Chemie volledige samenvatting| Materie & Reacties | UA | 2025/26

Chemie hoorcolleges
Hoofdstuk 1: Materie en metingen
1.1 Chemie: de centrale wetenschap
 Chemie = studie v/d natuur, eigenschappen en transformaties v.
materie
 Materie = alles wat massa heeft en ruimte bezet, dat je ziet, kan
aanraken, proeven of ruiken
 Wetenschappelijke methode = proces v. observatie, hypothese en
exp. gebruiken om kennis te vergroten
 Eigenschap = karakteristiek om een substantie of object te
karakteriseren: grootte, kleur, temp, samenstelling, reactiviteit, …
 Fysische verandering = verandering die de chemische structuur/
samenstelling NIET verandert
 Chemische verandering = verandering die chemische structuur/
samenstelling WEL verandert.  er ontstaat een nieuwe stof
met nieuwe eigenschappen, verschillend van beginproduct
Vb. chemische vs fysische verandering:
a) Suiker oplossen in water = fysische verandering
b) Suiker verwarmen in pan om karamel te maken = chemische
verandering


1.2 Fasen en materie
3 toestanden:
1) Vast: substantie met bepaalde vorm en volume (ijs)
2) Vloeistof: substantie met bepaalde volume, maar neemt de vorm
aan van vat (water)
3) Gas: substantie zonder bepaald volume en vorm (waterdamp)


1.3 Classificatie van materie
= onderscheid maken tussen mengels (homogeen en heterogeen) en
zuivere stoffen (enkelvoudig en samengesteld)


 Zuivere stof = substantie die een gelijke chemische samenstelling
heeft
 Mengsel = mengeling van 2 of meer substanties, welk hun eigen
chemische identiteit behouden.
 Homogeen mengsel = uniform mengsel dat overal dezelfde
samenstelling heeft.

,  Heterogeen mengsel = niet-uniform mengsel dat in sommige
gebieden verschillende samenstelling heeft.




1.4
Chemische elementen en symbolen
 118 elementen waarvan 91 natuurlijk gevonden
 1 of 2 letter afkorting voor elk element, bv. Cl
 1e letter = altijd hoofdletter
 2e letter = altijd kleine letter

1.4 Chemische reacties: voorbeelden van chemische veranderingen

H2O  H2 + O2
 Reagentia / reagens staan links: H2O
 reactieproducten staan rechts: H2 en O2
 pijl = om chemische reactie weert te geven


1.5 Fysische grootheden: eenheden en wetenschappelijke notatie
 Fysische grootheid = een fysische eigenschap die kan gemeten
worden, bv. Massa, volume, dichtheid…
 Eenheid = een gedefinieerde hoeveelheid die gebruikt kan worden
als standaardmeting
 Massa: kg
 Lengte: m
 Volume: m3
 Temperatuur: K
(kelvin =
°C+273,15)
 Tijd: s
(seconden)
 Snelheid: m/s
 Dichtheid: g/cm3

,1.6 Meten van massa, lengte en volume
 Massa = hoeveelheid materie waaruit een voorwerp of object
opgebouwd is
 Gewicht = de gravitatiekracht die door de aarde uitgeoefend
wordt op een voorwerp of object
 Meter = de standaard eenheid van lengte of afstand
 Volume = de ruimte die voorwerp inneemt
 1l = 1dm3 = 0,001m3
 1000l = 1m3
 1ml = 1cm3

1.7 Metingen en beduidende cijfers
- Elke meting heeft een bepaalde graad van onzekerheid
- Beduidende cijfers / significante cijfers = het aantal betekenisvolle
cijfers gebruikt voor een uitdrukking v/e bepaalde waarde
 Regel 1: Nullen i/h midden v/e getal zijn altijd beduidend
 Regel 2: nullen bij begin v/e getal zijn niet beduidend; zij zijn
enkel van belang voor de lokalisatie v/d decimale komma
 Regel 3: Nullen op einde v/e getal zijn altijd beduidend (anders
gebruik maken van machten van 10)
Sommige getallen zijn exact en hebben een onbeperkt aantal beduidende
cijfers! Bv. 32 studenten.
- Wetenschappelijke notatie = een getal uitgedrukt als een
product v/e getal tussen 1 en 10, met 10 tot een macht. Dwz maar 1
cijfer voor de komma verschillend van 0

1.8 Getallen afronden
Afronden = een procedure gebruikt voor het elimineren van niet-
beduidende cijfers
 Regel 1: bij vermenigvuldiging of deling kan het antwoord niet meer
beduidende cijfers bevatten dan de originele getallen
 Regel 2: Bij som of verschil kan het antwoord in wetenschappelijke
notatie niet meer cijfers na de komma bevatten dan de
oorspronkelijke getallen

1.9 Vraagstukken oplossen

- Factor-label methode = oplossingsmethode waarbij gelijkheden
worden ontworpen zodanig dat de ongewenste eenheden wegvallen
en enkel de gewenste eenheden overblijven.

, - Conversiefactor = uitdrukking v/d numerieke relatie tussen de 2
eenheden
1.10 Temperatuur, warmte en energie
 Energie = de capaciteit om arbeid te verrichten of warmte te
leveren
 Temperatuur = de meting v/d hoeveelheid warmte-energie dat
een voorwerp bezit. Meestal uitgedrukt i/d eenheid graden
Celsius, maar de SI-eenheid van temperatuur is de Kelvin

Temperatuuromzettingen:
K = °C + 273,15
°C = K – 273,15




- Termochrome materialen veranderen van kleur bij
temperatuursveranderingen
- SMA’s kunnen van vorm veranderen maar herstellen in hun originele
vorm van zodra ze boven een bepaalde temp. verwarmd worden

Soortelijke warmte:

in
J




1.11 Dichtheid en specifieke zwaartekracht

- Dichtheid = de verhouding van massa tov volume
- Specifieke zwaartekracht v/e vloeistof = de dichtheid v/d vloeistof
gedeeld door de dichtheid van water bij dezelfde temp (1g/ml)

1. Omzetting massa vs volume




2. Formule BMI