Samenvatting R&O
Beginselen van contractenrecht
Klassieke beginselen
Contractsvrijheid → vrij om in beginsel af te spreken met wie je wat
overeenkomt
Vormvrijheid → in beginsel mondelijk of schriftelijk, tenzij wetgever anders
heeft bepaald
Pacta sunt servanda → “afspraak is afspraak”
Afbreken van onderhandelingen in de pre-
contractuele fase
Pre-contractuele fase = onderhandelingsfase
Baris/Riezenkamp
partijen moeten rekening houden met elkaars gerechtvaardigde belangen
(gecodificeerd in 3:35 BW).
Onderhandelingsfase wordt beheerst door de redelijkheid en billijkheid.
Rekening houden met belangen van de wederpartij.
Bepalen welke gevolgen er zijn verbonden aan het afbreken van
onderhandelingen.
Leerstuk van gerechtvaardigd vertrouwen → dwaling
Kern: De Hoge Raad oordeelde dat de redelijkheid en billijkheid
meebrengen dat beide partijen rekening met elkaars belangen moeten
houden. In beginsel heeft de koper een onderzoeksplicht, maar deze kan
vervallen door een mededeling van de verkoper waarop de koper mag
Samenvatting R&O 1
, vertrouwen. In dat geval is de dwaling verschoonbaar en kan de
overeenkomst worden vernietigd.
Rechtsregel: De onderzoeksplicht van de koper kan vervallen door de
mededelingsplicht van de verkoper. Of dat zo is, hangt af van de
omstandigheden van het geval.
HR: ‘partijen, door in onderhandeling te treden over het sluiten van een
overeenkomst, tot elkaar komen te staan in een bijzondere door de
goede trouw beheerste rechtsverhouding, medebrengende dat zij hun
gedrag mede moeten laten bepalen door de gerechtvaardigde
belangen van de wederpartij’.
Plas/Valburg (1982)
Conflict tussen Plas en gemeente Valburg. De gemeente besluit om een
overdekt zwembad te bouwen (1,5 miljoen gulden). De gemeente stelt een
lijst op met eisen. Plas meldt zich en stelt een offerte op. Op basis van die
offerte wordt een onderhandeling opgestart. Gemeente adviseert Plas om
verschillende specialisten en deskundigen in te schakelen. Plas betaalt dit
allemaal uit eigen zak. Hierop wordt de offerte voor 1,3 miljoen verstrekt aan
de gemeente. De gemeente kiest hierop een andere aannemer die dit
goedkoper kan doen. Plas vordert hierop een schadevergoeding van de
gemeente.
De HR oordeelt als volgt:
r.o. 3.4: “Niet uitgesloten is dat onderhandelingen over een
overeenkomst in een zodanig stadium zijn gekomen dat het afbreken
zelf van die onderhandelingen onder de gegeven omstandigheden als
in strijd met de goede trouw moet worden geacht, omdat partijen over
en weer mochten vertrouwen dat enigerlei contract in ieder geval uit de
onderhandelingen zou resulteren. In zo een situatie kàn er ook plaats
zijn voor een verplichting tot vergoeding van gederfde winst. dat
onderhandelingen over een overeenkomst in een zodanig stadium zijn
gekomen dat het afbreken zelf van die onderhandelingen als in strijd
met de goede trouw moet worden geacht, omdat partijen over en weer
Samenvatting R&O 2
, mochten vertrouwen dat enigerlei contract in ieder geval uit de
onderhandelingen zou resulteren”.
r.o. 3.5: “Een verplichting daartoe zou zèlfs kunnen bestaan, als de
onderhandelingen nog niet in een zodanig stadium zouden zijn geraakt
dat de Gemeente te goeder trouw die onderhandelingen niet meer had
mogen afbreken, maar reeds wel in een stadium dat zulk afbreken haar
in de gegeven omstandigheden niet meer zou hebben vrijgestaan
zonder de door [eiseres] gemaakte kosten geheel of gedeeltelijk voor
haar rekening te nemen.
In de literatuur is bestaat de theorie van het drie-fasen model:
1. Vrije fase
Begin van onderhandelingen.
Eenzijdig afbreken is geoorloofd.
Eventueel: vergoeding op grond van redelijkheid en billijkheid bij lange
onderhandelingen (→ Quint/Te Poel).
2. Kostenvergoedingsfase
Partijen zijn gevorderd.
Eenzijdig afbreken is geoorloofd, maar alleen tegen vergoeding van
negatief contractsbelang (bv. gemaakte kosten, gemiste kansen).
3. Vertrouwensfase
Partijen zijn zeer ver. Afbreken = strijdig met redelijkheid en billijkheid.
Eenzijdig afbreken is ongeoorloofd.
Benadeelde mag vertrouwen op totstandkoming → recht op negatief óf
positief contractsbelang (gederfde winst). Dit is het geval wanneer:
De wederpartij de gerechtvaardigde verwachting moet hebben
gehad dat de onderhandeling tot overeenstemming zou leiden.
En in hoeverre de afbrekende partij aan het ontstaan van het
vertrouwen heeft bijgedragen en wat de belangen van de
afbrekende partij zijn.
4. Contractuele fase (rompovereenkomst)
Eenzijdig afbreken is ongeoorloofd.
Samenvatting R&O 3
, Vergoedingsplicht negatief óf positief contractsbelang.
MAAR
Drie-fasen leer is achterhaald. Noch uit het arrest nog de HR stelt dat
er daadwerkelijk sprake is van verschillende fasen.
Het is namelijk zo dat de een ‘fase’ zich in een eerder of later stadium
kan voordoen dan is vastgesteld in het drie-fasen model.
Latere rechtspraak
VSH/Shell (1987)
Schade ter zake van het feit dat geen overeenkomst is tot stand gekomen
(positief contractsbelang). Niet vervulde noodzakelijke voorwaarden. Geen
gerechtvaardigd vertrouwen dat een joint venture tot stand zou komen.
r.o. 3.1: Afbreken mag, tenzij onaanvaardbaar ogv
totstandkomingsvertrouwen of overige omstandigheden van het geval
Partijen moeten rekening houden met elkaars gerechtvaardigde belangen.
Vogelaar/Skil (1991)
Casusbeschrijving
Vogelaar werd in 1985 door Skil betrokken bij het opzetten van een wielerploeg
die door Skil gesponsord zou worden. Vogelaar verrichtte hiervoor
werkzaamheden, zoals het contracteren van wielrenners en het zoeken naar
co-sponsors, en maakte daarbij kosten op rekening van Skil. Skil besloot
uiteindelijk af te zien van het project, omdat er geen co-sponsor en geschikte
kopman werden gevonden.
Vogelaar stelde schade te hebben geleden doordat hij erop mocht vertrouwen
dat hij ploegleider/teammanager zou worden van de Skil-wielerploeg. Hij
vorderde schadevergoeding van Skil, primair wegens wanprestatie (een
vermeende toezegging), subsidiair wegens onrechtmatige daad (het wekken
van gerechtvaardigd vertrouwen zonder het aangaan van de overeenkomst).
Rechtsprobleem
Samenvatting R&O 4
Beginselen van contractenrecht
Klassieke beginselen
Contractsvrijheid → vrij om in beginsel af te spreken met wie je wat
overeenkomt
Vormvrijheid → in beginsel mondelijk of schriftelijk, tenzij wetgever anders
heeft bepaald
Pacta sunt servanda → “afspraak is afspraak”
Afbreken van onderhandelingen in de pre-
contractuele fase
Pre-contractuele fase = onderhandelingsfase
Baris/Riezenkamp
partijen moeten rekening houden met elkaars gerechtvaardigde belangen
(gecodificeerd in 3:35 BW).
Onderhandelingsfase wordt beheerst door de redelijkheid en billijkheid.
Rekening houden met belangen van de wederpartij.
Bepalen welke gevolgen er zijn verbonden aan het afbreken van
onderhandelingen.
Leerstuk van gerechtvaardigd vertrouwen → dwaling
Kern: De Hoge Raad oordeelde dat de redelijkheid en billijkheid
meebrengen dat beide partijen rekening met elkaars belangen moeten
houden. In beginsel heeft de koper een onderzoeksplicht, maar deze kan
vervallen door een mededeling van de verkoper waarop de koper mag
Samenvatting R&O 1
, vertrouwen. In dat geval is de dwaling verschoonbaar en kan de
overeenkomst worden vernietigd.
Rechtsregel: De onderzoeksplicht van de koper kan vervallen door de
mededelingsplicht van de verkoper. Of dat zo is, hangt af van de
omstandigheden van het geval.
HR: ‘partijen, door in onderhandeling te treden over het sluiten van een
overeenkomst, tot elkaar komen te staan in een bijzondere door de
goede trouw beheerste rechtsverhouding, medebrengende dat zij hun
gedrag mede moeten laten bepalen door de gerechtvaardigde
belangen van de wederpartij’.
Plas/Valburg (1982)
Conflict tussen Plas en gemeente Valburg. De gemeente besluit om een
overdekt zwembad te bouwen (1,5 miljoen gulden). De gemeente stelt een
lijst op met eisen. Plas meldt zich en stelt een offerte op. Op basis van die
offerte wordt een onderhandeling opgestart. Gemeente adviseert Plas om
verschillende specialisten en deskundigen in te schakelen. Plas betaalt dit
allemaal uit eigen zak. Hierop wordt de offerte voor 1,3 miljoen verstrekt aan
de gemeente. De gemeente kiest hierop een andere aannemer die dit
goedkoper kan doen. Plas vordert hierop een schadevergoeding van de
gemeente.
De HR oordeelt als volgt:
r.o. 3.4: “Niet uitgesloten is dat onderhandelingen over een
overeenkomst in een zodanig stadium zijn gekomen dat het afbreken
zelf van die onderhandelingen onder de gegeven omstandigheden als
in strijd met de goede trouw moet worden geacht, omdat partijen over
en weer mochten vertrouwen dat enigerlei contract in ieder geval uit de
onderhandelingen zou resulteren. In zo een situatie kàn er ook plaats
zijn voor een verplichting tot vergoeding van gederfde winst. dat
onderhandelingen over een overeenkomst in een zodanig stadium zijn
gekomen dat het afbreken zelf van die onderhandelingen als in strijd
met de goede trouw moet worden geacht, omdat partijen over en weer
Samenvatting R&O 2
, mochten vertrouwen dat enigerlei contract in ieder geval uit de
onderhandelingen zou resulteren”.
r.o. 3.5: “Een verplichting daartoe zou zèlfs kunnen bestaan, als de
onderhandelingen nog niet in een zodanig stadium zouden zijn geraakt
dat de Gemeente te goeder trouw die onderhandelingen niet meer had
mogen afbreken, maar reeds wel in een stadium dat zulk afbreken haar
in de gegeven omstandigheden niet meer zou hebben vrijgestaan
zonder de door [eiseres] gemaakte kosten geheel of gedeeltelijk voor
haar rekening te nemen.
In de literatuur is bestaat de theorie van het drie-fasen model:
1. Vrije fase
Begin van onderhandelingen.
Eenzijdig afbreken is geoorloofd.
Eventueel: vergoeding op grond van redelijkheid en billijkheid bij lange
onderhandelingen (→ Quint/Te Poel).
2. Kostenvergoedingsfase
Partijen zijn gevorderd.
Eenzijdig afbreken is geoorloofd, maar alleen tegen vergoeding van
negatief contractsbelang (bv. gemaakte kosten, gemiste kansen).
3. Vertrouwensfase
Partijen zijn zeer ver. Afbreken = strijdig met redelijkheid en billijkheid.
Eenzijdig afbreken is ongeoorloofd.
Benadeelde mag vertrouwen op totstandkoming → recht op negatief óf
positief contractsbelang (gederfde winst). Dit is het geval wanneer:
De wederpartij de gerechtvaardigde verwachting moet hebben
gehad dat de onderhandeling tot overeenstemming zou leiden.
En in hoeverre de afbrekende partij aan het ontstaan van het
vertrouwen heeft bijgedragen en wat de belangen van de
afbrekende partij zijn.
4. Contractuele fase (rompovereenkomst)
Eenzijdig afbreken is ongeoorloofd.
Samenvatting R&O 3
, Vergoedingsplicht negatief óf positief contractsbelang.
MAAR
Drie-fasen leer is achterhaald. Noch uit het arrest nog de HR stelt dat
er daadwerkelijk sprake is van verschillende fasen.
Het is namelijk zo dat de een ‘fase’ zich in een eerder of later stadium
kan voordoen dan is vastgesteld in het drie-fasen model.
Latere rechtspraak
VSH/Shell (1987)
Schade ter zake van het feit dat geen overeenkomst is tot stand gekomen
(positief contractsbelang). Niet vervulde noodzakelijke voorwaarden. Geen
gerechtvaardigd vertrouwen dat een joint venture tot stand zou komen.
r.o. 3.1: Afbreken mag, tenzij onaanvaardbaar ogv
totstandkomingsvertrouwen of overige omstandigheden van het geval
Partijen moeten rekening houden met elkaars gerechtvaardigde belangen.
Vogelaar/Skil (1991)
Casusbeschrijving
Vogelaar werd in 1985 door Skil betrokken bij het opzetten van een wielerploeg
die door Skil gesponsord zou worden. Vogelaar verrichtte hiervoor
werkzaamheden, zoals het contracteren van wielrenners en het zoeken naar
co-sponsors, en maakte daarbij kosten op rekening van Skil. Skil besloot
uiteindelijk af te zien van het project, omdat er geen co-sponsor en geschikte
kopman werden gevonden.
Vogelaar stelde schade te hebben geleden doordat hij erop mocht vertrouwen
dat hij ploegleider/teammanager zou worden van de Skil-wielerploeg. Hij
vorderde schadevergoeding van Skil, primair wegens wanprestatie (een
vermeende toezegging), subsidiair wegens onrechtmatige daad (het wekken
van gerechtvaardigd vertrouwen zonder het aangaan van de overeenkomst).
Rechtsprobleem
Samenvatting R&O 4
