Boek: ‘’Culturele waarden en communicatie in internationaal perspectief’’
Hoofdstuk 1: Interculturele communicatie
§1.1: Inleiding
De manier waarop de mens communiceert en communicatieve handelingen interpreteert,
wordt bepaald door zijn culturele achtergrond.
Verschillen tussen culturen kunnen leiden tot verrijking. Maar er kunnen ook misverstanden
door ontstaan.
§1.2: cultuur met een kleine c
Cultuur met een grote C= De vruchten van de beschaving, de cultuur van een land
vb literatuur, muziek, architectuur etc.
Cultuur met een kleine c= Omvat niet alleen activiteiten waarvan men denkt dat ze de
geestelijke beschaving bevorderen, maar ook gewone en alledaagse zaken.
vb. de afstand die je het liefst aanneemt tijdens een gesprek.
Antropologen en sociologen hebben talrijke definities van cultuur geformuleerd.
Hofstede en Hofstede: cultuur= de collectieve mentale programmering die de leden van 1
groep of categorie mensen onderscheidt van die van andere.
Geertz: Cultuur= een systeem waarin de leden dezelfde betekenis hechten aan woorden,
communicatieve handelingen, symbolen etc.
In de mentale programmering van de mens onderscheiden we 3 niveaus:
1. Menselijke natuur (nature): alles wat de mens is aangeboren
2. Cultuur (nurture): de regels en wetten die een groep mensen nodig heeft om voort te
bestaan. Cultuur is aangeleerd.
3. Persoonlijkheid (nature en nurture): bestaat uit een aangeboren en een aangeleerd
gedeelte.
Persoonlijkheidstypes verschillen van mens tot mens.
4 verschillende aspecten van culturele verschillen:
- Praktijken: Wat we doen, hoe we iets doen
● Symbolen → De vlag, kleding, voedsel, drank, taalgebruik etc.
● Helden → Personen die voor de mensen een voorbeeld zijn.
, ● Rituelen → handelingen die niet strikt noodzakelijk zijn, maar voor
de leden van de cultuur wel essentieel zijn. vb. ramadan,
koningsdag etc.
- Waarden: Waarom we iets doen, manier van denken en de visie op de wereld die bij
de cultuur hoort,
Deze aspecten worden weergegeven in een “ui- diagram”:
De symbolen, helden en rituelen van een cultuur kun je waarnemen, dus ook leren.
Praktijken → waarneembaar
Waarden → niet waarneembaar
Soorten culturen:
● Nationale culturen: Groepen die bij elkaar horen omdat ze in 1 land wonen, vb.
Nederlanders.
Staatsgrenzen vallen niet altijd samen met cultuurgrenzen:
1. Er kunnen binnen 1 land cultuurverschillen plaatsvinden tussen regio’s
2. Eenzelfde cultuur kan zich aan beide zijden van de staatsgrens bevinden
Cultuurgrenzen vallen ook niet altijd samen met de taalgrenzen.
● Sociale culturen:
- Je vindt cultuurverschillen tussen migranten uit verschillende delen van de
wereld die in 1 land samenleven. Migranten nemen wel cultuureigenschappen
over van hun gastland, toch behouden ze een deel van de cultuur van
herkomst.
- Je vindt cultuurverschillen tussen sociale klassen, vrouwen en mannen,
mensen van verschillende leeftijd en mensen met verschillende
godsdiensten.
- Je vindt cultuurverschillen tussen allerlei ogenschijnlijk gelijke groepen:
scholen, Verenigingen, bedrijven etc.
Cultuurverschillen binnen een land zijn een stuk minder groot dan de cultuurverschillen
tussen verschillende landen.
Er zijn ook cultuur overeenkomsten.
Normen en waarden tussen verschillende landen kunnen deels aan elkaar gelijk zijn.
,Een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de
werkelijkheid. Dit noemen we stereotypering.
Kennis van de cultuur met een kleine c is van groot belang om communicatief adequaat te
kunnen functioneren, misschien nog wel van groter belang dan een perfecte uitspraak en
beheersing van grammatica.
Wanneer je de moedertaal spreekt van een land wordt het vaak minder geaccepteerd
wanneer je iets doet dat tegen de waarden en praktijken van de cultuur is.
Spreek je de moedertaal niet/ gebrekkig, dan is hier nog enig begrip voor.
§1.3 wat is communicatie?
De modellen over de communicatie geven inzicht in de aspecten die bij communicatie een
rol spelen.
Cultuur met een kleine c speelt een belangrijke rol in de communicatie.
Communicatiemodel van Shannon en Weaver:
Volgens dit model kan communicatie maar door 2 factoren worden belemmerd:
- Ruis
- Miscommunicatie, vb. bij verschillende culturen
Wat fout is aan het model van Shannon en Weaver:
- Het model stelt communicatie als eenrichtingsverkeer voor.
- De context en situatie waarin je communiceert, bepalen hoe je dat doet.
- Je communiceert niet alleen door woorden.
Communicatiemodel van Targowski en Bowman:
Bestaat uit 2 delen: - Een gedeelte dat weergeeft hoe zender, ontvanger en buitenwereld
met elkaar verbonden zijn in de communicatie
- Een gedeelte dat weergeeft voor hoeveel aspecten zender en
ontvanger op 1 lijn moeten zitten om de communicatie goed te laten
verlopen.
, Verbeteringen vergeleken met Shannon en Weaver:
- Communicatie is niet eenrichtingsverkeer
- Non- verbale en onbewuste communicatie hebben er ook een beeld in
- Er wordt rekening gehouden dat iemands productie en perceptie van communicatie
worden beïnvloed door zijn kennis van de buitenwereld
Cultuurverschillen kunnen tot miscommunicatie leiden. Zender en ontvanger moeten
dezelfde opvattingen hebben om de communicatie goed te laten verlopen.
Multilagen Deel van het communicatiemodel van Targowski en Bowman:
10 aspecten van communicatie:
● Fysieke link:
Dit zijn fysieke aspecten die gebruikt worden om de boodschap over te brengen.
Zender en ontvanger moeten contact hebben om te kunnen communiceren.
● Systeem link:
Dit is de geschiktheid van het systeem om de boodschap over te brengen. vb e-
mails, face-to-face etc.
● Toehoorders link:
Komen mensen over zoals zij bedoelen? Dit kan tot miscommunicatie leiden.
● Sessie link:
Wordt de boodschap op dezelfde tijd en in dezelfde omstandigheden verzonden en
ontvangen? 2 aspecten: fysische aspect, dat het niet overal dezelfde tijd en seizoen
is, en niet voor elk cultuur is dezelfde tijd geschikt voor een bepaalde boodschap.
vb. een nederlander wenst, in juli, een afrikaan een goede zomervakantie
vb. je kunt een nederlander niet zomaar op 5 december bellen in de avond
● Omgevings Link:
In welke omgeving wordt de boodschap overgebracht?
Culturen kunnen van elkaar verschillen in wat gepast is en wat niet.
Momenten kunnen verschillen wanneer het gaat om de geschiktheid van een
boodschap.
● Functies- en Status Link:
Hebben zender en ontvanger dezelfde ideeën of hun eigen functie en status?
Wanneer culturen met elkaar in contact komen die van elkaar verschillen in wat
iemands status in een bepaalde situatie bepaalt, kan er miscommunicatie ontstaan.
Hoofdstuk 1: Interculturele communicatie
§1.1: Inleiding
De manier waarop de mens communiceert en communicatieve handelingen interpreteert,
wordt bepaald door zijn culturele achtergrond.
Verschillen tussen culturen kunnen leiden tot verrijking. Maar er kunnen ook misverstanden
door ontstaan.
§1.2: cultuur met een kleine c
Cultuur met een grote C= De vruchten van de beschaving, de cultuur van een land
vb literatuur, muziek, architectuur etc.
Cultuur met een kleine c= Omvat niet alleen activiteiten waarvan men denkt dat ze de
geestelijke beschaving bevorderen, maar ook gewone en alledaagse zaken.
vb. de afstand die je het liefst aanneemt tijdens een gesprek.
Antropologen en sociologen hebben talrijke definities van cultuur geformuleerd.
Hofstede en Hofstede: cultuur= de collectieve mentale programmering die de leden van 1
groep of categorie mensen onderscheidt van die van andere.
Geertz: Cultuur= een systeem waarin de leden dezelfde betekenis hechten aan woorden,
communicatieve handelingen, symbolen etc.
In de mentale programmering van de mens onderscheiden we 3 niveaus:
1. Menselijke natuur (nature): alles wat de mens is aangeboren
2. Cultuur (nurture): de regels en wetten die een groep mensen nodig heeft om voort te
bestaan. Cultuur is aangeleerd.
3. Persoonlijkheid (nature en nurture): bestaat uit een aangeboren en een aangeleerd
gedeelte.
Persoonlijkheidstypes verschillen van mens tot mens.
4 verschillende aspecten van culturele verschillen:
- Praktijken: Wat we doen, hoe we iets doen
● Symbolen → De vlag, kleding, voedsel, drank, taalgebruik etc.
● Helden → Personen die voor de mensen een voorbeeld zijn.
, ● Rituelen → handelingen die niet strikt noodzakelijk zijn, maar voor
de leden van de cultuur wel essentieel zijn. vb. ramadan,
koningsdag etc.
- Waarden: Waarom we iets doen, manier van denken en de visie op de wereld die bij
de cultuur hoort,
Deze aspecten worden weergegeven in een “ui- diagram”:
De symbolen, helden en rituelen van een cultuur kun je waarnemen, dus ook leren.
Praktijken → waarneembaar
Waarden → niet waarneembaar
Soorten culturen:
● Nationale culturen: Groepen die bij elkaar horen omdat ze in 1 land wonen, vb.
Nederlanders.
Staatsgrenzen vallen niet altijd samen met cultuurgrenzen:
1. Er kunnen binnen 1 land cultuurverschillen plaatsvinden tussen regio’s
2. Eenzelfde cultuur kan zich aan beide zijden van de staatsgrens bevinden
Cultuurgrenzen vallen ook niet altijd samen met de taalgrenzen.
● Sociale culturen:
- Je vindt cultuurverschillen tussen migranten uit verschillende delen van de
wereld die in 1 land samenleven. Migranten nemen wel cultuureigenschappen
over van hun gastland, toch behouden ze een deel van de cultuur van
herkomst.
- Je vindt cultuurverschillen tussen sociale klassen, vrouwen en mannen,
mensen van verschillende leeftijd en mensen met verschillende
godsdiensten.
- Je vindt cultuurverschillen tussen allerlei ogenschijnlijk gelijke groepen:
scholen, Verenigingen, bedrijven etc.
Cultuurverschillen binnen een land zijn een stuk minder groot dan de cultuurverschillen
tussen verschillende landen.
Er zijn ook cultuur overeenkomsten.
Normen en waarden tussen verschillende landen kunnen deels aan elkaar gelijk zijn.
,Een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet overeenkomt met de
werkelijkheid. Dit noemen we stereotypering.
Kennis van de cultuur met een kleine c is van groot belang om communicatief adequaat te
kunnen functioneren, misschien nog wel van groter belang dan een perfecte uitspraak en
beheersing van grammatica.
Wanneer je de moedertaal spreekt van een land wordt het vaak minder geaccepteerd
wanneer je iets doet dat tegen de waarden en praktijken van de cultuur is.
Spreek je de moedertaal niet/ gebrekkig, dan is hier nog enig begrip voor.
§1.3 wat is communicatie?
De modellen over de communicatie geven inzicht in de aspecten die bij communicatie een
rol spelen.
Cultuur met een kleine c speelt een belangrijke rol in de communicatie.
Communicatiemodel van Shannon en Weaver:
Volgens dit model kan communicatie maar door 2 factoren worden belemmerd:
- Ruis
- Miscommunicatie, vb. bij verschillende culturen
Wat fout is aan het model van Shannon en Weaver:
- Het model stelt communicatie als eenrichtingsverkeer voor.
- De context en situatie waarin je communiceert, bepalen hoe je dat doet.
- Je communiceert niet alleen door woorden.
Communicatiemodel van Targowski en Bowman:
Bestaat uit 2 delen: - Een gedeelte dat weergeeft hoe zender, ontvanger en buitenwereld
met elkaar verbonden zijn in de communicatie
- Een gedeelte dat weergeeft voor hoeveel aspecten zender en
ontvanger op 1 lijn moeten zitten om de communicatie goed te laten
verlopen.
, Verbeteringen vergeleken met Shannon en Weaver:
- Communicatie is niet eenrichtingsverkeer
- Non- verbale en onbewuste communicatie hebben er ook een beeld in
- Er wordt rekening gehouden dat iemands productie en perceptie van communicatie
worden beïnvloed door zijn kennis van de buitenwereld
Cultuurverschillen kunnen tot miscommunicatie leiden. Zender en ontvanger moeten
dezelfde opvattingen hebben om de communicatie goed te laten verlopen.
Multilagen Deel van het communicatiemodel van Targowski en Bowman:
10 aspecten van communicatie:
● Fysieke link:
Dit zijn fysieke aspecten die gebruikt worden om de boodschap over te brengen.
Zender en ontvanger moeten contact hebben om te kunnen communiceren.
● Systeem link:
Dit is de geschiktheid van het systeem om de boodschap over te brengen. vb e-
mails, face-to-face etc.
● Toehoorders link:
Komen mensen over zoals zij bedoelen? Dit kan tot miscommunicatie leiden.
● Sessie link:
Wordt de boodschap op dezelfde tijd en in dezelfde omstandigheden verzonden en
ontvangen? 2 aspecten: fysische aspect, dat het niet overal dezelfde tijd en seizoen
is, en niet voor elk cultuur is dezelfde tijd geschikt voor een bepaalde boodschap.
vb. een nederlander wenst, in juli, een afrikaan een goede zomervakantie
vb. je kunt een nederlander niet zomaar op 5 december bellen in de avond
● Omgevings Link:
In welke omgeving wordt de boodschap overgebracht?
Culturen kunnen van elkaar verschillen in wat gepast is en wat niet.
Momenten kunnen verschillen wanneer het gaat om de geschiktheid van een
boodschap.
● Functies- en Status Link:
Hebben zender en ontvanger dezelfde ideeën of hun eigen functie en status?
Wanneer culturen met elkaar in contact komen die van elkaar verschillen in wat
iemands status in een bepaalde situatie bepaalt, kan er miscommunicatie ontstaan.
