte
van de opvoeding en de pedagogiek bestrijkt (zie figuur 1). Pedagogische ondersteuning
begint bij het normaliseren en informeren (trede 1), gevolgd door adviseren &
ondersteunen (trede 2), intensieve hulp (trede 3) en complexe zorg(trede 4).
Bij opvoedingsspanning kan (laagdrempelige) advisering en ondersteuning helpen.
ONDERSTEUNING
LEERDOELEN
Na afloop van week 1 hebben studenten:
1. Kennis van de leerdoelen van het vak.
2. Kennis van de trap van pedagogische ondersteuning en continuüm van
opvoedproblematiek.
3. Kennis van handelingsgerichte diagnostiek en de regulatieve cyclus.
4. Geoefend met het toepassen van handelingsgerichte diagnostiek op een casus.
5. Een overzicht van de belangrijkste begrippen die van toepassing zijn op
pedagogische ondersteuning.
6. Inzicht in de verschillende doelgroepen en werkvelden van de pedagoog.
7. Begrip van de rol van een pedagoog binnen iedere fase van HGD.
LITERATUUR WEEK 1
LITERATUUR
PAMEIJER, N., KRAMER, A., & DRAAISMA, N. (2024). HANDELINGSGERICHTE
DIAGNOSTIEK IN JEUGDHULP . ACCO.
HOOFDSTUK 1. INLEIDING
Hoofdstuk 1, getiteld "Inleiding" (Inleiding), introduceert HGD (Handelingsgerichte
Diagnostiek) als een praktisch model voor diagnostiek dat systematisch en doelgericht
werken mogelijk maakt. HGD richt zich op het begrijpen van de problematiek van een kind in
zijn of haar context en het bieden van handelingsgerichte adviezen.
De inleiding benadrukt dat HGD zich richt op de vraag van de cliënt en
de ondersteuningsbehoeften van het kind en de betrokkenen. Het is een cyclisch proces dat
verschillende fasen omvat:
• Intakefase: In deze fase staat de verzameling van informatie centraal. Er wordt
gekeken naar wat er aan de hand is, wie erbij betrokken zijn en wat de vragen en
verwachtingen zijn.
• Strategiefase: Hier wordt gereflecteerd op de verzamelde informatie en wordt
de onderzoeksvraag geformuleerd.
• Onderzoeksfase: Dit is de fase waarin gegevens worden verzameld en
geanalyseerd om de onderzoeksvraag te beantwoorden.
• Integratie- en adviesfase: In deze fase worden de onderzoeksresultaten
geïntegreerd en wordt een handelingsgericht advies geformuleerd, rekening houdend
met de context en de betrokkenen.
• Adviesfase: Het adviseren en evalueren van het traject staat in deze fase centraal.
HGD wordt gekenmerkt door een wetenschappelijke basis en het benadrukt het belang
van samenwerking met cliënten en andere professionals. Het is een basishouding voor
professionals die vraagt om reflectie, kwaliteitsverbetering en contextueel denken.
De inleiding gaat ook in op voor wie HGD bedoeld is: professionals in de jeugdhulp en JGGZ
(Jeugd en Geestelijke Gezondheidszorg) die zich richten op de belangen van het kind en
,diens (professionele) opvoeders. Het model is relevant voor diverse disciplines binnen de
jeugdhulp en JGGZ.
Verder wordt aangegeven dat HGD continu in ontwikkeling is en dat recente inzichten en
onderzoeken worden geïntegreerd. Belangrijke aspecten hierbij zijn het betrekken van het
kind en de ouders, het werken vanuit empowerment en het aansluiten bij recente
wetenschappelijke en theoretische kennis.
De inleiding benadrukt ten slotte dat een succesvolle implementatie van HGD vraagt
om kennis, kunde en attitude bij de uitvoerenden en dat de ondersteuning van het team en
de organisatie essentieel is. Het perspectief van de cliënt is hierbij een belangrijk
aandachtspunt.
HOOFDSTUK 2. UITGANGSPUNTEN
Hoofdstuk 2, getiteld "Uitgangspunten" (Starting Points), presenteert de zes fundamentele pijlers
voor handelingsgericht denken en doen binnen de HGD (Handelingsgerichte Diagnostiek). Deze
pijlers vormen het fundament van de HGD-aanpak en beïnvloeden het gehele diagnostische
proces.
De zes uitgangspunten van HGD zijn:
1. Doelgericht: HGD is doelgericht en resultaatgericht. Het handelen is gericht op het
bereiken van concrete doelen, waarbij feedback en evaluatie essentieel zijn. Er wordt
gekeken naar wat nodig is, wat bereikt moet worden met diagnostisch onderzoek, en wat
dit betekent voor het kind, de ouders, de leraren en de eventuele andere betrokkenen.
2. Transactioneel: HGD erkent het transactionele aspect van ontwikkeling. Problemen
worden gezien als het resultaat van de wisselwerking tussen het kind en zijn omgeving.
Het is belangrijk om te kijken naar de invloed van de omgeving op het kind en andersom.
Factoren zoals afstemming, sociale steun, omgevingsfactoren en individuele veerkracht
spelen hierbij een rol. Lineaire, oorzaak-gevolg relaties worden vermeden ten gunste van
een meer systemische kijk.
3. Behoeften: HGD staat in het teken van de behoeften van het kind en de betrokkenen. De
focus ligt op wat het kind nodig heeft om zich optimaal te ontwikkelen, maar ook op
de ondersteuningsbehoeften van ouders, onderwijspersoneel en andere professionals. Er
wordt gekeken naar benodigde krachten, talenten en kwaliteiten, maar ook naar wat
nodig is om problemen te verminderen.
4. Positief: HGD benadrukt het belang van een positieve benadering. Er wordt gekeken
naar wat al goed gaat en wat aandacht, groei en bloei verdient. De focus ligt op sterke
kanten, talenten, kwaliteiten en positieve aspecten en beschermende factoren in de
situatie.
5. Samenwerken: HGD is een collaboratieve aanpak. Er wordt samengewerkt met alle
betrokkenen in plaats van over hun hoofden heen te beslissen. Het is essentieel om
een gelijkwaardige relatie aan te gaan, misverstanden te voorkomen
door metacommunicatie, en te zorgen dat het gezamenlijke kijk centraal staat ("It takes a
village to raise a child").
6. Systematisch: HGD werkt systematisch, planmatig en doelgericht. Het proces verloopt
volgens een duidelijke structuur met verschillende fasen. Er wordt wetenschappelijke
kennis benut en er is aandacht
voor valkuilen en dwaalwegen. Reflectie en kwaliteitsverbetering zijn hierbij belangrijk.
Hoofdstuk 2 gaat verder in op een aantal belangrijke aspecten binnen de HGD:
Doelgerichtheid in het onderzoek: Het belang van een duidelijke onderzoeksvraag die
voortkomt uit de vraag van de cliënt wordt benadrukt. De relatie tussen de type vraag en de te
verzamelen informatie is cruciaal. Er wordt onderscheid gemaakt tussen procesdoelen (wat wil
men bereiken met het diagnostisch proces?) en inhoudelijke doelen (hoe verbetert de situatie van
het kind?).
,Focus op transactionele ontwikkelingsprocessen: HGD richt zich op de wisselwerking tussen
het kind, de opvoeding en het onderwijs. Het ecologisch model van Bronfenbrenner wordt
aangehaald om de verschillende directe en indirecte factoren te illustreren die invloed hebben op
de ontwikkeling van het kind, zoals het micro-, meso-, exo-, macro- en chronosysteem. Er wordt
benadrukt dat HGD aandacht heeft voor zowel directe als indirecte invloeden en het belang van
samenwerking tussen betrokkenen.
• Aandacht voor risico- en beschermende factoren: HGD houdt rekening
met risicofactoren (die de kans op problemen vergroten) en beschermende factoren (die
een buffer kunnen vormen tegen risico's). Deze factoren kunnen op verschillende niveaus
liggen: het kind zelf, de ouders, het gezin, de school en de bredere context. Het in kaart
brengen van deze factoren is belangrijk voor het formuleren van handelingsgerichte
adviezen. Er wordt benadrukt dat een positieve relatie een belangrijke beschermende
factor kan zijn.
HGD richt zich op de behoeften van kind, ouders en professionele opvoeders: Het is
essentieel om de verschillende behoeften van alle betrokkenen te onderkennen. Er wordt
gekeken naar de ontwikkelingsbehoeftenvan het kind, de opvoedings- en onderwijsbehoeften van
ouders en leerkrachten, en de behoeften aan ondersteuning van alle partijen. Het afstemmen van
deze behoeften ("match of needs") is cruciaal. Ook de ondersteuningsbehoeften van
professionele opvoeders en de behoeften van ouders als opvoeder en als persoonworden
benoemd.
HGD hecht waarde aan het positieve van het kind en de omgeving: Het is belangrijk
om positieve factoren in kaart te brengen, zoals wat goed gaat, de sterke kanten van het kind en
de competenties van de ouders en leerkrachten. Een positieve focus kan bijdragen aan een
effectievere aanpak.
HGD is gericht op samenwerking: Samenwerking tussen alle betrokkenen is een kernprincipe
van HGD. Dit omvat het bespreken van het plan met het kind en de ouders, het afstemmen van
doelen en het betrekken van hun perspectief. Oplossingsgericht werken en het benutten van
de kennis van de samenwerkingspartners zijn hierbij belangrijk. Er wordt ook aandacht besteed
aan mogelijke belemmeringen in de samenwerking en hoe hiermee om te gaan. Transparantie en
metacommunicatie worden gezien als sleutels tot een goede samenwerking.
• Go slow, go fast: Dit principe benadrukt het belang van een zorgvuldige start van het
diagnostische traject om een gedeeld begrip te creëren en latere problemen te
voorkomen. Een goede investering in de beginfase kan het vervolg van het traject
versnellen en de effectiviteit vergroten.
• Therapeutisch psychologisch onderzoek en shared decision making: HGD
integreert therapeutische aspectenin het diagnostisch proces door een onderzoekende en
tegelijkertijd helpende houding aan te nemen. Shared decision making is essentieel,
waarbij de beslissingen over het onderzoek en de interventies in overleg met de cliënt
worden genomen.
HGD verloopt systematisch en benut wetenschappelijke kennis: HGD is een cyclisch
proces met verschillende fasen (intake, strategie, onderzoek, integratie en advies, advies en
evaluatie). Het basisschema van HGD wordt visueel weergegeven. Het is belangrijk om
wetenschappelijke evidentie te betrekken bij de diagnostiek en de keuze van interventies.
• Keuze van de fasen in de praktijk: De verschillende fasen van HGD zijn richtgevend maar
de precieze invulling en doorlooptijd kunnen variëren afhankelijk van de complexiteit van
de vraag en de context. Het is belangrijk om flexibel te zijn en de stappen aan te passen
aan de specifieke situatie. De onderzoeksfase is bijvoorbeeld altijd nodig, maar de aard
en omvang ervan kunnen verschillen.
• Verkort als het kan, uitgebreid als het moet: HGD streeft naar een efficiënt diagnostisch
proces, maar de omvang van het onderzoek wordt bepaald door de complexiteit van de
hulpvraag. Als een eenvoudige aanpak voldoende is, moet die worden gekozen; als meer
diepgang nodig is, wordt het onderzoek uitgebreider.
, • HGD-denkschema: HGD hanteert een denkschema dat helpt om de complexiteit van de
casus te structureren en de verschillende aspecten in samenhang te bekijken. Dit schema
helpt om de focus te houden op de behoeften en de handelingsgerichte adviezen.
VAN DER HORST, F., KOK, R., & LUIJK, M. (RED). (2024) HECHTEN.
MENSELIJKE EMOTIES, RELATIES EN ONTWIKKELING. AMSTERDAM
UNIVERSITY PRESS.
P. 10-12 DE TRAP VAN PEDAGOGISCHE ONDERSTEUNING.
De pagina's 10 tot en met 12 van "Hechten" introduceren het thema gehechtheid en de
context van pedagogische ondersteuning.
Op pagina 10 wordt de breedte van het concept 'gehechtheid' benadrukt, dat niet alleen de
kwaliteit van de ouder-kindrelatie omvat, maar ook de sociaal-emotionele ontwikkeling van
het kind, de manier waarop relaties worden aangegaan en onderhouden, en de manier
waarop men met menselijke emoties, relaties en ontwikkeling omgaat.
De gehechtheidstheorie wordt beschreven als een belangrijk denkkader binnen de
gedragswetenschappen en de Nederlandse universiteiten. Modern pedagogisch onderzoek
richt zich op de ontwikkeling van alle kinderen en jongeren in een afhankelijkheidsrelatie.
Ouders worden gezien als de eerste leraren en opstaan en groeien als ouder met hun kind
mee. Uit onderzoek blijkt dat ruim een kwart van de ouders met thuiswonende kinderen zich
normaal gesproken machtig voelt in de opvoeding, maar zo'n 80 procent maakt zich zorgen
over opvoedvraagstukken of vraagt advies binnen hun sociale netwerk. Zorgen en
onzekerheden horen bij de dagelijkse praktijk van opvoeden, en het lukt vaak vanzelf goed,
waarbij 85 procent van de ouders tevreden is met de geboden opvoedondersteuning. Toch
zijn er ook situaties waarin ouders de opvoeding erg lastig vinden, zich niet competent
voelen en voor langere tijd worstelen met de opvoeding van hun kind. Dit continuüm van
opvoedproblemen wordt geïllustreerd in figuur 1, dat een overzicht biedt van
opvoedonzekerheid, -spanning en -crisis tot opvoedingsnood. Soms leiden
opvoedingsvragen tot opvoedingsonzekerheden en hebben ouders behoefte aan specifieke
praktische problemen in de opvoeding.
Pagina 11 gaat dieper in op figuur 1, getiteld "Continuüm van opvoedproblemen en trap van
pedagogische ondersteuning, aangepast overgenomen van Timmer-Huigens (2004)". Dit
figuur laat zien dat ouders soms vragen hebben over slapen of voeding, maar dat dit niet per
se ongerust hoeft te maken. Ouders willen vaak advies van hun directe omgeving of een
ervaren probleem kunnen aanpakken. Bij opvoedingsspanning is er al langere tijd sprake
van opvoedproblemen en ongerustheid, voelen ouders zich onzeker over hun
opvoedvaardigheden en lukt het niet altijd om de problemen zelf op te lossen.
Bij opvoedingscrisis wordt er gesproken van problemen en spanningen waarbij ouders zich
opgestapeld voelen en eromheen gesproken wordt dat ouders zich in deze situatie vaak
onmachtig en incompetent voelen en intensieve hulp nodig hebben om de problemen op te
lossen. Het hoogste en ernstigste niveau is opvoedingsnood, waarbij er al langere tijd
complexe problemen zijn en de situatie als uitzichtloos wordt ervaren. Volgens Blokland
(2022) is pedagogisch adviseren alleen zinvol bij opvoedingsonzekerheid en -spanning. Het
betoog is dat er over het gehele spectrum van opvoedproblemen pedagogische
ondersteuning wenselijk kan zijn. Complementair aan het continuüm van opvoedproblemen
wordt een trap van pedagogische ondersteuning geïntroduceerd, die de volledige breedte
van de opvoeding en de pedagogiek bestrijkt (zie figuur 1). Pedagogische ondersteuning
begint bij het normaliseren en informeren (trede 1), gevolgd door adviseren &
ondersteunen (trede 2), intensieve hulp (trede 3) en complexe zorg(trede 4).
Bij opvoedingsspanning kan (laagdrempelige) advisering en ondersteuning helpen.
