Samenvatting methoden en technieken van gedragstherapie bij
kinderen en jeugdigen
, Hoofdstuk 1: geschiedenis, kenmerken en overwegingen bij het
gedragstherapeutische proces
De ontwikkeling van de gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen van de
afgelopen 50 jaar kan beschreven worden in 3 fases:
1. De eerste generatie gedragstherapie (jaren 60-80): deze was vooral
gericht op het uiterlijk waarneembare gedrag en interactie met specifieke
omgeving. Waarbij operante en klassieke conditioneringsprincipes de basis
van de gedragstherapeutische interventies vormden. Bandura benadrukte
de modelfunctie van ouders en leeftijdsgenoten bij het veranderen van
probleemgedrag.
2. De tweede generatie gedragstherapie (jaren 80-90): cognities in de vorm
van gedachten of zelfspraak zijn niet langer bijverschijnselen van uiterlijk
waarneembaar gedrag. Maar functionele onderdelen in de gedragsketen.
Cognities worden betrokken bij de analyse en de aanpak van het
probleemgedrag. Ook cognitief leren wordt onderdeel van assessment en
behandeling. Hierdoor werd de cognitieve gedragstherapie geboren. Er
wordt meer aandacht besteed aan de onderliggende
informatieverwerkingsprocessen.
3. De derde generatie gedragstherapie (eind jaren 90): er zijn nieuwe
therapeutische stromingen die zich minder direct richten op veranderen
van denken, voelen, inhoud/vorm van het denken en doen. Maar zij
focussen zich meer op de functie ervan en de context waarin het zich
afspeelt. Er wordt veel gebruik gemaakt van zintuigelijk bewustwording,
ervaringsgerichte strategieën, relaxatie en verwante
emotieregulatiestrategieën
Kindergedragstherapie en gedragstherapie kan het best worden
omschreven als een empirische benadering van psychologische problemen. Bij
kindergedragstherapie moet je rekening houden met dat het kind in ontwikkeling
is. Je bekijkt het problematisch functioneren vanuit een ontwikkelingsperspectief.
Daarom is het belangrijk dat je de kennis hebt van ontwikkelingsfasen,
leeftijdsgebonden normatieve gedragingen en van spel en verbeelding.
Samenwerken met ouders is een centraal kenmerk van de
kindergedragstherapie. Ouders moeten weten dat interactiepatronen kunnen
bijdragen aan het instant houden en verbeteren van het problematische gedrag.
Ook de omgeving kan bij de behandeling betrokken worden.
Bij kinderen is de therapie vaak speelser dan bij volwassenen omdat kinderen
beter leren als zij plezier hebben in wat zij doen.
De empirische cyclus, concretisering en objectivering van het probleem, de
antecedenten en consequente die het gedrag uitlokken of in stand houden
bepalen of de hulpverlening als een gedragstherapeutisch proces kan worden
gezien. Gedragstherapie helpt ook om complexe problematiek uiteen te halen tot
hanteerbare deelproblemen.
,Bij een intake en de behandeling van een adolescent kan het procesmodel voor
volwassenen redelijk gevolgd worden. Je moet wel rekening houden met het
gezin als belangrijkste sociale omgeving en met de mogelijk nog aanwezige
afhankelijkheid van de adolescent van zijn ouders. Bij jongere kinderen kan de
gedragstherapie beschreven worden aan de hand van uitwaaiering over
verschillende benaderingsmogelijkheden.
, Fase 1: kennismaking
Bij de kennismaking zal er meteen ingespeeld worden op het uitbreiden van het
cliëntsysteem. Hoe kunnen en worden de ouders bij het veranderingsproces
betrokken. Dit verschilt per probleem, leeftijdsfase en betrokkenheid. Als blijkt
dat ouder het probleemgedrag in stand houden of eraan bijdragen dan kunnen zij
als medecliënten worden gezien. Ook kunnen zij medewerkers van de therapeut
zijn als zij bepaalde onderdelen van de behandeling zelf moeten uitvoeren.
Fase 2: probleeminventarisatie
Er wordt onderzocht wat als probleem wordt ervaren en aan welke gedragingen
dit is te merken. Je wilt informatie over de ontwikkeling van het probleemgedrag
en over de context waarin het gedrag zich voordoet. Het is belangrijk om na te
gaan in hoeverre het probleemgedrag niet als fase problematiek kan worden
gezien. Vervolgens worden diverse elementen van de gedragsproblematiek in
een hypothetisch kader gezet = holistische theorie (HT)/ voorlopige
probleemsamenhang/ casusconceptualisatie. Het formuleert een
hypothetische samenhang tussen de gerapporteerde en waarneembare
problemen en de oorzakelijke en in stand houdende factoren. Gedurende de
behandelingen op basis van nieuwe informatie word de probleemsamenhang
indien nodig bijgesteld en definitief gemaakt. De
casusconceptualisatie/probleemsamenhang is een sterk element van de CGT
omdat deze leidt tot:
Een systematisch cognitief-theoretisch kader voor de problemen van de
cliënt
Een betere beschrijving van en inzicht in de aangemelde problemen
Een welomschreven therapeutische werkrelatie
Meer doelgerichte therapeutische interventies
Geïndividualiseerde cognitief-therapeutische behandel protocollen die
hierop aansluiten
Concrete behandelresultaten
Hierdoor wordt de effectiviteit van de gedragstherapeutische interventies
vergroot. Ook de betrouwbaarheid en de validiteit worden vergroot. Als er uit de
probleemsamenhang verschillende problemen komen moet er een keuze worden
gemaakt en daarvoor is het belangrijk om de onderliggende samenhang van de
verschillende problemen te kennen. Belangrijk overwegingen bij de keuze van het
probleemgedrag:
De mate waarin het probleemgedrag een sleutelpositie inneemt
De mate waarin het probleemgedrag veranderbaar is
Gevolgen van de beoogde gedragsverandering
De mogelijkheden van de cliënt
Fase 3: analyses en probleemdefiniëring
Hoofdstuk 2
Fase 4: behandelingskeuze
Gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen is erop gericht het probleemgedrag of
de probleemsituatie zodanig te beïnvloeden dat de ontwikkeling haar normale
loop kan (her)nemen. Bij het formuleren van de behandeldoelen spelen de
resultaten van de functieanalyse en de verdere kenmerken van het aangemelde
kind een cruciale rol. Ook de effectiviteit van de beschikbare methoden, de
kinderen en jeugdigen
, Hoofdstuk 1: geschiedenis, kenmerken en overwegingen bij het
gedragstherapeutische proces
De ontwikkeling van de gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen van de
afgelopen 50 jaar kan beschreven worden in 3 fases:
1. De eerste generatie gedragstherapie (jaren 60-80): deze was vooral
gericht op het uiterlijk waarneembare gedrag en interactie met specifieke
omgeving. Waarbij operante en klassieke conditioneringsprincipes de basis
van de gedragstherapeutische interventies vormden. Bandura benadrukte
de modelfunctie van ouders en leeftijdsgenoten bij het veranderen van
probleemgedrag.
2. De tweede generatie gedragstherapie (jaren 80-90): cognities in de vorm
van gedachten of zelfspraak zijn niet langer bijverschijnselen van uiterlijk
waarneembaar gedrag. Maar functionele onderdelen in de gedragsketen.
Cognities worden betrokken bij de analyse en de aanpak van het
probleemgedrag. Ook cognitief leren wordt onderdeel van assessment en
behandeling. Hierdoor werd de cognitieve gedragstherapie geboren. Er
wordt meer aandacht besteed aan de onderliggende
informatieverwerkingsprocessen.
3. De derde generatie gedragstherapie (eind jaren 90): er zijn nieuwe
therapeutische stromingen die zich minder direct richten op veranderen
van denken, voelen, inhoud/vorm van het denken en doen. Maar zij
focussen zich meer op de functie ervan en de context waarin het zich
afspeelt. Er wordt veel gebruik gemaakt van zintuigelijk bewustwording,
ervaringsgerichte strategieën, relaxatie en verwante
emotieregulatiestrategieën
Kindergedragstherapie en gedragstherapie kan het best worden
omschreven als een empirische benadering van psychologische problemen. Bij
kindergedragstherapie moet je rekening houden met dat het kind in ontwikkeling
is. Je bekijkt het problematisch functioneren vanuit een ontwikkelingsperspectief.
Daarom is het belangrijk dat je de kennis hebt van ontwikkelingsfasen,
leeftijdsgebonden normatieve gedragingen en van spel en verbeelding.
Samenwerken met ouders is een centraal kenmerk van de
kindergedragstherapie. Ouders moeten weten dat interactiepatronen kunnen
bijdragen aan het instant houden en verbeteren van het problematische gedrag.
Ook de omgeving kan bij de behandeling betrokken worden.
Bij kinderen is de therapie vaak speelser dan bij volwassenen omdat kinderen
beter leren als zij plezier hebben in wat zij doen.
De empirische cyclus, concretisering en objectivering van het probleem, de
antecedenten en consequente die het gedrag uitlokken of in stand houden
bepalen of de hulpverlening als een gedragstherapeutisch proces kan worden
gezien. Gedragstherapie helpt ook om complexe problematiek uiteen te halen tot
hanteerbare deelproblemen.
,Bij een intake en de behandeling van een adolescent kan het procesmodel voor
volwassenen redelijk gevolgd worden. Je moet wel rekening houden met het
gezin als belangrijkste sociale omgeving en met de mogelijk nog aanwezige
afhankelijkheid van de adolescent van zijn ouders. Bij jongere kinderen kan de
gedragstherapie beschreven worden aan de hand van uitwaaiering over
verschillende benaderingsmogelijkheden.
, Fase 1: kennismaking
Bij de kennismaking zal er meteen ingespeeld worden op het uitbreiden van het
cliëntsysteem. Hoe kunnen en worden de ouders bij het veranderingsproces
betrokken. Dit verschilt per probleem, leeftijdsfase en betrokkenheid. Als blijkt
dat ouder het probleemgedrag in stand houden of eraan bijdragen dan kunnen zij
als medecliënten worden gezien. Ook kunnen zij medewerkers van de therapeut
zijn als zij bepaalde onderdelen van de behandeling zelf moeten uitvoeren.
Fase 2: probleeminventarisatie
Er wordt onderzocht wat als probleem wordt ervaren en aan welke gedragingen
dit is te merken. Je wilt informatie over de ontwikkeling van het probleemgedrag
en over de context waarin het gedrag zich voordoet. Het is belangrijk om na te
gaan in hoeverre het probleemgedrag niet als fase problematiek kan worden
gezien. Vervolgens worden diverse elementen van de gedragsproblematiek in
een hypothetisch kader gezet = holistische theorie (HT)/ voorlopige
probleemsamenhang/ casusconceptualisatie. Het formuleert een
hypothetische samenhang tussen de gerapporteerde en waarneembare
problemen en de oorzakelijke en in stand houdende factoren. Gedurende de
behandelingen op basis van nieuwe informatie word de probleemsamenhang
indien nodig bijgesteld en definitief gemaakt. De
casusconceptualisatie/probleemsamenhang is een sterk element van de CGT
omdat deze leidt tot:
Een systematisch cognitief-theoretisch kader voor de problemen van de
cliënt
Een betere beschrijving van en inzicht in de aangemelde problemen
Een welomschreven therapeutische werkrelatie
Meer doelgerichte therapeutische interventies
Geïndividualiseerde cognitief-therapeutische behandel protocollen die
hierop aansluiten
Concrete behandelresultaten
Hierdoor wordt de effectiviteit van de gedragstherapeutische interventies
vergroot. Ook de betrouwbaarheid en de validiteit worden vergroot. Als er uit de
probleemsamenhang verschillende problemen komen moet er een keuze worden
gemaakt en daarvoor is het belangrijk om de onderliggende samenhang van de
verschillende problemen te kennen. Belangrijk overwegingen bij de keuze van het
probleemgedrag:
De mate waarin het probleemgedrag een sleutelpositie inneemt
De mate waarin het probleemgedrag veranderbaar is
Gevolgen van de beoogde gedragsverandering
De mogelijkheden van de cliënt
Fase 3: analyses en probleemdefiniëring
Hoofdstuk 2
Fase 4: behandelingskeuze
Gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen is erop gericht het probleemgedrag of
de probleemsituatie zodanig te beïnvloeden dat de ontwikkeling haar normale
loop kan (her)nemen. Bij het formuleren van de behandeldoelen spelen de
resultaten van de functieanalyse en de verdere kenmerken van het aangemelde
kind een cruciale rol. Ook de effectiviteit van de beschikbare methoden, de
