Overzicht V-lijn
Inhoud
Cardiovasculair onderzoek ............................................................................................. 3
Valkuilen ..........................................................................................................................3
Bloeddruk meten ..............................................................................................................5
Het onderzoek van bloedvaten ..........................................................................................7
Onderzoek van het hart .....................................................................................................8
Communicatie ............................................................................................................ 10
Opbouw van consult....................................................................................................... 10
Motivationeel gesprek..................................................................................................... 14
Slecht nieuws gesprek .................................................................................................... 17
Shared decision making.................................................................................................. 18
Consultvoering ............................................................................................................ 20
EHBO .......................................................................................................................... 22
Gastro-intestinaal onderzoek – abdominaal onderzoek .................................................. 30
Normale buik ................................................................................................................. 30
Specifieke referentielijnen .............................................................................................. 30
Inspectie abdomen ........................................................................................................ 31
Auscultatie abdomen ..................................................................................................... 31
Percussie abdomen ........................................................................................................ 32
Palpatie abdomen .......................................................................................................... 32
speciale testen abdomen ............................................................................................... 33
Gynaecologisch onderzoek .......................................................................................... 34
Communicatie tijdens het gynaecologisch consult .......................................................... 34
Klinisch onderzoek ......................................................................................................... 36
Vaginaal onderzoek ........................................................................................................ 37
Cervixuitstrijkje .............................................................................................................. 44
Vaginale fluor onderzoek................................................................................................. 46
Kweekafanme/PCR......................................................................................................... 49
Afname wisser ............................................................................................................... 50
Lichtmicroscopisch onderzoek ....................................................................................... 53
Bimanueel onderzoek ..................................................................................................... 54
Onderzoek van de borst .................................................................................................. 56
Hematologisch onderzoek............................................................................................ 58
1
, Onderzoek slijmvliezen ................................................................................................... 58
Evaluatie lymfeklieren .................................................................................................... 59
Onderzoek op organomegalie ......................................................................................... 61
Infuusbeleid ................................................................................................................ 63
Voorbereiding ................................................................................................................. 63
Inbrengen van de katheter............................................................................................... 65
Medicatie via infuus........................................................................................................ 66
Verwijderen van een infuus ............................................................................................. 68
Injecties...................................................................................................................... 68
Voorbereiding ................................................................................................................. 69
Subcutane injecties ........................................................................................................ 74
Intradermale injecties..................................................................................................... 76
Intramusculaire injecties ................................................................................................ 78
Intraveneuze injecties ..................................................................................................... 83
Anticoagulantia .............................................................................................................. 83
Capillaire bloedafname .................................................................................................. 85
Locomotorisch onderzoek ............................................................................................ 87
Schouder ....................................................................................................................... 87
Elleboog......................................................................................................................... 90
Pols en hand .................................................................................................................. 92
Bekkengordel en heup .................................................................................................... 97
Knie ............................................................................................................................. 101
Enkel en voet ................................................................................................................ 106
Cervicaal ..................................................................................................................... 111
Thoracaal ..................................................................................................................... 113
Lumbaal ...................................................................................................................... 114
Neurologisch onderzoek ............................................................................................ 116
BAG ............................................................................................................................. 116
Hogere corticale functies.............................................................................................. 116
Hals- en nekstreek ....................................................................................................... 116
Craniale zenuwen ......................................................................................................... 116
Motoriek ...................................................................................................................... 120
Sensibiliteit .................................................................................................................. 121
Reflexen ....................................................................................................................... 122
Coördinatie .................................................................................................................. 124
Gang, stand en evenwicht ............................................................................................. 124
2
,NKO .......................................................................................................................... 125
Hals ............................................................................................................................. 125
Oor .............................................................................................................................. 125
Neus ............................................................................................................................ 127
Mond en keel ................................................................................................................ 129
Evenwicht .................................................................................................................... 130
Onderzoek van de zwangere vrouw.............................................................................. 131
Onderzoek van het oog ............................................................................................... 131
Oppervlakte anatomie ............................................................................................... 134
Locomotorisch ............................................................................................................. 134
Cardiovasculair ............................................................................................................ 138
Gastro-intestinaal ........................................................................................................ 143
Respiratoir onderzoek ................................................................................................ 145
Inspectie ...................................................................................................................... 145
Palpatie ....................................................................................................................... 148
Auscultatie................................................................................................................... 148
Percussie ..................................................................................................................... 150
Aanvullend onderzoek .................................................................................................. 152
Venepunctie .............................................................................................................. 152
Wondhechting ........................................................................................................... 158
Hechting consultatie .................................................................................................... 158
Verdoving ..................................................................................................................... 161
Wondzorg.................................................................................................................. 164
Materiaal...................................................................................................................... 164
Handhygiëne ................................................................................................................ 165
Verbandleer ................................................................................................................. 166
Urologisch onderzoek ................................................................................................ 167
Klinisch onderzoek van de prostaat ............................................................................... 167
Blaassondage .............................................................................................................. 169
Cardiovasculair onderzoek
Valkuilen
1. Manometerfouten
3
, • Te weinig kwik in de manometer. Neem nooit een kwikmanometer mee op de baan, het
kwik kan er immers uitlopen!
• Stof boven op de kwikmanometer. Hierdoor wordt de luchttoevoer naar de kwikbuis
vertraagd, waardoor de kwikmanometer minder snel zal kunnen zakken.
• Ontijkte veer bij een veermanometer. Geen enkele veermanometer blijft langer dan 1
jaar correct geijkt…
2. Manchetfouten
• Te smalle manchet. Deze moet normaal 2/3 van de bovenarm bedekken (12 à 14cm).
• Te korte manchet. Deze moet normaal 1,5 x de armomtrek omvatten. Een te kleine
manchet geeft vals hoge bloeddrukwaarden. Men noemt dit “cuff hypertension”.
• Te kleine luchtkamer. Deze moet minstens 2/3 van de armomtrek omvatten. De
luchtkamer mag niet kunnen uitpuilen. De druk moet uitgeoefend worden in de richting
van de a. brachialis. Rechtstreeks contact tussen luchtkamer en huid is een noodzaak.
3. Inflatie-deflatie systeem
• Kijk steeds de peer met rubber tubing na. Er kan immers sprake zijn van
rubberdestructie, een lekkende klep of lekkende connecties.
• Bij een automatische inflator met voorgeprogrammeerde piekdruk kan er een
onderschatting zijn van de systole
4. Omgevingsfactoren
• Beïnvloedende factoren: ademhaling, emotie, inspanning, maaltijd, nicotine, alcohol,
koorts, pijn, gevulde blaas, “white coat hypertensie”.
• Je meet best de bloeddruk bij een zittende patiënt met de arm op het niveau van het hart.
Er is overschatting van de bloeddruk als je deze de arm lager houdt dan het hartniveau.
Er is onderschatting van de bloeddruk als deze de arm hoger houdt dan het hartniveau
• Steeds arm laten ondersteunen (door vb tafel). Als dit niet gebeurt, treedt er een
isometrische belasting op met als gevolg dat de diastolische druk ongeveer 10 mmHg
hoger zal zijn.
• Meet steeds aan de arm met de hoogste druk.
• Opgepast voor stenose: als tussen linker en rechter arm drukverschillen
optreden, groter dan 20 mmHg voor de systolische druk en groter dan 10 mmHg
voor de diastolische druk.
• Bij de eerste bloeddrukmeting meet je steeds aan de beide armen.
5. Artsgebonden fouten
• Te haastig neerlaten van de kwikkkolom. Niet sneller dan 2 mmHg per seconde.
• Schuin op de kwikkolom kijken.
• Tussen 2 metingen in (bij dezelfde patiënt) de druk onvolledig aflaten. Dit geeft
venocompressie met oedeemvorming en meetfouten tot gevolg.
• Te weinig aandacht.
• Wishful thinking: vooral belangrijk indien je de patiënt al jaren kent.
• Eindcijfer voorkeur (afronden op 0 of ½)
6. Bijzondere omstandigheden
4
, • Obesitas ~ hypertensie, maar opgepast voor te kleine manchet
• Atherosclerose van de a. Brachialis of a. Subclavia. Hierdoor zal de gemeten druk
steeds lager zijn dan de systeemdruk. Daarom moet men steeds de bloeddruk meten
langs beide zijden bij het eerste onderzoek.
• Bij klachten of vermoeden van orthostatisme meet men de bloeddruk in 3 houdingen:
zittend, liggend en staand.
• Ritmestoornissen
• Atriale fibrillatie: overschatting van de systolische druk, onderschatting van de
diastolische druk, variabiliteit kan groot zijn
• Brady aritmie: Onderschatting door snelle deflatie
• Kinderen
• Grotere variabiliteit, gekoppeld aan de gestalte
• Auscultatoir niet mogelijk bij < 1 jaar
• Zwangere vrouwen
• Actief opsporen van hypertensie (5-10%), bij controles
• Meting van diastolische druk in fase 4 van Korotkoff
• Bejaarden
Bloeddruk meten
Bloeddrukmeting geeft een meting van de systolische bloeddruk (maximale arteriële bloeddruk
tijdens systole) en diastolische bloeddruk (minimale arteriële bloeddruk tijdens diastole).
De bloeddruk wordt bepaald door de pompfunctie van de linker kamer van het hart en door de
perifere weerstand in het arteriële systeem.
Voorbereiding
Materiaal
• Manometer: je kan gebruik maken van een kwikmanometer (staande kolom) of een
veermanometer
• Bloeddrukmanchet, met luchtkamer
• Peertje om druk te pompen in de luchtkamer
• Stethoscoop
• Manchet:
5
, Om de bloeddruk correct te kunnen meten, moet je gebruik maken van de meest
geschikte manchet. De juiste maat van de manchet hangt af van de omtrek van het
lidmaat waarop je de bloeddruk wilt bepalen.
• De wijdte van de luchtkamer van de manchet moet ongeveer 40 % bedragen van de
omtrek van de bovenarm (12 à 14 cm bij een gemiddelde volwassene).
• De lengte van de luchtkamer van de manchet moet ongeveer 80 % van de omtrek van
de bovenarm bedragen.
• Om de bloeddruk correct te kunnen meten, zorg je dus best dat je beschikt over
meerdere manchetten:
• standaardcuff
• cuff voor obese mensen
• kinder cuff
Omgeving
• De patiënt vermijdt best te roken of cafeïne te gebruiken vanaf 30 minuten vóór
de bloeddrukmeting
• Laat de patiënt 5 minuten bekomen in een rustige omgeving.
• De patiënt zit op een stoel, de arm is ontbloot en ontspannen, de elleboog is gebogen,
de manchet op harthoogte, voorzie steun voor de arm, zodat deze zich op harthoogte
bevindt.
• Kijk na of de arm vrij is van arterioveneuze fistels (voor dialyse), littekens en lymfoedeem.
• Het is belangrijk om de bloeddrukmeting steeds onder dezelfde omstandigheden en
in dezelfde houding uit te voeren.
Bloeddrukmeting
• Leg de bloeddrukmanchet rond de bovenarm van de patiënt, ongeveer 2,5 cm boven
de elleboogplooi.
• Zorg ervoor dat het midden van de luchtkamer over de pulsaties van de a. brachialis ligt.
Let er op dat de luchtkamer tegen de huid van de patiënt aanligt.
• Bij een eerste meting: niet-gekende bloeddruk:
• Zoek eerst aan beide armen het bloeddrukverschil: als meer dan 10 mmHg,
gebruik je daarna steeds de arm met de hoogste bloeddruk
• Verricht aan 1 arm minstens twee metingen in een periode van ten minste
drie minuten en bereken de gemiddelde waarde
• Zoek eerst naar de grootteorde van de systolische bloeddruk door palpatie van
de radialispols:
• Palpeer ter hoogte van de duimzijde van de pols de a. radialis
• Pomp vervolgens de manchet op totdat de arteria radialispulsaties niet
meer voelbaar zijn (en de arterie dus volledig is dichtgedrukt).
• Pomp daarna de manchet snel nog 30 mmHg extra op.
• Plaats dan de stethoscoop ter hoogte van de elleboogplooi.
• Laat voorzichtig de druk uit de luchtkamer lopen, aan een snelheid van 2 mmHg
per seconde.
• Op een bepaald ogenblik is de druk in de luchtkamer gelijk aan de druk tijdens de
systole van het hart. Hier hoor je het eerste geruis, veroorzaakt door turbulentie van het
6
Inhoud
Cardiovasculair onderzoek ............................................................................................. 3
Valkuilen ..........................................................................................................................3
Bloeddruk meten ..............................................................................................................5
Het onderzoek van bloedvaten ..........................................................................................7
Onderzoek van het hart .....................................................................................................8
Communicatie ............................................................................................................ 10
Opbouw van consult....................................................................................................... 10
Motivationeel gesprek..................................................................................................... 14
Slecht nieuws gesprek .................................................................................................... 17
Shared decision making.................................................................................................. 18
Consultvoering ............................................................................................................ 20
EHBO .......................................................................................................................... 22
Gastro-intestinaal onderzoek – abdominaal onderzoek .................................................. 30
Normale buik ................................................................................................................. 30
Specifieke referentielijnen .............................................................................................. 30
Inspectie abdomen ........................................................................................................ 31
Auscultatie abdomen ..................................................................................................... 31
Percussie abdomen ........................................................................................................ 32
Palpatie abdomen .......................................................................................................... 32
speciale testen abdomen ............................................................................................... 33
Gynaecologisch onderzoek .......................................................................................... 34
Communicatie tijdens het gynaecologisch consult .......................................................... 34
Klinisch onderzoek ......................................................................................................... 36
Vaginaal onderzoek ........................................................................................................ 37
Cervixuitstrijkje .............................................................................................................. 44
Vaginale fluor onderzoek................................................................................................. 46
Kweekafanme/PCR......................................................................................................... 49
Afname wisser ............................................................................................................... 50
Lichtmicroscopisch onderzoek ....................................................................................... 53
Bimanueel onderzoek ..................................................................................................... 54
Onderzoek van de borst .................................................................................................. 56
Hematologisch onderzoek............................................................................................ 58
1
, Onderzoek slijmvliezen ................................................................................................... 58
Evaluatie lymfeklieren .................................................................................................... 59
Onderzoek op organomegalie ......................................................................................... 61
Infuusbeleid ................................................................................................................ 63
Voorbereiding ................................................................................................................. 63
Inbrengen van de katheter............................................................................................... 65
Medicatie via infuus........................................................................................................ 66
Verwijderen van een infuus ............................................................................................. 68
Injecties...................................................................................................................... 68
Voorbereiding ................................................................................................................. 69
Subcutane injecties ........................................................................................................ 74
Intradermale injecties..................................................................................................... 76
Intramusculaire injecties ................................................................................................ 78
Intraveneuze injecties ..................................................................................................... 83
Anticoagulantia .............................................................................................................. 83
Capillaire bloedafname .................................................................................................. 85
Locomotorisch onderzoek ............................................................................................ 87
Schouder ....................................................................................................................... 87
Elleboog......................................................................................................................... 90
Pols en hand .................................................................................................................. 92
Bekkengordel en heup .................................................................................................... 97
Knie ............................................................................................................................. 101
Enkel en voet ................................................................................................................ 106
Cervicaal ..................................................................................................................... 111
Thoracaal ..................................................................................................................... 113
Lumbaal ...................................................................................................................... 114
Neurologisch onderzoek ............................................................................................ 116
BAG ............................................................................................................................. 116
Hogere corticale functies.............................................................................................. 116
Hals- en nekstreek ....................................................................................................... 116
Craniale zenuwen ......................................................................................................... 116
Motoriek ...................................................................................................................... 120
Sensibiliteit .................................................................................................................. 121
Reflexen ....................................................................................................................... 122
Coördinatie .................................................................................................................. 124
Gang, stand en evenwicht ............................................................................................. 124
2
,NKO .......................................................................................................................... 125
Hals ............................................................................................................................. 125
Oor .............................................................................................................................. 125
Neus ............................................................................................................................ 127
Mond en keel ................................................................................................................ 129
Evenwicht .................................................................................................................... 130
Onderzoek van de zwangere vrouw.............................................................................. 131
Onderzoek van het oog ............................................................................................... 131
Oppervlakte anatomie ............................................................................................... 134
Locomotorisch ............................................................................................................. 134
Cardiovasculair ............................................................................................................ 138
Gastro-intestinaal ........................................................................................................ 143
Respiratoir onderzoek ................................................................................................ 145
Inspectie ...................................................................................................................... 145
Palpatie ....................................................................................................................... 148
Auscultatie................................................................................................................... 148
Percussie ..................................................................................................................... 150
Aanvullend onderzoek .................................................................................................. 152
Venepunctie .............................................................................................................. 152
Wondhechting ........................................................................................................... 158
Hechting consultatie .................................................................................................... 158
Verdoving ..................................................................................................................... 161
Wondzorg.................................................................................................................. 164
Materiaal...................................................................................................................... 164
Handhygiëne ................................................................................................................ 165
Verbandleer ................................................................................................................. 166
Urologisch onderzoek ................................................................................................ 167
Klinisch onderzoek van de prostaat ............................................................................... 167
Blaassondage .............................................................................................................. 169
Cardiovasculair onderzoek
Valkuilen
1. Manometerfouten
3
, • Te weinig kwik in de manometer. Neem nooit een kwikmanometer mee op de baan, het
kwik kan er immers uitlopen!
• Stof boven op de kwikmanometer. Hierdoor wordt de luchttoevoer naar de kwikbuis
vertraagd, waardoor de kwikmanometer minder snel zal kunnen zakken.
• Ontijkte veer bij een veermanometer. Geen enkele veermanometer blijft langer dan 1
jaar correct geijkt…
2. Manchetfouten
• Te smalle manchet. Deze moet normaal 2/3 van de bovenarm bedekken (12 à 14cm).
• Te korte manchet. Deze moet normaal 1,5 x de armomtrek omvatten. Een te kleine
manchet geeft vals hoge bloeddrukwaarden. Men noemt dit “cuff hypertension”.
• Te kleine luchtkamer. Deze moet minstens 2/3 van de armomtrek omvatten. De
luchtkamer mag niet kunnen uitpuilen. De druk moet uitgeoefend worden in de richting
van de a. brachialis. Rechtstreeks contact tussen luchtkamer en huid is een noodzaak.
3. Inflatie-deflatie systeem
• Kijk steeds de peer met rubber tubing na. Er kan immers sprake zijn van
rubberdestructie, een lekkende klep of lekkende connecties.
• Bij een automatische inflator met voorgeprogrammeerde piekdruk kan er een
onderschatting zijn van de systole
4. Omgevingsfactoren
• Beïnvloedende factoren: ademhaling, emotie, inspanning, maaltijd, nicotine, alcohol,
koorts, pijn, gevulde blaas, “white coat hypertensie”.
• Je meet best de bloeddruk bij een zittende patiënt met de arm op het niveau van het hart.
Er is overschatting van de bloeddruk als je deze de arm lager houdt dan het hartniveau.
Er is onderschatting van de bloeddruk als deze de arm hoger houdt dan het hartniveau
• Steeds arm laten ondersteunen (door vb tafel). Als dit niet gebeurt, treedt er een
isometrische belasting op met als gevolg dat de diastolische druk ongeveer 10 mmHg
hoger zal zijn.
• Meet steeds aan de arm met de hoogste druk.
• Opgepast voor stenose: als tussen linker en rechter arm drukverschillen
optreden, groter dan 20 mmHg voor de systolische druk en groter dan 10 mmHg
voor de diastolische druk.
• Bij de eerste bloeddrukmeting meet je steeds aan de beide armen.
5. Artsgebonden fouten
• Te haastig neerlaten van de kwikkkolom. Niet sneller dan 2 mmHg per seconde.
• Schuin op de kwikkolom kijken.
• Tussen 2 metingen in (bij dezelfde patiënt) de druk onvolledig aflaten. Dit geeft
venocompressie met oedeemvorming en meetfouten tot gevolg.
• Te weinig aandacht.
• Wishful thinking: vooral belangrijk indien je de patiënt al jaren kent.
• Eindcijfer voorkeur (afronden op 0 of ½)
6. Bijzondere omstandigheden
4
, • Obesitas ~ hypertensie, maar opgepast voor te kleine manchet
• Atherosclerose van de a. Brachialis of a. Subclavia. Hierdoor zal de gemeten druk
steeds lager zijn dan de systeemdruk. Daarom moet men steeds de bloeddruk meten
langs beide zijden bij het eerste onderzoek.
• Bij klachten of vermoeden van orthostatisme meet men de bloeddruk in 3 houdingen:
zittend, liggend en staand.
• Ritmestoornissen
• Atriale fibrillatie: overschatting van de systolische druk, onderschatting van de
diastolische druk, variabiliteit kan groot zijn
• Brady aritmie: Onderschatting door snelle deflatie
• Kinderen
• Grotere variabiliteit, gekoppeld aan de gestalte
• Auscultatoir niet mogelijk bij < 1 jaar
• Zwangere vrouwen
• Actief opsporen van hypertensie (5-10%), bij controles
• Meting van diastolische druk in fase 4 van Korotkoff
• Bejaarden
Bloeddruk meten
Bloeddrukmeting geeft een meting van de systolische bloeddruk (maximale arteriële bloeddruk
tijdens systole) en diastolische bloeddruk (minimale arteriële bloeddruk tijdens diastole).
De bloeddruk wordt bepaald door de pompfunctie van de linker kamer van het hart en door de
perifere weerstand in het arteriële systeem.
Voorbereiding
Materiaal
• Manometer: je kan gebruik maken van een kwikmanometer (staande kolom) of een
veermanometer
• Bloeddrukmanchet, met luchtkamer
• Peertje om druk te pompen in de luchtkamer
• Stethoscoop
• Manchet:
5
, Om de bloeddruk correct te kunnen meten, moet je gebruik maken van de meest
geschikte manchet. De juiste maat van de manchet hangt af van de omtrek van het
lidmaat waarop je de bloeddruk wilt bepalen.
• De wijdte van de luchtkamer van de manchet moet ongeveer 40 % bedragen van de
omtrek van de bovenarm (12 à 14 cm bij een gemiddelde volwassene).
• De lengte van de luchtkamer van de manchet moet ongeveer 80 % van de omtrek van
de bovenarm bedragen.
• Om de bloeddruk correct te kunnen meten, zorg je dus best dat je beschikt over
meerdere manchetten:
• standaardcuff
• cuff voor obese mensen
• kinder cuff
Omgeving
• De patiënt vermijdt best te roken of cafeïne te gebruiken vanaf 30 minuten vóór
de bloeddrukmeting
• Laat de patiënt 5 minuten bekomen in een rustige omgeving.
• De patiënt zit op een stoel, de arm is ontbloot en ontspannen, de elleboog is gebogen,
de manchet op harthoogte, voorzie steun voor de arm, zodat deze zich op harthoogte
bevindt.
• Kijk na of de arm vrij is van arterioveneuze fistels (voor dialyse), littekens en lymfoedeem.
• Het is belangrijk om de bloeddrukmeting steeds onder dezelfde omstandigheden en
in dezelfde houding uit te voeren.
Bloeddrukmeting
• Leg de bloeddrukmanchet rond de bovenarm van de patiënt, ongeveer 2,5 cm boven
de elleboogplooi.
• Zorg ervoor dat het midden van de luchtkamer over de pulsaties van de a. brachialis ligt.
Let er op dat de luchtkamer tegen de huid van de patiënt aanligt.
• Bij een eerste meting: niet-gekende bloeddruk:
• Zoek eerst aan beide armen het bloeddrukverschil: als meer dan 10 mmHg,
gebruik je daarna steeds de arm met de hoogste bloeddruk
• Verricht aan 1 arm minstens twee metingen in een periode van ten minste
drie minuten en bereken de gemiddelde waarde
• Zoek eerst naar de grootteorde van de systolische bloeddruk door palpatie van
de radialispols:
• Palpeer ter hoogte van de duimzijde van de pols de a. radialis
• Pomp vervolgens de manchet op totdat de arteria radialispulsaties niet
meer voelbaar zijn (en de arterie dus volledig is dichtgedrukt).
• Pomp daarna de manchet snel nog 30 mmHg extra op.
• Plaats dan de stethoscoop ter hoogte van de elleboogplooi.
• Laat voorzichtig de druk uit de luchtkamer lopen, aan een snelheid van 2 mmHg
per seconde.
• Op een bepaald ogenblik is de druk in de luchtkamer gelijk aan de druk tijdens de
systole van het hart. Hier hoor je het eerste geruis, veroorzaakt door turbulentie van het
6
