SOCIOLOGIE
DEEL 1: de sociologie ontdekken
HOOFDSTUK 1: WAT IS SOCIOLOGIE?
Sociologie= is de wetenschap van de enigszins stabiele structuren en processen van
sociale aard
=is een vorm van sociaal onderzoek dat heel verschillende vormen aanneemt
Definities zeggen je niets, mensen willen zaken toevoegen of weghalen -> De
definities zijn niet genoeg om te begrijpen terwijl hier de nadruk ligt om te
begrijpen terwijl sociologie gaat om de samenleving te begrijpen
Jonge en levendige discipline want ontstond pas in de 19de eeuw
Het is moeilijk om sociologie te definiëren want een diep verdeelde wetenschap
DUS de belangrijkste sociologische les: Alles is contingent, maar daarom niet arbitrair
(louter toevalligl)
= alles wat we in onze samenleving aantreffen (instituties, procedures, organisaties,
tradities, regels, manieren, …) hadden ook anders kunnen (alles is contingent) zijn want
de mensen hebben altijd een keuze, er is niet een noodzaak die ons zegt hoe we dingen
moeten aanpakken
+ er zijn goede redenen waarom wij bepaalde zaken hetzelfde organiseren dus op andere
tijdstippen, andere plaatsen zal het anders zijn maar wel patronen zien (arbitrair) ->
daarom niet toevallig
We zoeken naar patronen in termen van kansen (van 0= geen patronen tot
1=heeft altijd meerdere kenmerken) en probaliteit -> nooit perfect voorspelbaar
=> kans zal veel groter zijn als 0 maar veel kleiner dan 1 want we zoeken juist
naar patronen goed wetende dat patronen veel besluitende zijn en niet gewoon
toevallig
Verklaard waarom sociologen bekritiseerbaar zijn = leerkrachten met bepaalde
kenmerken hebben meer kans op andere kenmerken MAAR niet ALTIJD
BV. Murdock-files
Hij had in zijn tijd 565 culturen waar hij 30 kenmerken over ging schrijven, 1 van die
kenmerken was ‘hoe ziet een huwelijk eruit?’
Monogamie (20 percent) = een verbintenis tussen 2 personen (meeste gevallen
van hetzelfde geslacht)
Polygamie (80 percent) = een verbintenis tussen meer dan 2 personen
Een huwelijk is contigent want je kan het verschillend organiseren en het is verschillend
op plaatsen en tijden, maar het is ook arbitrair want we zien patronen in vorm van
economie en sociaal -> waarom wordt de monogamie populairder
Socioloog heeft hierbij 2 taken die ze hebben verspreiden:
1) Het zoeken naar verbanden = ‘waarom wordt de monogamie populairder
1
, 2) Het contingente documentaire = het tonen dat eenzelfde iets op verschillende
plaatsen tijden heel anders georganiseerd is
Sociologen leren ons door data te verzamelen en te vertellen dat iets dat als normaal
wordt gezien altijd kan veranderen en ergens anders helemaal niet hetzelfde gebeurt =
VERSPREIDINGSPROCES
Zeggen dat de dingen contingent zijn impliceert dat alles wat we in onze samenleving
aantreffen dat de mens dat heeft gemaakt en ook kunnen wegnemen -> daarom
contingente ontkennen
Alle samenlevingen gaan door hetzelfde ontwikkelingstraject maar sommige
hebben achterstand -> ze proberen het contingente te ontkennen want zogezegd
zouden alle samenlevingen hetzelfde doormaken
Waarom contingente ontkennen?
Zodra je erkent dat de mensen het gemaakt hebben dan kan de mens zich ook beseffen
dat ze zich misschien niet aan de regels of organisaties moeten houden
Van: Wetten en reglementen opgelegd door God of door de natuur… Naar:
Wetten en reglementen door mensen gemaakt
Rousseau ging daarop in en zei dat je regels nodig hebt om je samenleving te laten
werken zonder dat ze in vraag worden gesteld om zonder chaos te leven -> brutale
manier werkt niet, beter spontane wijze
Religie is de oplossing/institutie dat mensen aanzet tot het respecteren van
bepaalde gedragsregels -> ze zeggen dat de regels gemaakt zijn door een natuur-
of god kracht als je mensen ging zeggen dat ze zelf hebben gemaakt dan gingen
ze het niet meer volgen DUS OPLOSSING= burgerlijke/ civiele
samenleving met een burgerreligie
Onze samenleving zit er wel al dichtbij Rousseau zijn theorie want wij hebben onszelf
georganiseerd (zoals scholen die jongeren lang opvoedt met vakoverschrijdende
eindtermen die opvoedend zijn tot burgerzin -> een goede burger zijn) -> jongeren
internaliseren de regels zoals bij een religie
WAAROM IS HET CONTIGENTER, NIET ARBITRAIR?
De wet is gemaakt door de mensen die had ook anders kunnen zijn, de mensen kunnen
fouten maken dus waarom zou ik ze volgen? Toch gaan we dat doen -> rode draad van de
sociologie
Bv. Politieman zegt de wet is de wet, de wet is aangemaakt door de mens
3 VOORBEELDEN over de rode draad waarom mensen het volgen=
1) Aanloop naar de ontwikkeling sociologie: sociologie als poging om
tegenstellingen Verlichting en tegen-Verlichting te overstijgen en te combineren=
veranderen in het denken van mens-samenleving
Verlichting (17de eeuw – Franse Tegen- Verlichting
Revolutie)
Fundamentele verandering in het denken Basis voor het conservatieve denken +
2
, over mens en samenleving => centrale tegen reactie op de Verlichting
nadruk op de rede
Centrale idee:
Seculariserend, individualiserend en 1) Mensen worden gedreven door
gerationaliseerd beeld op de mens en irrationele behoeften (mens
samenleving heeft nood aan regels en limieten)
2 centrale ideeën: Verwerpen positief mensbeeld
Positief mensbeeld -> mens is
goed en zoveel mogelijk bevrijden Geen positief beeld van menselijke natuur
Geloof in de fundamentele Vooral handelen uit eigenbelang
maakbaarheid van de Egoïsme en onrecht– Limieten opleggen
samenleving -> mens kan de zodat de mens zich van zichzelf
samenleving maken in de richting beschermd
dat we zelf willen Zonder geloof: bijgeloof, blind respect
Verwerping religie en traditie als voor traditie, manipuleren met rituelen… -
ordehaver -> mens is niet gemaakt om te > tradities, en religie beschermt de mens
volgen, hef in eigen handen te nemen
Mens moet naar zijn natuur leren leven
Kennis van natuur via wetenschap
(natuurlijke capaciteiten volledig
benutten)
Die kennis zal redelijk gedrag bevorderen
(vooruitgangen)
Dat zal bijdragen tot geluk
Mogen wij het besef van de contigent (mens maken samenleving) is het
wenselijk dat we dit idee verspreiden?
JA, het besef van het contingente is de NEE, de mens zal ten onder gaan aan hun
eerste stap naar een maakbare irrationele behoeften
samenleving
Sociologie is het kind van verlichting (is daaruit ontstaan) maar neemt veel mee uit
tegen-verlichting (SOCIALE ORDE) zoals de samenleving moet functioneren met regels,
kan niet op brutale wijze… Bv. dictatuur staat altijd op het in storten door bijvoorbeeld
een personencultus rond de leider
Als we de samenleving beter begrijpen uit de 2 stromingen kunnen we onze
samenleving verder vormgeven (problemen oplossen, …) => dat komt van de
verlichting
2) Auguste Comte: uitvinder van de term ‘Sociologie’
Fundamenten van sociologie ontstaat uit het conflict tussen Verlichting en Tegen-
Verlichting
COMPTE (1798-1857)
Bedacht als eerste de term sociologie, maar eerst sprak hij over sociale fysica
+ Voorstander van Verlichting (sociale fysica) = naast de natuurwetenschappen hebben
we ook nood aan de opperwetenschap maar moet er wel veel op lijken-> die boven alle
andere wetenschappen staat
3
, Sociologie moet zich bezighouden met meetbare vragen en niet met metafysische vragen
(vragen waar je geen empirisch antwoord kan opgeven Bv. Wat is het doel van de mens) -
> vragen door concreet te observeren met data
3 Stadia ontwikkeling samenlevingen; in de laatste wordt de samenleving door de
rede gestuurd:
1) Begonnen bij het theologische stadium: verschijnselen uit een samenleving
worden toegewezen aan een god of natuurkracht
2) Metafysische stadium: verschijnselen uit de samenleving worden verklaard door
abstracte begrippen (Bv. Ziel)
3) Positivistische stadium: verschijnselen worden verklaard door andere
verschijnselen
Gevoelig voor argumenten tegen-Verlichting: hij beseft dat maatschappelijke orde niet
spontaan voort uit het gedrag van individu + zuiver opleggen van regels ging ook niet
werken
Respect voor regels en wetten heeft een relationele grondslag waar religie wel
mee helpt maar oude religies werken niet meer (te weinig plaats voor rede)
Centrale vraag: ‘Mens heeft lot in eigen handen, maar hoe positief richten?’
2 grote krachten in menselijk handelen en geschiedenis = rede en emotie (passies)
Bv. Kinderen doen veel sporten op jonge leeftijd, maar moeten stoppen met enkele
sporten -> maakt de keuze op basis van kosten-baten analyse (waar ben ik beter in)
maar ook door het gevoel, passie
De rede is ondergeschikt door emotie en is gestuurd door wetenschap en emotie is
bovengeschikt maar gestuurd door religie -> een samenleving creëren waar de rede en
capaciteit (observeren, analyseren, ...) van mensen centraal staat = RELIGIE VAN DE
MENSHEID
L'amour pour principe et l'ordre pour base; le progrès pour but -> de emoties en
passies als leidend element met de orde als basis en met de vooruitgang als doel
Compte heeft de religie proberen waarmaken door kalender in te stellen
(Allerheiligen, Pasen, …)
Hoe kunnen mensen hun eigen lot in handen nemen (als samenleving) ZONDER dat hun
samenleving steunt op macht of misleiding? -> speelt nog steeds in onze samenleving
DIALOOG over vraag van Compte blijft actueel, hoe leven met contingente:
Habermas (1929-) -> Verlichting Luhmann (1927-1998)
Hij zag de beperkingen van het zuiver Mensen (zelf redelijke mensen) zullen het
wetenschappelijk denken (is nog steeds nooit eens zijn over de doelen van het
fan) leven zolang ze ook discussiëren
= Wetenschappers kunnen heel goed
antwoorden op hoe vragen, niet op We moeten leren leven met onenigheid en
waarom vragen het besef dat de doelen die
samenlevingen kiezen soms toevallig zijn
Methode van de wetenschap, enkel en niet de juiste -> het is nu eenmaal zo
wetenschappelijk antwoorden
Zuiver wetenschappelijk denken lijkt Methoden ontwikkelen hoe we kunnen
heel arbitrair te zijn (je moet eerst een omgaan met die onenigheid
4
DEEL 1: de sociologie ontdekken
HOOFDSTUK 1: WAT IS SOCIOLOGIE?
Sociologie= is de wetenschap van de enigszins stabiele structuren en processen van
sociale aard
=is een vorm van sociaal onderzoek dat heel verschillende vormen aanneemt
Definities zeggen je niets, mensen willen zaken toevoegen of weghalen -> De
definities zijn niet genoeg om te begrijpen terwijl hier de nadruk ligt om te
begrijpen terwijl sociologie gaat om de samenleving te begrijpen
Jonge en levendige discipline want ontstond pas in de 19de eeuw
Het is moeilijk om sociologie te definiëren want een diep verdeelde wetenschap
DUS de belangrijkste sociologische les: Alles is contingent, maar daarom niet arbitrair
(louter toevalligl)
= alles wat we in onze samenleving aantreffen (instituties, procedures, organisaties,
tradities, regels, manieren, …) hadden ook anders kunnen (alles is contingent) zijn want
de mensen hebben altijd een keuze, er is niet een noodzaak die ons zegt hoe we dingen
moeten aanpakken
+ er zijn goede redenen waarom wij bepaalde zaken hetzelfde organiseren dus op andere
tijdstippen, andere plaatsen zal het anders zijn maar wel patronen zien (arbitrair) ->
daarom niet toevallig
We zoeken naar patronen in termen van kansen (van 0= geen patronen tot
1=heeft altijd meerdere kenmerken) en probaliteit -> nooit perfect voorspelbaar
=> kans zal veel groter zijn als 0 maar veel kleiner dan 1 want we zoeken juist
naar patronen goed wetende dat patronen veel besluitende zijn en niet gewoon
toevallig
Verklaard waarom sociologen bekritiseerbaar zijn = leerkrachten met bepaalde
kenmerken hebben meer kans op andere kenmerken MAAR niet ALTIJD
BV. Murdock-files
Hij had in zijn tijd 565 culturen waar hij 30 kenmerken over ging schrijven, 1 van die
kenmerken was ‘hoe ziet een huwelijk eruit?’
Monogamie (20 percent) = een verbintenis tussen 2 personen (meeste gevallen
van hetzelfde geslacht)
Polygamie (80 percent) = een verbintenis tussen meer dan 2 personen
Een huwelijk is contigent want je kan het verschillend organiseren en het is verschillend
op plaatsen en tijden, maar het is ook arbitrair want we zien patronen in vorm van
economie en sociaal -> waarom wordt de monogamie populairder
Socioloog heeft hierbij 2 taken die ze hebben verspreiden:
1) Het zoeken naar verbanden = ‘waarom wordt de monogamie populairder
1
, 2) Het contingente documentaire = het tonen dat eenzelfde iets op verschillende
plaatsen tijden heel anders georganiseerd is
Sociologen leren ons door data te verzamelen en te vertellen dat iets dat als normaal
wordt gezien altijd kan veranderen en ergens anders helemaal niet hetzelfde gebeurt =
VERSPREIDINGSPROCES
Zeggen dat de dingen contingent zijn impliceert dat alles wat we in onze samenleving
aantreffen dat de mens dat heeft gemaakt en ook kunnen wegnemen -> daarom
contingente ontkennen
Alle samenlevingen gaan door hetzelfde ontwikkelingstraject maar sommige
hebben achterstand -> ze proberen het contingente te ontkennen want zogezegd
zouden alle samenlevingen hetzelfde doormaken
Waarom contingente ontkennen?
Zodra je erkent dat de mensen het gemaakt hebben dan kan de mens zich ook beseffen
dat ze zich misschien niet aan de regels of organisaties moeten houden
Van: Wetten en reglementen opgelegd door God of door de natuur… Naar:
Wetten en reglementen door mensen gemaakt
Rousseau ging daarop in en zei dat je regels nodig hebt om je samenleving te laten
werken zonder dat ze in vraag worden gesteld om zonder chaos te leven -> brutale
manier werkt niet, beter spontane wijze
Religie is de oplossing/institutie dat mensen aanzet tot het respecteren van
bepaalde gedragsregels -> ze zeggen dat de regels gemaakt zijn door een natuur-
of god kracht als je mensen ging zeggen dat ze zelf hebben gemaakt dan gingen
ze het niet meer volgen DUS OPLOSSING= burgerlijke/ civiele
samenleving met een burgerreligie
Onze samenleving zit er wel al dichtbij Rousseau zijn theorie want wij hebben onszelf
georganiseerd (zoals scholen die jongeren lang opvoedt met vakoverschrijdende
eindtermen die opvoedend zijn tot burgerzin -> een goede burger zijn) -> jongeren
internaliseren de regels zoals bij een religie
WAAROM IS HET CONTIGENTER, NIET ARBITRAIR?
De wet is gemaakt door de mensen die had ook anders kunnen zijn, de mensen kunnen
fouten maken dus waarom zou ik ze volgen? Toch gaan we dat doen -> rode draad van de
sociologie
Bv. Politieman zegt de wet is de wet, de wet is aangemaakt door de mens
3 VOORBEELDEN over de rode draad waarom mensen het volgen=
1) Aanloop naar de ontwikkeling sociologie: sociologie als poging om
tegenstellingen Verlichting en tegen-Verlichting te overstijgen en te combineren=
veranderen in het denken van mens-samenleving
Verlichting (17de eeuw – Franse Tegen- Verlichting
Revolutie)
Fundamentele verandering in het denken Basis voor het conservatieve denken +
2
, over mens en samenleving => centrale tegen reactie op de Verlichting
nadruk op de rede
Centrale idee:
Seculariserend, individualiserend en 1) Mensen worden gedreven door
gerationaliseerd beeld op de mens en irrationele behoeften (mens
samenleving heeft nood aan regels en limieten)
2 centrale ideeën: Verwerpen positief mensbeeld
Positief mensbeeld -> mens is
goed en zoveel mogelijk bevrijden Geen positief beeld van menselijke natuur
Geloof in de fundamentele Vooral handelen uit eigenbelang
maakbaarheid van de Egoïsme en onrecht– Limieten opleggen
samenleving -> mens kan de zodat de mens zich van zichzelf
samenleving maken in de richting beschermd
dat we zelf willen Zonder geloof: bijgeloof, blind respect
Verwerping religie en traditie als voor traditie, manipuleren met rituelen… -
ordehaver -> mens is niet gemaakt om te > tradities, en religie beschermt de mens
volgen, hef in eigen handen te nemen
Mens moet naar zijn natuur leren leven
Kennis van natuur via wetenschap
(natuurlijke capaciteiten volledig
benutten)
Die kennis zal redelijk gedrag bevorderen
(vooruitgangen)
Dat zal bijdragen tot geluk
Mogen wij het besef van de contigent (mens maken samenleving) is het
wenselijk dat we dit idee verspreiden?
JA, het besef van het contingente is de NEE, de mens zal ten onder gaan aan hun
eerste stap naar een maakbare irrationele behoeften
samenleving
Sociologie is het kind van verlichting (is daaruit ontstaan) maar neemt veel mee uit
tegen-verlichting (SOCIALE ORDE) zoals de samenleving moet functioneren met regels,
kan niet op brutale wijze… Bv. dictatuur staat altijd op het in storten door bijvoorbeeld
een personencultus rond de leider
Als we de samenleving beter begrijpen uit de 2 stromingen kunnen we onze
samenleving verder vormgeven (problemen oplossen, …) => dat komt van de
verlichting
2) Auguste Comte: uitvinder van de term ‘Sociologie’
Fundamenten van sociologie ontstaat uit het conflict tussen Verlichting en Tegen-
Verlichting
COMPTE (1798-1857)
Bedacht als eerste de term sociologie, maar eerst sprak hij over sociale fysica
+ Voorstander van Verlichting (sociale fysica) = naast de natuurwetenschappen hebben
we ook nood aan de opperwetenschap maar moet er wel veel op lijken-> die boven alle
andere wetenschappen staat
3
, Sociologie moet zich bezighouden met meetbare vragen en niet met metafysische vragen
(vragen waar je geen empirisch antwoord kan opgeven Bv. Wat is het doel van de mens) -
> vragen door concreet te observeren met data
3 Stadia ontwikkeling samenlevingen; in de laatste wordt de samenleving door de
rede gestuurd:
1) Begonnen bij het theologische stadium: verschijnselen uit een samenleving
worden toegewezen aan een god of natuurkracht
2) Metafysische stadium: verschijnselen uit de samenleving worden verklaard door
abstracte begrippen (Bv. Ziel)
3) Positivistische stadium: verschijnselen worden verklaard door andere
verschijnselen
Gevoelig voor argumenten tegen-Verlichting: hij beseft dat maatschappelijke orde niet
spontaan voort uit het gedrag van individu + zuiver opleggen van regels ging ook niet
werken
Respect voor regels en wetten heeft een relationele grondslag waar religie wel
mee helpt maar oude religies werken niet meer (te weinig plaats voor rede)
Centrale vraag: ‘Mens heeft lot in eigen handen, maar hoe positief richten?’
2 grote krachten in menselijk handelen en geschiedenis = rede en emotie (passies)
Bv. Kinderen doen veel sporten op jonge leeftijd, maar moeten stoppen met enkele
sporten -> maakt de keuze op basis van kosten-baten analyse (waar ben ik beter in)
maar ook door het gevoel, passie
De rede is ondergeschikt door emotie en is gestuurd door wetenschap en emotie is
bovengeschikt maar gestuurd door religie -> een samenleving creëren waar de rede en
capaciteit (observeren, analyseren, ...) van mensen centraal staat = RELIGIE VAN DE
MENSHEID
L'amour pour principe et l'ordre pour base; le progrès pour but -> de emoties en
passies als leidend element met de orde als basis en met de vooruitgang als doel
Compte heeft de religie proberen waarmaken door kalender in te stellen
(Allerheiligen, Pasen, …)
Hoe kunnen mensen hun eigen lot in handen nemen (als samenleving) ZONDER dat hun
samenleving steunt op macht of misleiding? -> speelt nog steeds in onze samenleving
DIALOOG over vraag van Compte blijft actueel, hoe leven met contingente:
Habermas (1929-) -> Verlichting Luhmann (1927-1998)
Hij zag de beperkingen van het zuiver Mensen (zelf redelijke mensen) zullen het
wetenschappelijk denken (is nog steeds nooit eens zijn over de doelen van het
fan) leven zolang ze ook discussiëren
= Wetenschappers kunnen heel goed
antwoorden op hoe vragen, niet op We moeten leren leven met onenigheid en
waarom vragen het besef dat de doelen die
samenlevingen kiezen soms toevallig zijn
Methode van de wetenschap, enkel en niet de juiste -> het is nu eenmaal zo
wetenschappelijk antwoorden
Zuiver wetenschappelijk denken lijkt Methoden ontwikkelen hoe we kunnen
heel arbitrair te zijn (je moet eerst een omgaan met die onenigheid
4
