Filosofie
Hoofdstuk 1: Veiligheidsbegeerte en de Westerse
filosofie
Westerse filosofie is te begrijpen als een waarheidsdenken. Verlangen naar
een absoluut veilige samenleving, waarbij we de waarheid kunnen waarnemen
Technische doelstelling van de cursus: kritisch denken
We hebben nodig: een historisch bewustzijn
De juiste definities geven
Definities begrijpen
Inhoudelijke doelstelling: de vraag, de probleemstelling
Op welke manier kunnen we kritisch staan tegenover het actuele
veiligheidsdenken
Onze actuele veiligheidsdenken is gebouwd op een waarheidsdenken in de
moderniteit
o Er is van uitgegaan dat we ons richten met de bedoeling om alle
mogelijke gevaren weg te ruimen, met als doel een omgeving waar
er absolute veiligheid is
1.1 Wat is veiligheidsbegeerte?
We leven in een risicomaatschappij de constante drang tot gevaarbeheersing
leidt tot veiligheidsbegeerte. Vragen over de moderne vrijheid
Heracles en de Hydra
Heracles krijgt de opdracht om een giftig monster met 12 koppen te doden,
maar elke keer als je 1 hoofd eraf kapt krijgt het monster 2 koppen in de plaats.
Een beeld, een metafoor om te zeggen dat er een verhouding is met de
mens en het gevaar. Wij mensen proberen alle gevaar te doden, maar
wanneer wij bepaalde gevaren uitschakelen gaan er nieuwe gevaren
verschijnen.
,Uiteindelijk maakt Heracles een list om Hydra in te zetten tegen zichzelf: door
het gif dat in Hydra zelf zit, gaat Heracles dat gif zelf gebruiken om Hydra te
doden.
Dat betekent: de mens gebruikt instrumenten om de gevaren zelf te
bedreigen
We maken vandaag allerlei tools om risico’s te bestrijden. De risico is de
Hydra. Maar tegelijkertijd worden de risico’s een groter gevaar.
De politieke agenda
Menselijke drang tot veiligheid is overal en heeft ook een invloed op de
mondiale politiek
- Als er gevaar is willen we dat de politiek het oplost
- Politiek is VERENGD in de moderniteit: het focust nu meer op
risicomanagement
Alles wordt meer en meer beregeld met als visie dat er in de toekomst nooit
meer iet beschadigd kan worden.
Eigen aan de moderne manier van denken = een instrumenteel denken
We denken heel kort vanuit een doel-middeldenken = Gevaar
Onmiddellijk ernst inschatten wat zijn de mogelijke oplossingen
Kortetermijnoplossingen zoeken
Het schilderij van de Franse Revolutie
Een revolutie die als resultaat heeft dat er meer rechten
zijn voor de mens. Er zijn meer verlichtingswaarden.
Geef aanleiding tot een bepaalde manier aan politiek doen
Heeft het gevoel gegeven dat de mens vrij is: godsdienst,
mening, staat tegenover veiligheid
Smalle veiligheidsbegeerte (!)
Is ontstaan door: een angstig mensbeeld + het idee dat politiek oplossingen
moet bieden voor crisissen
- Menselijk verlangen = begeerte
- De begeerte om controle te hebben, veiligheid snel en direct te installeren
- Hedendaagse ideologie dat effectiviteit en productiviteit nastreeft
, Wisselwerking tussen gevaar en controle
Vandaag is er een constante crisissituatie waarbij de mens vanuit de
wetenschap en technologie mogelijkheden probeert te zoeken om gevaar
te controleren: technische controle verwachting
DUS de mens heeft de neiging om schade en pijn te vermijden en bij gevaar de
reflex om snel tot oplossingen te komen
Een risicomaatschappij
Risicomaatschappij = een samenleving waar we permanent het gevoel
hebben dat we bedreigd worden door risico’s. TEGELIJKERTIJD gaan we ervan
uit dat onze overheid en technologie in staat is om die risico’s weg te nemen
Gevolg: we zijn afhankelijk van bestuurlijke overheden, waardoor onze
vrijheid waarnaar wij streven in contrast staat met de veiligheid die we
willen hebben
o Veiligheid vs vrijheid: op de dag van vandaag willen we zoveel
mogelijk vrijheid maar dat is contrasterend met veiligheid.
La peste, Albert camus
Wat?
Een fictief verhaal over een stad die getroffen wordt door de pest en volledig
geïsoleerd wordt. De mensen in de stad worden getroffen door het noodlot, ze
zijn volledig ontnomen van hun vrijheden. Hier zijn ze zelf verantwoordelijk voor.
Ze zijn zelf verantwoordelijk voor hun vrijheidsbeperking om zo meer veiligheid
te maken.
Vraag?
De menselijke bestaansvrijheid: hoe kan de mens in angst en chaos toch
betekenis vinden? Hoe ver gaat onze verantwoordelijkheid voor onze vrijheid?
Leven we voor de veiligheid of voor betekenis?
Link met? (!)
HANNA ARENDT: Betekenis (laatste hoofdstuk)
The Time Machine, Wells
Wat?
, Kritiek op wetenschapsoptimisme wetenschapper die in de tijd reist, waar de
aarde nu bevolkt is door vreemde wezens. Ze zijn zorgeloos, gelukkig en
vredelievend, maar ook volkomen infantiel.
MAAR de wetenschapper komt tot de bevinding komt dat de wezens ooit
mensen waren. Nu zijn ze onmachtig en willoos. Hun menselijkheid is verloren
doordat ze alleen maar bezig waren met het terugtrekken in een veilige cocon
van onze technologie
Vraag?
Verliezen we onze menselijke waardigheid wanneer we veiligheid willen
garanderen door de evolutie van onze technologie?
Het Hol, Kafka
Wat?
Heel het verhaal lang is er een wezen die zichzelf ingraaft in de grond. Hij denkt
na hoe hij zijn hol zo veilig mogelijk maakt door een enorm construct te maken
ondergronds. Hij bouwt een heel technisch systeem met vluchtwegen en wegen
dat nergens uitkomen.
Uiteindelijk denkt hij “de enige plek waar ik het veiligst ben, is buiten mijn eigen
hol.”
Vraag?
Als we alleen nog investeren in veiligheid, investeren we niet meer in de wereld.
1.2 Wat is filosofie?
1. Wie is de mens? Wat is veiligheid?
Onze cultuur begint rond de tijd van Plato
o Veiligheidsproblemen werden toen ‘welzijnsproblemen’ genoemd
Datgeen wat vroeger NOODLOT was, is iets wat de moderne mens wil
uitschakelen en wilt reduceren tot CONTROLE
o Een vraag naar veiligheid is altijd een vraag over de mens zelf, want
de samenleving is een georganiseerde vorm van zorg voor de mens
o Die filosofische vraag leidt ons tot een bepaald probleem naar de
mens
2. De vraag naar het gekende (aard van filosofische vraagstelling!!)
Wij vragen af of we het gekende wel echt kennen, en wat we denken te
kennen
Hoofdstuk 1: Veiligheidsbegeerte en de Westerse
filosofie
Westerse filosofie is te begrijpen als een waarheidsdenken. Verlangen naar
een absoluut veilige samenleving, waarbij we de waarheid kunnen waarnemen
Technische doelstelling van de cursus: kritisch denken
We hebben nodig: een historisch bewustzijn
De juiste definities geven
Definities begrijpen
Inhoudelijke doelstelling: de vraag, de probleemstelling
Op welke manier kunnen we kritisch staan tegenover het actuele
veiligheidsdenken
Onze actuele veiligheidsdenken is gebouwd op een waarheidsdenken in de
moderniteit
o Er is van uitgegaan dat we ons richten met de bedoeling om alle
mogelijke gevaren weg te ruimen, met als doel een omgeving waar
er absolute veiligheid is
1.1 Wat is veiligheidsbegeerte?
We leven in een risicomaatschappij de constante drang tot gevaarbeheersing
leidt tot veiligheidsbegeerte. Vragen over de moderne vrijheid
Heracles en de Hydra
Heracles krijgt de opdracht om een giftig monster met 12 koppen te doden,
maar elke keer als je 1 hoofd eraf kapt krijgt het monster 2 koppen in de plaats.
Een beeld, een metafoor om te zeggen dat er een verhouding is met de
mens en het gevaar. Wij mensen proberen alle gevaar te doden, maar
wanneer wij bepaalde gevaren uitschakelen gaan er nieuwe gevaren
verschijnen.
,Uiteindelijk maakt Heracles een list om Hydra in te zetten tegen zichzelf: door
het gif dat in Hydra zelf zit, gaat Heracles dat gif zelf gebruiken om Hydra te
doden.
Dat betekent: de mens gebruikt instrumenten om de gevaren zelf te
bedreigen
We maken vandaag allerlei tools om risico’s te bestrijden. De risico is de
Hydra. Maar tegelijkertijd worden de risico’s een groter gevaar.
De politieke agenda
Menselijke drang tot veiligheid is overal en heeft ook een invloed op de
mondiale politiek
- Als er gevaar is willen we dat de politiek het oplost
- Politiek is VERENGD in de moderniteit: het focust nu meer op
risicomanagement
Alles wordt meer en meer beregeld met als visie dat er in de toekomst nooit
meer iet beschadigd kan worden.
Eigen aan de moderne manier van denken = een instrumenteel denken
We denken heel kort vanuit een doel-middeldenken = Gevaar
Onmiddellijk ernst inschatten wat zijn de mogelijke oplossingen
Kortetermijnoplossingen zoeken
Het schilderij van de Franse Revolutie
Een revolutie die als resultaat heeft dat er meer rechten
zijn voor de mens. Er zijn meer verlichtingswaarden.
Geef aanleiding tot een bepaalde manier aan politiek doen
Heeft het gevoel gegeven dat de mens vrij is: godsdienst,
mening, staat tegenover veiligheid
Smalle veiligheidsbegeerte (!)
Is ontstaan door: een angstig mensbeeld + het idee dat politiek oplossingen
moet bieden voor crisissen
- Menselijk verlangen = begeerte
- De begeerte om controle te hebben, veiligheid snel en direct te installeren
- Hedendaagse ideologie dat effectiviteit en productiviteit nastreeft
, Wisselwerking tussen gevaar en controle
Vandaag is er een constante crisissituatie waarbij de mens vanuit de
wetenschap en technologie mogelijkheden probeert te zoeken om gevaar
te controleren: technische controle verwachting
DUS de mens heeft de neiging om schade en pijn te vermijden en bij gevaar de
reflex om snel tot oplossingen te komen
Een risicomaatschappij
Risicomaatschappij = een samenleving waar we permanent het gevoel
hebben dat we bedreigd worden door risico’s. TEGELIJKERTIJD gaan we ervan
uit dat onze overheid en technologie in staat is om die risico’s weg te nemen
Gevolg: we zijn afhankelijk van bestuurlijke overheden, waardoor onze
vrijheid waarnaar wij streven in contrast staat met de veiligheid die we
willen hebben
o Veiligheid vs vrijheid: op de dag van vandaag willen we zoveel
mogelijk vrijheid maar dat is contrasterend met veiligheid.
La peste, Albert camus
Wat?
Een fictief verhaal over een stad die getroffen wordt door de pest en volledig
geïsoleerd wordt. De mensen in de stad worden getroffen door het noodlot, ze
zijn volledig ontnomen van hun vrijheden. Hier zijn ze zelf verantwoordelijk voor.
Ze zijn zelf verantwoordelijk voor hun vrijheidsbeperking om zo meer veiligheid
te maken.
Vraag?
De menselijke bestaansvrijheid: hoe kan de mens in angst en chaos toch
betekenis vinden? Hoe ver gaat onze verantwoordelijkheid voor onze vrijheid?
Leven we voor de veiligheid of voor betekenis?
Link met? (!)
HANNA ARENDT: Betekenis (laatste hoofdstuk)
The Time Machine, Wells
Wat?
, Kritiek op wetenschapsoptimisme wetenschapper die in de tijd reist, waar de
aarde nu bevolkt is door vreemde wezens. Ze zijn zorgeloos, gelukkig en
vredelievend, maar ook volkomen infantiel.
MAAR de wetenschapper komt tot de bevinding komt dat de wezens ooit
mensen waren. Nu zijn ze onmachtig en willoos. Hun menselijkheid is verloren
doordat ze alleen maar bezig waren met het terugtrekken in een veilige cocon
van onze technologie
Vraag?
Verliezen we onze menselijke waardigheid wanneer we veiligheid willen
garanderen door de evolutie van onze technologie?
Het Hol, Kafka
Wat?
Heel het verhaal lang is er een wezen die zichzelf ingraaft in de grond. Hij denkt
na hoe hij zijn hol zo veilig mogelijk maakt door een enorm construct te maken
ondergronds. Hij bouwt een heel technisch systeem met vluchtwegen en wegen
dat nergens uitkomen.
Uiteindelijk denkt hij “de enige plek waar ik het veiligst ben, is buiten mijn eigen
hol.”
Vraag?
Als we alleen nog investeren in veiligheid, investeren we niet meer in de wereld.
1.2 Wat is filosofie?
1. Wie is de mens? Wat is veiligheid?
Onze cultuur begint rond de tijd van Plato
o Veiligheidsproblemen werden toen ‘welzijnsproblemen’ genoemd
Datgeen wat vroeger NOODLOT was, is iets wat de moderne mens wil
uitschakelen en wilt reduceren tot CONTROLE
o Een vraag naar veiligheid is altijd een vraag over de mens zelf, want
de samenleving is een georganiseerde vorm van zorg voor de mens
o Die filosofische vraag leidt ons tot een bepaald probleem naar de
mens
2. De vraag naar het gekende (aard van filosofische vraagstelling!!)
Wij vragen af of we het gekende wel echt kennen, en wat we denken te
kennen
