METHODOLOGIE: KWALITATIEF ONDERZOEK
H1: DE EIGENHEID VAN KWALITATIEF ONDERZOEK
DEFINITIE VAN KWALITATIEF ONDERZOEK
"Kwalitatief onderzoek is een vorm van sociaal onderzoek die zich richt op de manier waarop mensen hun
ervaringen en de wereld waarin ze leven begrijpen"
"Kwalitatief onderzoek is een onderzoeksproces van begrip gebaseerd op verschillende methodologische
tradities van onderzoek die een sociaal of menselijk probleem onderzoeken. De onderzoeker bouwt een
complex, holistisch beeld op, analyseert woorden, rapporten, gedetailleerde beelden van informanten en voert
het onderzoek uit in een natuurlijke omgeving.”
"Kwalitatief onderzoek is multimethodisch van focus, met een interpretatieve, naturalistische benadering van
het onderwerp. Dit betekent dat kwalitatieve onderzoekers dingen in hun natuurlijke omgeving bestuderen en
proberen fenomenen te begrijpen of te interpreteren in termen van de betekenissen die mensen eraan geven.
Kwalitatief onderzoek omvat het bestudeerde gebruik en verzamelen van diverse empirische materialen –
casestudy's, persoonlijke ervaringen, introspectieve, levensstudie, interviews, observaties, historische
interactie- en visuele teksten – die routinematige en problematische momenten en betekenis in het leven van
individuen beschrijven."
HET TRADITIONEEL ONDERZOEKSPROCES
Idee ⇨ literatuurstudie ⇨ onderzoeksvraag ⇨ onderzoeksbenadering ⇨ datacollectie ⇨ data-analyse ⇨
rapportage
ONDERZOEKSPROCES IN KWALITATIEF ONDERZOEK
1
,8 ABSOLUTE UITGANGSPUNTEN
1. De data vormen het vertrekpunt
- ‘primacy of data’
- Inductief onderzoeksproces
- Geen hypotheses
- De bestaande theorie is niet bepalend
- Data leiden tot theorie, niet omgekeerd
- De data bepalen het verloop van het onderzoek
- (flexibel en dynamisch)
2. De context is cruciaal (holistic inquiry)
- Onthouden dat mensen product zijn van hun context, historiek en teporaliteit
- Zowel persoonlijken sociale als culturele context
- Speelt vooral bij datacollectie en -analyse
- Moet door de onderzoeker verkend worden
3. Onderzoek in de ‘echte’ leefwereld van de participanten (naturalistc inquiry)
- ‘immersion’, jezelf onderdompelen
- De onderzeker treedt binnen, wordt deelgenoot
- Legt als vreemde het vanzelfsprekende van de leefwereld bloot
o ‘naive observer’ (ook wanneer je setting zelf goed kent)
- Daarom gericht op inzichten in processen, interacties, betekenis, waarden
4. Focus op ‘emic’ perspectief: kijken, perceptie, betekenis, interpretatie, beleving, ervaring van
participanten
- Inzichten in het insiders perspectief, door de ogen van de deelnemer zelf
- Gelinkt aan het ‘subjectieve’, innerlijke wereld van de deelnemers
- Niet statisch maar dynamisch (processen, interacties, betekenis, patronen)
- = ‘empowerend’: je geeft stem aan de deelnemers + sturen de studie
⬄ ‘etic’ perspective (outsider view); onderzoeker springt constant tussen ‘emic’ en ‘etic’
perspective (vb job aanleren ⬄ beroepssocialisatie)
5. Thick description is onontbeerlijk
- ‘description in vivid detail’
- Volledige, diepgaande beschrijving van:
o Onderzoeksproces
o Cultuur/context
o Resultaten: “deep, dense, detailed account of experiences”
- Niet enkel feitelijk maar ook theoretisch en analytisch
6. Verhouding onderzoeker-deelnemer
- Relatie tussen onderzoeker en participanten
o Wederzijds vertrouwen
o ‘rapport’ verkrijgen
o Expertise ligt bij participanten, zij gidsen de onderzoeker door het thema, wat voor hen
belangrijk is om mee te geven
2
, 7. De positie van de onderzoeker situeert zich op een continuüm van insider-outsider
- De mate waarin de onderzoeker deel uitmaakt van de (sub)cultuur van de participanten
- Voordelen:
o Makkelijker inzichten verkrijgen
- Nadelen:
o ‘gesloten geest’, blinde vlekken
o Afstand, analytische objectiviteit?
o Verwachtingen van deelnemers
8. Reflexiviteit is de sleutel
- Omwille van beïnvloeding door de onderzoeker (“researcher as main research instrument”)
o Introspectie: onderzoeker zelf
o Intersubjectieve reflectie: relatie met deelnemers
o Wederkerigheid: samenwerking met deelnemers
o Kritische kijk op de machtsrelatie & sociale positie van de onderzoeker
o “discursieve deconstructie”: taal en betekenis(sen)
- Belangrijke kwaliteitsmaatregel, onontbeerlijk bij kwalitatief onderzoek
o Cf; bias/vertekening (maar geen wondermiddel)
HET NUT VAN KWALITATIEF ONDERZOEK IN GEZONDHEID(SZORG)
- Gezondheid blijkt onlosmakelijk verbonden te zijn met:
o Sociale constructie van aandoeningen, preventie en risico
o Ervaring, beleving en betekenisverlening van aandoening, pijn, afhankelijkheid, behandeling
o Context
o Motivatie
- Gezondheidszorg kan maar effectief zijn als ze rekening houdt met en inspeelt op de zaken die
gezonheid beïnvloeden. Deze zijn vaak subjectief (= verbonden met de persoon)
- Kwalitatief onderzoek biedt inzicht in deze subjectieve ervaringen, processen, betekenisverlening,
beslissingen,…
Kwalitatief onderzoek = menselijke ervaringen proberen te begrijpen via luisteren, vragen stellen, niet
veroordelen
Principes: toewijding, geduld, begrip, vertrouwen, geven en nemen, flexiiliteit, openheid
= gedeelde principes onder gezondheidswerkers & kwalitatieve onderzoekers
“Persons are more than just body parts” “Persons are more than their condition”
- Impact van een interventie of programma evalueren
- Causaliteit/mechanismen van een fenomeen achterhalen
3
, PROBLEMEN IN KWALITATIEF ONDERZOEK
- Gebrek aan methodologische kennis
- Verdrinken in de data en tijdsnood
o Afwegen volume aan data vs tijdshorizon
- Romantisering & emotionaliteit
o Kan gevaarlijk zijn, teveel opgaan in leefwereld ⬄ ware stem?
o Activisme
- Methodolatry vs method slurring
o Obsessief vasthouden aan benadering & methode, terwijl flexibiliteit voordeling kan zijn
o Onverwijld methodes & benaderingen door mekaar gebruiken, waardoor coherentie (in
assumpties, filosofische grondslagen, procedures) zoek is
o Method slurring = het aanhangen van één benadering, maar combineren van meerdere
4
H1: DE EIGENHEID VAN KWALITATIEF ONDERZOEK
DEFINITIE VAN KWALITATIEF ONDERZOEK
"Kwalitatief onderzoek is een vorm van sociaal onderzoek die zich richt op de manier waarop mensen hun
ervaringen en de wereld waarin ze leven begrijpen"
"Kwalitatief onderzoek is een onderzoeksproces van begrip gebaseerd op verschillende methodologische
tradities van onderzoek die een sociaal of menselijk probleem onderzoeken. De onderzoeker bouwt een
complex, holistisch beeld op, analyseert woorden, rapporten, gedetailleerde beelden van informanten en voert
het onderzoek uit in een natuurlijke omgeving.”
"Kwalitatief onderzoek is multimethodisch van focus, met een interpretatieve, naturalistische benadering van
het onderwerp. Dit betekent dat kwalitatieve onderzoekers dingen in hun natuurlijke omgeving bestuderen en
proberen fenomenen te begrijpen of te interpreteren in termen van de betekenissen die mensen eraan geven.
Kwalitatief onderzoek omvat het bestudeerde gebruik en verzamelen van diverse empirische materialen –
casestudy's, persoonlijke ervaringen, introspectieve, levensstudie, interviews, observaties, historische
interactie- en visuele teksten – die routinematige en problematische momenten en betekenis in het leven van
individuen beschrijven."
HET TRADITIONEEL ONDERZOEKSPROCES
Idee ⇨ literatuurstudie ⇨ onderzoeksvraag ⇨ onderzoeksbenadering ⇨ datacollectie ⇨ data-analyse ⇨
rapportage
ONDERZOEKSPROCES IN KWALITATIEF ONDERZOEK
1
,8 ABSOLUTE UITGANGSPUNTEN
1. De data vormen het vertrekpunt
- ‘primacy of data’
- Inductief onderzoeksproces
- Geen hypotheses
- De bestaande theorie is niet bepalend
- Data leiden tot theorie, niet omgekeerd
- De data bepalen het verloop van het onderzoek
- (flexibel en dynamisch)
2. De context is cruciaal (holistic inquiry)
- Onthouden dat mensen product zijn van hun context, historiek en teporaliteit
- Zowel persoonlijken sociale als culturele context
- Speelt vooral bij datacollectie en -analyse
- Moet door de onderzoeker verkend worden
3. Onderzoek in de ‘echte’ leefwereld van de participanten (naturalistc inquiry)
- ‘immersion’, jezelf onderdompelen
- De onderzeker treedt binnen, wordt deelgenoot
- Legt als vreemde het vanzelfsprekende van de leefwereld bloot
o ‘naive observer’ (ook wanneer je setting zelf goed kent)
- Daarom gericht op inzichten in processen, interacties, betekenis, waarden
4. Focus op ‘emic’ perspectief: kijken, perceptie, betekenis, interpretatie, beleving, ervaring van
participanten
- Inzichten in het insiders perspectief, door de ogen van de deelnemer zelf
- Gelinkt aan het ‘subjectieve’, innerlijke wereld van de deelnemers
- Niet statisch maar dynamisch (processen, interacties, betekenis, patronen)
- = ‘empowerend’: je geeft stem aan de deelnemers + sturen de studie
⬄ ‘etic’ perspective (outsider view); onderzoeker springt constant tussen ‘emic’ en ‘etic’
perspective (vb job aanleren ⬄ beroepssocialisatie)
5. Thick description is onontbeerlijk
- ‘description in vivid detail’
- Volledige, diepgaande beschrijving van:
o Onderzoeksproces
o Cultuur/context
o Resultaten: “deep, dense, detailed account of experiences”
- Niet enkel feitelijk maar ook theoretisch en analytisch
6. Verhouding onderzoeker-deelnemer
- Relatie tussen onderzoeker en participanten
o Wederzijds vertrouwen
o ‘rapport’ verkrijgen
o Expertise ligt bij participanten, zij gidsen de onderzoeker door het thema, wat voor hen
belangrijk is om mee te geven
2
, 7. De positie van de onderzoeker situeert zich op een continuüm van insider-outsider
- De mate waarin de onderzoeker deel uitmaakt van de (sub)cultuur van de participanten
- Voordelen:
o Makkelijker inzichten verkrijgen
- Nadelen:
o ‘gesloten geest’, blinde vlekken
o Afstand, analytische objectiviteit?
o Verwachtingen van deelnemers
8. Reflexiviteit is de sleutel
- Omwille van beïnvloeding door de onderzoeker (“researcher as main research instrument”)
o Introspectie: onderzoeker zelf
o Intersubjectieve reflectie: relatie met deelnemers
o Wederkerigheid: samenwerking met deelnemers
o Kritische kijk op de machtsrelatie & sociale positie van de onderzoeker
o “discursieve deconstructie”: taal en betekenis(sen)
- Belangrijke kwaliteitsmaatregel, onontbeerlijk bij kwalitatief onderzoek
o Cf; bias/vertekening (maar geen wondermiddel)
HET NUT VAN KWALITATIEF ONDERZOEK IN GEZONDHEID(SZORG)
- Gezondheid blijkt onlosmakelijk verbonden te zijn met:
o Sociale constructie van aandoeningen, preventie en risico
o Ervaring, beleving en betekenisverlening van aandoening, pijn, afhankelijkheid, behandeling
o Context
o Motivatie
- Gezondheidszorg kan maar effectief zijn als ze rekening houdt met en inspeelt op de zaken die
gezonheid beïnvloeden. Deze zijn vaak subjectief (= verbonden met de persoon)
- Kwalitatief onderzoek biedt inzicht in deze subjectieve ervaringen, processen, betekenisverlening,
beslissingen,…
Kwalitatief onderzoek = menselijke ervaringen proberen te begrijpen via luisteren, vragen stellen, niet
veroordelen
Principes: toewijding, geduld, begrip, vertrouwen, geven en nemen, flexiiliteit, openheid
= gedeelde principes onder gezondheidswerkers & kwalitatieve onderzoekers
“Persons are more than just body parts” “Persons are more than their condition”
- Impact van een interventie of programma evalueren
- Causaliteit/mechanismen van een fenomeen achterhalen
3
, PROBLEMEN IN KWALITATIEF ONDERZOEK
- Gebrek aan methodologische kennis
- Verdrinken in de data en tijdsnood
o Afwegen volume aan data vs tijdshorizon
- Romantisering & emotionaliteit
o Kan gevaarlijk zijn, teveel opgaan in leefwereld ⬄ ware stem?
o Activisme
- Methodolatry vs method slurring
o Obsessief vasthouden aan benadering & methode, terwijl flexibiliteit voordeling kan zijn
o Onverwijld methodes & benaderingen door mekaar gebruiken, waardoor coherentie (in
assumpties, filosofische grondslagen, procedures) zoek is
o Method slurring = het aanhangen van één benadering, maar combineren van meerdere
4
