Lijst van Begrippen
Begrippen Datum Uitleg
HC 1 : Het Romeinse recht in de oudheid
Romeinse tijd 8E v.C. - 565 n.C. Koninkrijk + Republiek + Keizerrijk
Koninkrijk 8E v.C. - 509 v.C. 7 Romeinse koningen geweest
Republiek 509 v.C. - 27 v.C. opdelen in :
- 509 v.C. - 264 v.C. - Vroege Rep
- 264 v..C - 27 v.C. - Late Rep
Keizerrijk 27 v.C. - 565 n.C. opdelen in :
- 27 v.C. - 284 n.C. - Principaat
- 284 n.C. - 565 n.C. - Dominaat
I. ROMEINSE KONINKRIJK
1. Situeren
Mythe 753 v.C. ontstaan Rome door Romulus op Palatijn
MAAR mythe ≠ betrouwbaar !!
→ God Mars had seks met Vestaalse maag Rhea Silvia
→ tweeling R en R maar als straf in mandje op Tiber gezet
→ gevonden door wolvin en naar herder Faustulus gebracht en opgevoed
→ R en R ouder en willen stad stichten, ruzie over welke heuvel en naam
→ Romulus vermoordt Remus en sticht de stad Rome als eerste koning ervan !
Archeologisch onderzoek 10E v.C. - 9E v.C. ontstaan Rome … = wel betrouwbaar !!
Latijnen ⇔ Sabijnen 10E v.C. - 9E v.C. Leefden afgescheiden (vd andere stammen (L/S) in Rome) in dorpsgemeenschappen
Etrusken
“Omnium Rerum Principia Parva 8E v.C. (< Cicero) = “de beginselen van alle dingen zijn klein”
Sunt”
2. Socio-economische context
Primaire activiteiten 10Ev.C. - 9E v.C. LANDBOUW
, MAAR door samensmelting en samenWERKING vd stammen (L+S)
→ agrarisch surplus
→ verhandelen (want te veel)
+ meer tijd voor andere zaken…
Secundaire activiteiten Midden 8E v.C. nl: AMBACHTEN !
Tertiaire activiteiten Midden 8E v.C. nl: ECONOMISCHE ACTIVITEITEN
Pro-Urbanische nederzetting 10-9E v.C. vóórstedelijke nederzetting; AGRARISCHE nederzetting !
(hoofdactiviteit en waarrond alles draaide (soc+econ)= LB)
Urbane nederzetting midden 8E v.C. Dankzij samenSMELTING en samenwerking vd stammen (L+S)
kende de SL een TRANSITIE !
Autochtone bevolking 8E v.C. = Latijnen en Sabijnen (2 stammen)
Clans/Gentes/Geslachten 8E v.C. olv Clanleider
> legendarische stamvader
vb: Gens Julia (Julius Caesar behoorde hiertoe)
StandenMY 9E v.C. gelijkheid vd Clans (coll eigendom) veranderde in standenMY doordat de clanleiders
en hun families zich steeds meer gingen toeëigenen…
1. Patriciërs (rijken)
2. Plebejers (armen)
Imperium 8E v.C. - 509 v.C. (kon) bij de koning en erna de 2 consuls
509 v.C. - 27 v.C. (rep) - bestuurlijk vlak (dagelijks bestuur koninkrijk; UM)
- militair (opperbevelhebber)
- religieus (opperpriester)
- rechterlijk (opperrechter; eindverantw RS binnen koninkrijk)
3. Bestuur
Koning - merendeel / bijna alle macht in handen = IMPERIUM !
- aanv verkozen door COM CUR (goed/afkeuren door senaat voorgestelde
kandidaat)
- MAAR vanaf Etruskische koningen (“Tarquinius”) (6E v.C.) → erfelijk !!
- Imperium
- bestuurlijk vlak (dagelijks bestuur koninkrijk; UM)
- militair (opperbevelhebber)
- religieus (opperpriester)
, - rechterlijk (opperrechter; eindverantw RS → 2 types RS: FAS en IUS !!)
- geen wetgever → wetten later ontstaan en toegewezen aan Rom koningen
MAAR kon nooit zelf wetten uitgevaardigd !
want: bvb: Germ stammen N-Eur (ook stamleider/koning) → geen wetten
uitgevaardigde ~orde binnen groep/stam (!! rde = ingesteld en
gesanctioneerd door Goden !!
Koning : BESTAANDE ORDE BEWAREN !! (niet nieuwe wetten invoeren of volk
bep richting sturen met bep beleid)
OPM: koning zó machtig → rol vd andere instellingen verwaarloosbaar !
Senaat - < senex = oude man
- clanleiders + op termijn meer mensen DUS GROEIT! MAAR uitsluitend patr !!
- beperkte rol : ADVIES in SENATUSCONSULTA !!
Comitia Curiata = volksvergadering
- alle mannelijke ROm burgers
- patr + plebs !
- MAAR enkel patr : stemrecht !!
- koning (bel rol bij verkiezen koning)
Priesters (Quaestores parricidii) - religieuze praktijken
- RS ⇒ quaestores parricidii
- = ad hoc aangestelde onderzoeksrechters
- voor zware misdrijven met als straf de doodstraf !
- “parricidii” = “ouderenmoord”
4. Rechtsbronnen
Romeins recht = ius civile (Rom recht)
~personaliteitsbeginsel (Rom burgerschap)
< Mos Maiorum (ongeschr GR)
→ FAS + IUS
→ priesters : kennismonopolie
Ius civile = Romeins burgerrecht !
! personaliteitsbeginsel !
Mos Maiorum = ongeschreven GR (was heel lang het enige ‘recht’)
= “de gewoonten van onze voorouderen”
FAS 8E v.C. - 509 v.C. = een type RS
→ verhoudingen tss goden en rom burgers
, (religieus recht)
IUS 8E v.C. - 509 v.C. = een type RS
→ verhoudingen tss rom burgers onderling
(burgerrecht)
5. Rechtspraak
Rechtspraak 8E v.C. - 509 v.C. zie puntje bij de vroege republiek !!!!
6. Rechtswetenschappen
Rechtswetenschap 8E v.C. - 509 v.C. onbestaande
7. Rechtenonderwijs
Rechtenonderwijs 8E v.C. - 509 v.C. onbestaande
II. ROMEINSE REPUBLIEK
VROEGE REPUBLIEK (509 v.C. - 264 v.C.)
1. Situeren
Res Publica 509 v.C. - 27 v.C. van piepklein stadsstaatje naar groot rijk rond de MZ
2. Bestuur
2 consuls 509 v.C. - 494 v.C. - imperium (ipv koning)
- bestuurlijk vlak
- RS
- miliair
- MAAR religieuze bev afstaan ad Pont Max !
- verkozen (~comitia centuriata)
- collegialiteit
- annaliteit
- onschendbaarheid
Senaat 509 v.C. - 494 v.C. - adviserend orgaan
- MAAR blok senaat = groot, want: wordt steeds belangrijker als
bestuursinstelling in Rep !
Begrippen Datum Uitleg
HC 1 : Het Romeinse recht in de oudheid
Romeinse tijd 8E v.C. - 565 n.C. Koninkrijk + Republiek + Keizerrijk
Koninkrijk 8E v.C. - 509 v.C. 7 Romeinse koningen geweest
Republiek 509 v.C. - 27 v.C. opdelen in :
- 509 v.C. - 264 v.C. - Vroege Rep
- 264 v..C - 27 v.C. - Late Rep
Keizerrijk 27 v.C. - 565 n.C. opdelen in :
- 27 v.C. - 284 n.C. - Principaat
- 284 n.C. - 565 n.C. - Dominaat
I. ROMEINSE KONINKRIJK
1. Situeren
Mythe 753 v.C. ontstaan Rome door Romulus op Palatijn
MAAR mythe ≠ betrouwbaar !!
→ God Mars had seks met Vestaalse maag Rhea Silvia
→ tweeling R en R maar als straf in mandje op Tiber gezet
→ gevonden door wolvin en naar herder Faustulus gebracht en opgevoed
→ R en R ouder en willen stad stichten, ruzie over welke heuvel en naam
→ Romulus vermoordt Remus en sticht de stad Rome als eerste koning ervan !
Archeologisch onderzoek 10E v.C. - 9E v.C. ontstaan Rome … = wel betrouwbaar !!
Latijnen ⇔ Sabijnen 10E v.C. - 9E v.C. Leefden afgescheiden (vd andere stammen (L/S) in Rome) in dorpsgemeenschappen
Etrusken
“Omnium Rerum Principia Parva 8E v.C. (< Cicero) = “de beginselen van alle dingen zijn klein”
Sunt”
2. Socio-economische context
Primaire activiteiten 10Ev.C. - 9E v.C. LANDBOUW
, MAAR door samensmelting en samenWERKING vd stammen (L+S)
→ agrarisch surplus
→ verhandelen (want te veel)
+ meer tijd voor andere zaken…
Secundaire activiteiten Midden 8E v.C. nl: AMBACHTEN !
Tertiaire activiteiten Midden 8E v.C. nl: ECONOMISCHE ACTIVITEITEN
Pro-Urbanische nederzetting 10-9E v.C. vóórstedelijke nederzetting; AGRARISCHE nederzetting !
(hoofdactiviteit en waarrond alles draaide (soc+econ)= LB)
Urbane nederzetting midden 8E v.C. Dankzij samenSMELTING en samenwerking vd stammen (L+S)
kende de SL een TRANSITIE !
Autochtone bevolking 8E v.C. = Latijnen en Sabijnen (2 stammen)
Clans/Gentes/Geslachten 8E v.C. olv Clanleider
> legendarische stamvader
vb: Gens Julia (Julius Caesar behoorde hiertoe)
StandenMY 9E v.C. gelijkheid vd Clans (coll eigendom) veranderde in standenMY doordat de clanleiders
en hun families zich steeds meer gingen toeëigenen…
1. Patriciërs (rijken)
2. Plebejers (armen)
Imperium 8E v.C. - 509 v.C. (kon) bij de koning en erna de 2 consuls
509 v.C. - 27 v.C. (rep) - bestuurlijk vlak (dagelijks bestuur koninkrijk; UM)
- militair (opperbevelhebber)
- religieus (opperpriester)
- rechterlijk (opperrechter; eindverantw RS binnen koninkrijk)
3. Bestuur
Koning - merendeel / bijna alle macht in handen = IMPERIUM !
- aanv verkozen door COM CUR (goed/afkeuren door senaat voorgestelde
kandidaat)
- MAAR vanaf Etruskische koningen (“Tarquinius”) (6E v.C.) → erfelijk !!
- Imperium
- bestuurlijk vlak (dagelijks bestuur koninkrijk; UM)
- militair (opperbevelhebber)
- religieus (opperpriester)
, - rechterlijk (opperrechter; eindverantw RS → 2 types RS: FAS en IUS !!)
- geen wetgever → wetten later ontstaan en toegewezen aan Rom koningen
MAAR kon nooit zelf wetten uitgevaardigd !
want: bvb: Germ stammen N-Eur (ook stamleider/koning) → geen wetten
uitgevaardigde ~orde binnen groep/stam (!! rde = ingesteld en
gesanctioneerd door Goden !!
Koning : BESTAANDE ORDE BEWAREN !! (niet nieuwe wetten invoeren of volk
bep richting sturen met bep beleid)
OPM: koning zó machtig → rol vd andere instellingen verwaarloosbaar !
Senaat - < senex = oude man
- clanleiders + op termijn meer mensen DUS GROEIT! MAAR uitsluitend patr !!
- beperkte rol : ADVIES in SENATUSCONSULTA !!
Comitia Curiata = volksvergadering
- alle mannelijke ROm burgers
- patr + plebs !
- MAAR enkel patr : stemrecht !!
- koning (bel rol bij verkiezen koning)
Priesters (Quaestores parricidii) - religieuze praktijken
- RS ⇒ quaestores parricidii
- = ad hoc aangestelde onderzoeksrechters
- voor zware misdrijven met als straf de doodstraf !
- “parricidii” = “ouderenmoord”
4. Rechtsbronnen
Romeins recht = ius civile (Rom recht)
~personaliteitsbeginsel (Rom burgerschap)
< Mos Maiorum (ongeschr GR)
→ FAS + IUS
→ priesters : kennismonopolie
Ius civile = Romeins burgerrecht !
! personaliteitsbeginsel !
Mos Maiorum = ongeschreven GR (was heel lang het enige ‘recht’)
= “de gewoonten van onze voorouderen”
FAS 8E v.C. - 509 v.C. = een type RS
→ verhoudingen tss goden en rom burgers
, (religieus recht)
IUS 8E v.C. - 509 v.C. = een type RS
→ verhoudingen tss rom burgers onderling
(burgerrecht)
5. Rechtspraak
Rechtspraak 8E v.C. - 509 v.C. zie puntje bij de vroege republiek !!!!
6. Rechtswetenschappen
Rechtswetenschap 8E v.C. - 509 v.C. onbestaande
7. Rechtenonderwijs
Rechtenonderwijs 8E v.C. - 509 v.C. onbestaande
II. ROMEINSE REPUBLIEK
VROEGE REPUBLIEK (509 v.C. - 264 v.C.)
1. Situeren
Res Publica 509 v.C. - 27 v.C. van piepklein stadsstaatje naar groot rijk rond de MZ
2. Bestuur
2 consuls 509 v.C. - 494 v.C. - imperium (ipv koning)
- bestuurlijk vlak
- RS
- miliair
- MAAR religieuze bev afstaan ad Pont Max !
- verkozen (~comitia centuriata)
- collegialiteit
- annaliteit
- onschendbaarheid
Senaat 509 v.C. - 494 v.C. - adviserend orgaan
- MAAR blok senaat = groot, want: wordt steeds belangrijker als
bestuursinstelling in Rep !
