Samenvatting systeemgericht werken
H2.1
Omschrijving systeemgericht werken: de aanname dat de wereld waarin wij leven
een samenhangend en betekenisvol geheel is dat meer omvat dan je kunt
begrijpen. Elk mens doet dat op zijn eigen manier.
H2.2
Ongeveer 500 jaar voor onze jaartelling verdiepten Griekse natuurfilosofen zich
in vragen, zoals ‘hoe is de aarde ontstaan?’ en ‘wat is leven?’ In de Griekse tijd
was het denken verder ontwikkeld en verdiepten filosofen zich in het hoe en
waarom. De verbinding met de omgeving was nog vanzelfsprekender en werd
sterker ervaren.
Vanaf de 17e eeuw ontwikkelde zich de natuurwetenschappelijke, analytische,
empirische wetenschap. De methode die daarbij hoort maakt het mogelijk om
causale relaties (oorzaak-gevolgrelaties) aan te tonen. Je stelt van te voren een
hypothese op basis van een theorie en omschrijft hoe je gaat vaststellen of dat
inderdaad gebeurd. Daarna kijk je in detail, en zo objectief mogelijk of de reactie
inderdaad heeft plaatsgevonden. Gebeurt dat niet, dan verwerp je de hypothese
en pas je de theorie aan. Gebeurt het wel, ook bij herhaling, dan ondersteunt dat
de theorie en mag je aannemen dat de oorzaak (2 stoffen) inderdaad tot dat
gevolg leidt (reactie). Vervolgens generaliseer je je conclusies naar vergelijkbare
stukjes van de werkelijkheid. Zulke uitvindingen worden soms ook ingezet op een
manier die schadelijk is voor aarde, dieren of mensen. Andere
onderzoeksmethoden; Fenomenologische benadering: eind 18 e eeuw paste
Johann Wolfgang Goethe dit toe bij bestuderen van planten en kleuren. Het gaat
niet om waarnemen vanuit een verwachting, hypothese of theorie, maar om open
waarnemen wat er te zien is. Johann volgde de verschijnselen en leefde zich in,
waarbij de subjectieve ervaring een belangrijke bron van kennis was. (kleurenleer
Newton). Vanaf eind 19 e eeuw verdiepte een groep
wetenschappers zich in de menselijke waarneming. Zij toonden aan dat mensen
van nature gehelen waarnemen, we nemen losse indrukken waar als een geheel.
Losse beelden (film), tonen (muziek), ingrediënten (gerecht) en andere
elementen krijgen een andere betekenis door hoe ze bij elkaar zijn gebracht.
Betekenis ontstaat binnen een context. Dit brengt zich mee dat je informatie
verliest als je losse onderdelen bestudeert. Omdat betekenis samenhangt met de
context weet je niet zeker of dat wat je meet zich in een andere context op
dezelfde manier zal gedragen. Bij ‘gesloten’, levenloze systemen is dat niet altijd
een probleem (machine, onderdelen). Bij levende ‘open’ systemen gaat het niet
alleen om materie, maar ook om levensprocessen. Bij mensen en sociale
systemen is het nog ingewikkelder omdat daar sprake is van bewustzijn en
betekenisgeving en kun je niet kennen door losse onderdelen te bestuderen.
Algemene systeemtheorie (1939), Ludwig von Bertalanffy: laat zien hoe het
gedrag van open systemen samenhangt met processen die je niet direct kunt
waarnemen, maar waarvan je wel het effect kunt herkennen. Het gaat om
universele wetmatigheden. Het lukte Ludwig om die te onderbouwen vanuit
wetenschappelijke kennis, uit verschillende wetenschappelijke disciplines. Dat
,heeft bijgedragen aan dat de theorie ook door natuurwetenschappers zijn
aanvaard. Ludwig had een brede belangstelling en open mind; eigen
waarnemingen die niet bij een gangbare zienswijze of theorie paste onderzocht
hij verder. Hij merkte op hoe verschijnselen en processen die op het eerste oog
niets met elkaar te maken hebben soms opvallende, onverklaarbare
overeenkomsten vertonen. Deze overeenkomsten zijn natuurwetenschappelijk
niet te verklaren. In 1928 beschreef Ludwig hoe biologische systemen dynamisch
en zelfregulerend zijn. met zijn algemene systeemtheorie combineerde hij kennis
en methoden uit natuurkunde,
wiskunde, communicatietheorie, filosofie
en gestaltpsychologie om algemene
principes die in alle systemen te
herkennen zijn wetenschappelijk te
onderbouwen. Vanuit een enkele
discipline zou dat onmogelijk zijn
geweest. Ludwig was voorstander van
interdisciplinair wetenschappelijke samenwerking.
Onder de algemene systeemtheorie en andere
systeemgerichte perspectieven ligt een holistische visie op de werkelijkheid. Het
is een andere manier van kijken waarbij je aanneemt dat de werkelijkheid een
betekenisvol samenhangend geheel is. zo’n basale aanname over hoe de
werkelijkheid in elkaar zit wordt een paradigma genoemd. Het systematische
paradigma is niet in tegenspraak met het natuurwetenschappelijke paradigma,
maar vult dat aan. Anders kijken
brengt met zich mee dat we op een andere manier, andere oplossingen vinden,
samen, in verbondenheid. Systeemgericht werken sluit aan bij overheidsdoelen
(participatie, sociale cohesie, eigen regie burger). Het opent de weg naar
duurzame oplossingen voor complexe problemen. Die oplossingen ontstaan
vanuit het systeem zelf, door betrokkenen zelf in staat te stellen om hun eigen
oplossingen te vinden. De weg daarnaartoe is het herstellen van verbindingen.
Daarin ligt het zelfherstellende vermogen van systemen. Sys teemgericht werken
heeft zijn eigen weg naar de samenleving op allerlei manieren gevonden
(crowdfunding, nieuwe ggz, integraal werken etc.). Elke oplossing is anders,
omdat elk systeem anders is. In verschillende contexten zien systeemgerichte
oplossingen er heel verschillend uit.
H2.3
Het woord systeem is afgeleid van het Griekse ‘sustéma’, dat samenstelling of
bijeenplaatsing betekent. Omschrijving systeem b oek: een samenhangend
geheel dat op zijn eigen manier beweeglijk en geordend is.
Een systeem is een totaliteit, een eenheid. Elk onderdeel ervan heeft zijn eigen
plaats en tijd en zijn eigen vorm en functie. Het geheel is meer dan de som de
delen en heeft zijn eigen wijsheid, doelen en oplossingen. Systemen bewegen uit
zichzelf naar een dynamisch evenwicht, dat homeostase wordt genoemd. Bij een
levend systeem ligt het iets ingewikkelder, omdat het over de tijd ontwikkelt. Dat
laat een proces van allostase zien: een aanpassen van het dynamische evenwicht
aan de omstandigheden die zich voordoen. Op individueel niveau zie je dit terug
bij stresshantering: omgaan met stress is ook het vinden van een nieuw
evenwicht. Op het niveau van groepen zie je dit terug in de ontwikkeling van
groepen: een gezin heeft zijn eigen omgangvormen en interactiepatronen, maar
,gezinsleden ontwikkelen zich ook. De ontwikkeling van de gezinsleden zou in de
knel komen als die patronen zich nooit zouden aanpassen (peuter-puber). Sociale
systemen hebben niet alleen het vermogen om zich te organiseren en zichz elf te
reguleren, maar ook om op een creatieve manier doelen na te streven die voor
dat systeem belangrijk zijn. Mensen kunnen dit bewust (leren) doen, op een niet-
bewust niveau zie je het ook in de natuur (vogeltrek, v-formatie). Een levend
systeem is een totaliteit met een eigen wezen, dat zich op zijn eigen manier
organiseert en bijstuurt en in vrijheid zijn eigen richting kan bepalen. Het is
onmogelijk om dat geheel helemaal te kennen. Je kunt niet van buitenaf bepalen
wat de juiste richting is. Eerbied, respect, aandacht voor hoe het systeem is en
wat het vraagt van jou, waardering voor de kwaliteiten die er al zijn en
vertrouwen in de kracht van het systeem om zijn eigen oplossingen te vinden zijn
op zijn plaats. Elk systeem is op zijn
eigen manier geordend, geregeld, georganiseerd. Sommige kwaliteiten zijn
groepsniveau geregeld (rechtop lopen). Andere kwaliteiten zijn individueel
bepaald (reactiepatronen of gewoontes). Ordening kun je herkennen in de
structuur van een systeem, in geregelde ontwikkelingspatronen of in
gedragingen en verhoudingen (rollen, omgangsvormen in groepen,
ontwikkelingsfasen). Doordat een systeem op zijn eigen manier is geordend kun
je het onderscheiden van zijn omgeving en herkennen als een onafhankelijke
vorm. Voor alle systemen geldt dat ze ook hiërarchisch zijn geordend. Elk
systeem omvat meerdere subsystemen, en elk subsysteem (lichaam) is weer een
systeem op zich, dat ook weer meerdere kleinere systemen omvat (ziel, organen,
gedachtes). Omgekeerd is elk systeem onderdeel van meeromvattende
suprasystemen, die ook weer zijn ingebed in verschillende grotere contexten die
een systeem op zich zijn. groepen vormen samen een organisatie, een
samenleving, een mensheid: steeds is er een groter geheel waarin dat systeem
een eigen plaats en functie heeft. Dit laat
zien dat we niet alles kunne meten en
weten, omdat het onmogelijk is het geheel
te kennen. Hiërarchische ordering, of
gelaagdheid, is een algemeen kenmerk
van systemen. Een suprasysteem is een
verzameling systemen, een systeem is
een verzameling subsystemen. Of je iets
beschouwt als systeem, subsysteem of
suprasysteem hangt samen met waar je
de aandacht op richt (arts, psycholoog,
historicus). Allemaal richten ze zich op een
bepaald stukje dat onderdeel is van een
groter, samenhangend geheel. Een
systeem staat nooit los van zijn contexten:
het kleineren en het grotere hangen
allebei samen met wat er in het systeem
gebeurt. Ecologisch model van
Bronfenbrenner laat mooi die gelaagdheid zien. Het model laat zien hoe kinderen
zich altijd ontwikkelen binnen verschillende contexten die met elkaar
samenhangen. Het model bestaat uit 5 lagen:
1. microsystemen: ieder kind leeft in verschillende microsystemen. De contacten
hebben een directe invloed op de ontwikkeling.
, 2. mesosysteem: de relaties tussen de mensen in de microsystemen. Hoe de
verhouding is tussen ouders en school etc.
3. exosysteem: de personen in microsysteem zijn zelf ook onderdeel van heel
andere contexten. Invloeden op elementen uit het microsysteem die een
indirecte invloed hebben op het kind. (werk/vrienden ouders, schoolbeleid,
geboorte zusje).
4. macrosysteem: de wijdere maatschappelijke en culturele context, zowel
maatschappelijke kansen als cultuurelementen, zoals normen, waarden en
gebruiken. Heeft invloed op alle lagen in het model.
5. chronosyste6em: de invloed van de tijd op alle 4 de systemen
(voorgeschiedenis). Systemen zijn veranderlijk, ze bewegen.
Dit heet dynamiek. Elk systeem heeft zijn eigen dynamiek. In een levend systeem
is dynamiek het duidelijkste. Alle levensprocessen, zoals innemen, uitwerken,
verwerken, ademen, en groeien zijn bewegingen en veranderingen. Iets dat
helemaal zonder beweging is, kan niet uitwisselen met de omgeving. Dar maakt
leven onmogelijk. Zelfs tijdens het slapen gaan allerlei dynamische processen
door. Elk levend systeem ontwikkelt zichzelf: het ontstaat, verandert en vergaat
weer. In alle materie, levend of niet, in ook beweging te vinden op subatomair
niveau. Materie is beweging, dus energie. Ook een theorie, politiek systeem en
cultuur ontwikkelen zich over de tijd en de betekenis ervan verandert afhankelijk
van wie erover nadenkt.
H2.4
Systeemgericht werken kan op allerlei manieren en ziet er in verschillende
contexten verschillend uit.
In een systeem beïnvloeden de onderdelen elkaar
wederzijds. Dat heeft gevolgen voor hoe je kijkt naar oorzakelijkheid: elke actie is
tegelijkertijd een reactie. Elk gevolg is een oorzaak. Elke betrokkene heeft zijn
eigen aandeel en de omstandigheden spelen ook mee. Het doel is om de situatie
veiliger te maken.
Een systeem is een complex samenhangend en dynamisch geheel. Dit betekent
dat er in elke situatie van alles samenkomt. Dat brengt met zich mee dat:
- Je uit de situatie zelf niet kunt afleiden hoe die is ontstaan: verschillende
processen kunnen tot een vergelijkbare situatie leiden (equifinalitiet)
- Er nooit één oorzaak of verklaring is voor een situatie: het is altijd een
samenspel van vele invloeden en omstandigheden die samenkomen
(multi-causaliteit)
- Je niet kunt voorspellen hoe een situatie zich zal ontwikkelen of hoe
bepaald gedrag zal uitwerken. Er zijn verschillende uitkomsten mogelijk
(multi-finaliteit)
Bij systeemgericht werken hoort het besef dat er altijd een bepaalde onzekerheid
en onvoorspelbaarheid is. je hebt niet alles in de hand en kunt niet alles overzien.
Je handelt vanuit de beste intenties, maar wat dat oplevert kun je niet helemaal
voorspelen of controleren. Er is een verschil tussen intentie en het effect van
gedrag. Niemand heeft in zijn eentje in de hand hoe een situatie zich zal
ontwikkelen.
Waarnemen gaat altijd via een bepaalde ‘lens’. Je ziet nooit het geheel, maar een
H2.1
Omschrijving systeemgericht werken: de aanname dat de wereld waarin wij leven
een samenhangend en betekenisvol geheel is dat meer omvat dan je kunt
begrijpen. Elk mens doet dat op zijn eigen manier.
H2.2
Ongeveer 500 jaar voor onze jaartelling verdiepten Griekse natuurfilosofen zich
in vragen, zoals ‘hoe is de aarde ontstaan?’ en ‘wat is leven?’ In de Griekse tijd
was het denken verder ontwikkeld en verdiepten filosofen zich in het hoe en
waarom. De verbinding met de omgeving was nog vanzelfsprekender en werd
sterker ervaren.
Vanaf de 17e eeuw ontwikkelde zich de natuurwetenschappelijke, analytische,
empirische wetenschap. De methode die daarbij hoort maakt het mogelijk om
causale relaties (oorzaak-gevolgrelaties) aan te tonen. Je stelt van te voren een
hypothese op basis van een theorie en omschrijft hoe je gaat vaststellen of dat
inderdaad gebeurd. Daarna kijk je in detail, en zo objectief mogelijk of de reactie
inderdaad heeft plaatsgevonden. Gebeurt dat niet, dan verwerp je de hypothese
en pas je de theorie aan. Gebeurt het wel, ook bij herhaling, dan ondersteunt dat
de theorie en mag je aannemen dat de oorzaak (2 stoffen) inderdaad tot dat
gevolg leidt (reactie). Vervolgens generaliseer je je conclusies naar vergelijkbare
stukjes van de werkelijkheid. Zulke uitvindingen worden soms ook ingezet op een
manier die schadelijk is voor aarde, dieren of mensen. Andere
onderzoeksmethoden; Fenomenologische benadering: eind 18 e eeuw paste
Johann Wolfgang Goethe dit toe bij bestuderen van planten en kleuren. Het gaat
niet om waarnemen vanuit een verwachting, hypothese of theorie, maar om open
waarnemen wat er te zien is. Johann volgde de verschijnselen en leefde zich in,
waarbij de subjectieve ervaring een belangrijke bron van kennis was. (kleurenleer
Newton). Vanaf eind 19 e eeuw verdiepte een groep
wetenschappers zich in de menselijke waarneming. Zij toonden aan dat mensen
van nature gehelen waarnemen, we nemen losse indrukken waar als een geheel.
Losse beelden (film), tonen (muziek), ingrediënten (gerecht) en andere
elementen krijgen een andere betekenis door hoe ze bij elkaar zijn gebracht.
Betekenis ontstaat binnen een context. Dit brengt zich mee dat je informatie
verliest als je losse onderdelen bestudeert. Omdat betekenis samenhangt met de
context weet je niet zeker of dat wat je meet zich in een andere context op
dezelfde manier zal gedragen. Bij ‘gesloten’, levenloze systemen is dat niet altijd
een probleem (machine, onderdelen). Bij levende ‘open’ systemen gaat het niet
alleen om materie, maar ook om levensprocessen. Bij mensen en sociale
systemen is het nog ingewikkelder omdat daar sprake is van bewustzijn en
betekenisgeving en kun je niet kennen door losse onderdelen te bestuderen.
Algemene systeemtheorie (1939), Ludwig von Bertalanffy: laat zien hoe het
gedrag van open systemen samenhangt met processen die je niet direct kunt
waarnemen, maar waarvan je wel het effect kunt herkennen. Het gaat om
universele wetmatigheden. Het lukte Ludwig om die te onderbouwen vanuit
wetenschappelijke kennis, uit verschillende wetenschappelijke disciplines. Dat
,heeft bijgedragen aan dat de theorie ook door natuurwetenschappers zijn
aanvaard. Ludwig had een brede belangstelling en open mind; eigen
waarnemingen die niet bij een gangbare zienswijze of theorie paste onderzocht
hij verder. Hij merkte op hoe verschijnselen en processen die op het eerste oog
niets met elkaar te maken hebben soms opvallende, onverklaarbare
overeenkomsten vertonen. Deze overeenkomsten zijn natuurwetenschappelijk
niet te verklaren. In 1928 beschreef Ludwig hoe biologische systemen dynamisch
en zelfregulerend zijn. met zijn algemene systeemtheorie combineerde hij kennis
en methoden uit natuurkunde,
wiskunde, communicatietheorie, filosofie
en gestaltpsychologie om algemene
principes die in alle systemen te
herkennen zijn wetenschappelijk te
onderbouwen. Vanuit een enkele
discipline zou dat onmogelijk zijn
geweest. Ludwig was voorstander van
interdisciplinair wetenschappelijke samenwerking.
Onder de algemene systeemtheorie en andere
systeemgerichte perspectieven ligt een holistische visie op de werkelijkheid. Het
is een andere manier van kijken waarbij je aanneemt dat de werkelijkheid een
betekenisvol samenhangend geheel is. zo’n basale aanname over hoe de
werkelijkheid in elkaar zit wordt een paradigma genoemd. Het systematische
paradigma is niet in tegenspraak met het natuurwetenschappelijke paradigma,
maar vult dat aan. Anders kijken
brengt met zich mee dat we op een andere manier, andere oplossingen vinden,
samen, in verbondenheid. Systeemgericht werken sluit aan bij overheidsdoelen
(participatie, sociale cohesie, eigen regie burger). Het opent de weg naar
duurzame oplossingen voor complexe problemen. Die oplossingen ontstaan
vanuit het systeem zelf, door betrokkenen zelf in staat te stellen om hun eigen
oplossingen te vinden. De weg daarnaartoe is het herstellen van verbindingen.
Daarin ligt het zelfherstellende vermogen van systemen. Sys teemgericht werken
heeft zijn eigen weg naar de samenleving op allerlei manieren gevonden
(crowdfunding, nieuwe ggz, integraal werken etc.). Elke oplossing is anders,
omdat elk systeem anders is. In verschillende contexten zien systeemgerichte
oplossingen er heel verschillend uit.
H2.3
Het woord systeem is afgeleid van het Griekse ‘sustéma’, dat samenstelling of
bijeenplaatsing betekent. Omschrijving systeem b oek: een samenhangend
geheel dat op zijn eigen manier beweeglijk en geordend is.
Een systeem is een totaliteit, een eenheid. Elk onderdeel ervan heeft zijn eigen
plaats en tijd en zijn eigen vorm en functie. Het geheel is meer dan de som de
delen en heeft zijn eigen wijsheid, doelen en oplossingen. Systemen bewegen uit
zichzelf naar een dynamisch evenwicht, dat homeostase wordt genoemd. Bij een
levend systeem ligt het iets ingewikkelder, omdat het over de tijd ontwikkelt. Dat
laat een proces van allostase zien: een aanpassen van het dynamische evenwicht
aan de omstandigheden die zich voordoen. Op individueel niveau zie je dit terug
bij stresshantering: omgaan met stress is ook het vinden van een nieuw
evenwicht. Op het niveau van groepen zie je dit terug in de ontwikkeling van
groepen: een gezin heeft zijn eigen omgangvormen en interactiepatronen, maar
,gezinsleden ontwikkelen zich ook. De ontwikkeling van de gezinsleden zou in de
knel komen als die patronen zich nooit zouden aanpassen (peuter-puber). Sociale
systemen hebben niet alleen het vermogen om zich te organiseren en zichz elf te
reguleren, maar ook om op een creatieve manier doelen na te streven die voor
dat systeem belangrijk zijn. Mensen kunnen dit bewust (leren) doen, op een niet-
bewust niveau zie je het ook in de natuur (vogeltrek, v-formatie). Een levend
systeem is een totaliteit met een eigen wezen, dat zich op zijn eigen manier
organiseert en bijstuurt en in vrijheid zijn eigen richting kan bepalen. Het is
onmogelijk om dat geheel helemaal te kennen. Je kunt niet van buitenaf bepalen
wat de juiste richting is. Eerbied, respect, aandacht voor hoe het systeem is en
wat het vraagt van jou, waardering voor de kwaliteiten die er al zijn en
vertrouwen in de kracht van het systeem om zijn eigen oplossingen te vinden zijn
op zijn plaats. Elk systeem is op zijn
eigen manier geordend, geregeld, georganiseerd. Sommige kwaliteiten zijn
groepsniveau geregeld (rechtop lopen). Andere kwaliteiten zijn individueel
bepaald (reactiepatronen of gewoontes). Ordening kun je herkennen in de
structuur van een systeem, in geregelde ontwikkelingspatronen of in
gedragingen en verhoudingen (rollen, omgangsvormen in groepen,
ontwikkelingsfasen). Doordat een systeem op zijn eigen manier is geordend kun
je het onderscheiden van zijn omgeving en herkennen als een onafhankelijke
vorm. Voor alle systemen geldt dat ze ook hiërarchisch zijn geordend. Elk
systeem omvat meerdere subsystemen, en elk subsysteem (lichaam) is weer een
systeem op zich, dat ook weer meerdere kleinere systemen omvat (ziel, organen,
gedachtes). Omgekeerd is elk systeem onderdeel van meeromvattende
suprasystemen, die ook weer zijn ingebed in verschillende grotere contexten die
een systeem op zich zijn. groepen vormen samen een organisatie, een
samenleving, een mensheid: steeds is er een groter geheel waarin dat systeem
een eigen plaats en functie heeft. Dit laat
zien dat we niet alles kunne meten en
weten, omdat het onmogelijk is het geheel
te kennen. Hiërarchische ordering, of
gelaagdheid, is een algemeen kenmerk
van systemen. Een suprasysteem is een
verzameling systemen, een systeem is
een verzameling subsystemen. Of je iets
beschouwt als systeem, subsysteem of
suprasysteem hangt samen met waar je
de aandacht op richt (arts, psycholoog,
historicus). Allemaal richten ze zich op een
bepaald stukje dat onderdeel is van een
groter, samenhangend geheel. Een
systeem staat nooit los van zijn contexten:
het kleineren en het grotere hangen
allebei samen met wat er in het systeem
gebeurt. Ecologisch model van
Bronfenbrenner laat mooi die gelaagdheid zien. Het model laat zien hoe kinderen
zich altijd ontwikkelen binnen verschillende contexten die met elkaar
samenhangen. Het model bestaat uit 5 lagen:
1. microsystemen: ieder kind leeft in verschillende microsystemen. De contacten
hebben een directe invloed op de ontwikkeling.
, 2. mesosysteem: de relaties tussen de mensen in de microsystemen. Hoe de
verhouding is tussen ouders en school etc.
3. exosysteem: de personen in microsysteem zijn zelf ook onderdeel van heel
andere contexten. Invloeden op elementen uit het microsysteem die een
indirecte invloed hebben op het kind. (werk/vrienden ouders, schoolbeleid,
geboorte zusje).
4. macrosysteem: de wijdere maatschappelijke en culturele context, zowel
maatschappelijke kansen als cultuurelementen, zoals normen, waarden en
gebruiken. Heeft invloed op alle lagen in het model.
5. chronosyste6em: de invloed van de tijd op alle 4 de systemen
(voorgeschiedenis). Systemen zijn veranderlijk, ze bewegen.
Dit heet dynamiek. Elk systeem heeft zijn eigen dynamiek. In een levend systeem
is dynamiek het duidelijkste. Alle levensprocessen, zoals innemen, uitwerken,
verwerken, ademen, en groeien zijn bewegingen en veranderingen. Iets dat
helemaal zonder beweging is, kan niet uitwisselen met de omgeving. Dar maakt
leven onmogelijk. Zelfs tijdens het slapen gaan allerlei dynamische processen
door. Elk levend systeem ontwikkelt zichzelf: het ontstaat, verandert en vergaat
weer. In alle materie, levend of niet, in ook beweging te vinden op subatomair
niveau. Materie is beweging, dus energie. Ook een theorie, politiek systeem en
cultuur ontwikkelen zich over de tijd en de betekenis ervan verandert afhankelijk
van wie erover nadenkt.
H2.4
Systeemgericht werken kan op allerlei manieren en ziet er in verschillende
contexten verschillend uit.
In een systeem beïnvloeden de onderdelen elkaar
wederzijds. Dat heeft gevolgen voor hoe je kijkt naar oorzakelijkheid: elke actie is
tegelijkertijd een reactie. Elk gevolg is een oorzaak. Elke betrokkene heeft zijn
eigen aandeel en de omstandigheden spelen ook mee. Het doel is om de situatie
veiliger te maken.
Een systeem is een complex samenhangend en dynamisch geheel. Dit betekent
dat er in elke situatie van alles samenkomt. Dat brengt met zich mee dat:
- Je uit de situatie zelf niet kunt afleiden hoe die is ontstaan: verschillende
processen kunnen tot een vergelijkbare situatie leiden (equifinalitiet)
- Er nooit één oorzaak of verklaring is voor een situatie: het is altijd een
samenspel van vele invloeden en omstandigheden die samenkomen
(multi-causaliteit)
- Je niet kunt voorspellen hoe een situatie zich zal ontwikkelen of hoe
bepaald gedrag zal uitwerken. Er zijn verschillende uitkomsten mogelijk
(multi-finaliteit)
Bij systeemgericht werken hoort het besef dat er altijd een bepaalde onzekerheid
en onvoorspelbaarheid is. je hebt niet alles in de hand en kunt niet alles overzien.
Je handelt vanuit de beste intenties, maar wat dat oplevert kun je niet helemaal
voorspelen of controleren. Er is een verschil tussen intentie en het effect van
gedrag. Niemand heeft in zijn eentje in de hand hoe een situatie zich zal
ontwikkelen.
Waarnemen gaat altijd via een bepaalde ‘lens’. Je ziet nooit het geheel, maar een
