PSYCHOPATHOLOGIE
EN PSYCHIATRIE
,INHOUD
INHOUD.................................................................................................................. 1
1. Diagnostiek en classificatie................................................................................ 2
2. Het kwetsbaarheid-stressmodel.........................................................................9
3. Psychose.......................................................................................................... 13
4. Depressieve stemmingsstoornissen.................................................................27
5. Bipolaire stoornissen........................................................................................ 42
6. Angststoornissen.............................................................................................. 52
7. Dwangstoornissen............................................................................................ 61
8. Drangstoornissen en stoornissen in impulscontrole.........................................65
9. Eetstoornissen.................................................................................................. 72
10. Trauma- en stressorgerelateerde stoornissen................................................80
11. Dissociatieve stoornissen............................................................................... 86
12. Psychologische en psychiatrische problemen bij lichamelijke symptomen....90
13. Seksuele problemen en genderdysforie.........................................................97
14. Middelengerelateerde en verslavingsstoornissen.........................................102
15. Neurocognitieve stoornissen........................................................................115
16. Persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................130
17. Suïcide en suïcidaal gedrag..........................................................................143
18. Behandelaspecten........................................................................................ 152
1
,1. DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE
1.1 VAN ZOT NAAR ZIEK
Vroeger werd ‘afwijkend gedrag’ bestempeld als ‘gek’, wanneer het
onvoorspelbaar, irrationeel / gevaarlijk was / afweek van de norm = die
begrippen waren louter beschrijvend
Hippocrates (460 v.C., later ook Galenus): humorestheorie = mentale
stoornissen als gevolg van onevenwicht in de 4 lichaamssappen / humores
Zwarte gal, gele gal, bloed en slijm
= theorie had grote invloed tot in de middeleeuwen
Later ontstond de visie dat gek zijn door iets van buitenaf moest verklaard
worden, of erger bezeten door externe boze geesten of demonen =
demonologie (tot in de 18e eeuw)
Naarmate meer kennis werd vergaard over ontstaan van lichamelijke ziekten,
evolueerde het ‘madness’-concept van een breed beschrijvend begrip naar een
enger ziektebegrip
Sydenham (vader v.d. medische nosologie: classificatieleer)
Beschreef de Chorea van Sydenham = zeldzaam neurologisch ziektebeeld
(eigenaardige motorische bewegingen)
= vb. van een welomlijnd ziektebeeld met specifieke symptomen, verloop
en prognose
Ziektebegrip werd beïnvloed door 2 belangrijke ontdekkingen
1. Verband tussen bepaalde klinische ziektebeelden en
postmortemafwijkingen
2. Ziektekiemen als ziekteverwekkers (micro-organismen als ziekte-
verwekkers)
Vb. syfilis (vroeger vaak voorkomend en gevreesd): evolueert in stadia, waarin
ook psychiatrische symptomen kunnen voorkomen
Ontdekking in 1905 (Schaudinn en Hoffman): ziekte werd door bacterie
veroorzaakt
= DUS konden psychiatrische toestandsbeelden een biologische oorzaak
kunnen hebben = somatogene hypothese
1.2 VAN OPSLUITING NAAR BEHANDELING
‘psychiatrie’: erg jonge discipline term voor het eerst gebruikt in 1808 door
Reil (Duitse arts): riep op voor een subdiscipline binnen de geneeskunde voor de
behandeling van geesteszieken
Tot dan werden mensen met ‘afwijkend gedrag’ opgesloten in grote
gekkenhuizen
2
, Uitzondering! Pinel (1745°): arts in 1795 in het Salpêtrière-ziekenhuis in Parijs
waar paar duizend vrouwen werden opgesloten maakte (letterlijk) hun ketenen
los
Stelde ‘morele behandeling’ centraal (contact met en observatie van
patiënten)
= kwam zo tot een eigen classificatie: melancholie – manie met delier –
manier zonder delier – dementie en idiotie
Guislain (1797°): ijvert voor humane behandeling van geesteszieken
Bouwt in 1857 het eerste ‘gesticht’ = Guislain-ziekenhuis (nu nog actief
psychiatrisch ziekenhuis & museum v.d. geschiedenis v.d. psychiatrie)
Eind 18e – begin 19e eeuw: oprichting asielen, geestesziek…
1.3 VAN INVENTARISEREN NAAR CLASSIFICEREN
‘geestesziek’: psychose, manie, ernstige depressie, mentale retardatie… = nood
aan ordening!
1844: eerste classificatie: ‘statistical classification of institutionalized mental
patients’ (categorieën bleven nog steeds beperkt, voorloper DSM)
Kraepelin (1856°): eerste meer omvattende classificatiesysteem, hij geloofde
sterk in een exclusief biologische etiopathogenese & prognose-gericht
(ongeneeselijk vs. geneeselijk)
Psychiatrische aandoeningen zijn afzonderlijke ziekte-entiteiten, eigen
oorzaak, set van symptomen (syndroom), karakteristiek verloop
prognose-gericht & probeerde onderscheid te maken tussen ziektebeelden
die te genezen waren vs. ongeneeslijk
Begin 20e eeuw: behoefte aan classificatie neemt toe, ook minder ernstige, niet-
psychotische toestandsbeelden worden behandeld en dienen geclassificeerd te
worden (post WO-II trauma)
194 WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) voegt een lijst psychiatrische stoornissen toe aan
8 hun classificatiesysteem van ziekten
195 American Psychiatric Association kon zich niet helemaal vinden in de lijst v.h. WHO
2 = 1e editie van het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-I)
Gebaseerd op etiologische theorieën: organische hersenstoornissen, psychogeen
(‘reactie op’)
MAAR het blijft beschrijvend (niet gebaseerd op empirische data)
196 DSM-II (180 stoornissen)
8 Psychoanalytische en psychobiologische (van Meyer (1866°)) basis
Psycho-analyse: nadruk op context, ervaringen jeugd (geen empirische data)
Meyer: niet eens met Kraepeliniaanse visie, die psychiatrische aandoeningen
reduceerde tot hersenziekten (biologische reductionisme leidde tot een therapeutisch
3
EN PSYCHIATRIE
,INHOUD
INHOUD.................................................................................................................. 1
1. Diagnostiek en classificatie................................................................................ 2
2. Het kwetsbaarheid-stressmodel.........................................................................9
3. Psychose.......................................................................................................... 13
4. Depressieve stemmingsstoornissen.................................................................27
5. Bipolaire stoornissen........................................................................................ 42
6. Angststoornissen.............................................................................................. 52
7. Dwangstoornissen............................................................................................ 61
8. Drangstoornissen en stoornissen in impulscontrole.........................................65
9. Eetstoornissen.................................................................................................. 72
10. Trauma- en stressorgerelateerde stoornissen................................................80
11. Dissociatieve stoornissen............................................................................... 86
12. Psychologische en psychiatrische problemen bij lichamelijke symptomen....90
13. Seksuele problemen en genderdysforie.........................................................97
14. Middelengerelateerde en verslavingsstoornissen.........................................102
15. Neurocognitieve stoornissen........................................................................115
16. Persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................130
17. Suïcide en suïcidaal gedrag..........................................................................143
18. Behandelaspecten........................................................................................ 152
1
,1. DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE
1.1 VAN ZOT NAAR ZIEK
Vroeger werd ‘afwijkend gedrag’ bestempeld als ‘gek’, wanneer het
onvoorspelbaar, irrationeel / gevaarlijk was / afweek van de norm = die
begrippen waren louter beschrijvend
Hippocrates (460 v.C., later ook Galenus): humorestheorie = mentale
stoornissen als gevolg van onevenwicht in de 4 lichaamssappen / humores
Zwarte gal, gele gal, bloed en slijm
= theorie had grote invloed tot in de middeleeuwen
Later ontstond de visie dat gek zijn door iets van buitenaf moest verklaard
worden, of erger bezeten door externe boze geesten of demonen =
demonologie (tot in de 18e eeuw)
Naarmate meer kennis werd vergaard over ontstaan van lichamelijke ziekten,
evolueerde het ‘madness’-concept van een breed beschrijvend begrip naar een
enger ziektebegrip
Sydenham (vader v.d. medische nosologie: classificatieleer)
Beschreef de Chorea van Sydenham = zeldzaam neurologisch ziektebeeld
(eigenaardige motorische bewegingen)
= vb. van een welomlijnd ziektebeeld met specifieke symptomen, verloop
en prognose
Ziektebegrip werd beïnvloed door 2 belangrijke ontdekkingen
1. Verband tussen bepaalde klinische ziektebeelden en
postmortemafwijkingen
2. Ziektekiemen als ziekteverwekkers (micro-organismen als ziekte-
verwekkers)
Vb. syfilis (vroeger vaak voorkomend en gevreesd): evolueert in stadia, waarin
ook psychiatrische symptomen kunnen voorkomen
Ontdekking in 1905 (Schaudinn en Hoffman): ziekte werd door bacterie
veroorzaakt
= DUS konden psychiatrische toestandsbeelden een biologische oorzaak
kunnen hebben = somatogene hypothese
1.2 VAN OPSLUITING NAAR BEHANDELING
‘psychiatrie’: erg jonge discipline term voor het eerst gebruikt in 1808 door
Reil (Duitse arts): riep op voor een subdiscipline binnen de geneeskunde voor de
behandeling van geesteszieken
Tot dan werden mensen met ‘afwijkend gedrag’ opgesloten in grote
gekkenhuizen
2
, Uitzondering! Pinel (1745°): arts in 1795 in het Salpêtrière-ziekenhuis in Parijs
waar paar duizend vrouwen werden opgesloten maakte (letterlijk) hun ketenen
los
Stelde ‘morele behandeling’ centraal (contact met en observatie van
patiënten)
= kwam zo tot een eigen classificatie: melancholie – manie met delier –
manier zonder delier – dementie en idiotie
Guislain (1797°): ijvert voor humane behandeling van geesteszieken
Bouwt in 1857 het eerste ‘gesticht’ = Guislain-ziekenhuis (nu nog actief
psychiatrisch ziekenhuis & museum v.d. geschiedenis v.d. psychiatrie)
Eind 18e – begin 19e eeuw: oprichting asielen, geestesziek…
1.3 VAN INVENTARISEREN NAAR CLASSIFICEREN
‘geestesziek’: psychose, manie, ernstige depressie, mentale retardatie… = nood
aan ordening!
1844: eerste classificatie: ‘statistical classification of institutionalized mental
patients’ (categorieën bleven nog steeds beperkt, voorloper DSM)
Kraepelin (1856°): eerste meer omvattende classificatiesysteem, hij geloofde
sterk in een exclusief biologische etiopathogenese & prognose-gericht
(ongeneeselijk vs. geneeselijk)
Psychiatrische aandoeningen zijn afzonderlijke ziekte-entiteiten, eigen
oorzaak, set van symptomen (syndroom), karakteristiek verloop
prognose-gericht & probeerde onderscheid te maken tussen ziektebeelden
die te genezen waren vs. ongeneeslijk
Begin 20e eeuw: behoefte aan classificatie neemt toe, ook minder ernstige, niet-
psychotische toestandsbeelden worden behandeld en dienen geclassificeerd te
worden (post WO-II trauma)
194 WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) voegt een lijst psychiatrische stoornissen toe aan
8 hun classificatiesysteem van ziekten
195 American Psychiatric Association kon zich niet helemaal vinden in de lijst v.h. WHO
2 = 1e editie van het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-I)
Gebaseerd op etiologische theorieën: organische hersenstoornissen, psychogeen
(‘reactie op’)
MAAR het blijft beschrijvend (niet gebaseerd op empirische data)
196 DSM-II (180 stoornissen)
8 Psychoanalytische en psychobiologische (van Meyer (1866°)) basis
Psycho-analyse: nadruk op context, ervaringen jeugd (geen empirische data)
Meyer: niet eens met Kraepeliniaanse visie, die psychiatrische aandoeningen
reduceerde tot hersenziekten (biologische reductionisme leidde tot een therapeutisch
3
