GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
WAT IS GEZONDHEID
Ons begrip van gezondheid is cruciaal voor mate waarin we gezond zijn en/of ons gezond voelen.
Dit begrip is echter complex en afhankelijk van:
o Tijdstip in de geschiedenis.
o Individuele verschillen.
o Cultuur.
o Sociale klasse.
o Leeftijd.
GEDRAG, DOOD & ZIEKTE
Levensverwachting:
o Het aantal jaren dat iemand naar verwachting te leven
heeft.
→ In de 20ste eeuw gestegen door de vooruitgang van
de medische technologie en verbeterde
behandelingen.
Mortaliteit:
o Het aantal sterfgevallen in een gegeven populatie
en/of in een gegeven jaar toegeschreven aan een
bepaalde aandoening.
→ Daling vond plaats dankzij veranderingen in de
sociale omstandigheden en de leefomgeving.
→ Culturele variatie!
o Gezonde levensverwachting: Wordt de hogere
leeftijd bereikt in goede gezondheid of juist in minder
goede gezondheid, met ziekte of functiebeperking.
o Hoe ouder iemand wordt, hoe lager de ratio gezonde
vs niet-gezonde jaren is.
• Gezonde jaren: Jaren zonder
noemenswaardige beperkingen, ziekten of
handicaps.
→ Hart- en vaatziekten zijn consequent de
belangrijkste doodsoorzaken.
1
, o Doordat we ons steeds bewuster worden van de invloed van ons gedrag op onze gezondheid,
passen we ook ons gedrag aan.
VERANDERENDE PERSPECTIEVEN
Trepanatie:
o Dit was een proces waarbij een gaatje in de schedel werd geboord om kwade geesten te bevrijden
die van buitenaf het lichaam zouden zijn binnengedrongen en ziekte veroorzaakten.
o Ziekte was een straf door de goden.
HISTORISCHE PERSPECTIEVEN
Theorie:
o Een algemene aanname over een aspect van de wereld waarin we leven of over de mensen in die
wereld die al dan niet door bewijs wordt ondersteund.
Oudheid:
o Hippocrates & Galenus.
o Gezondheid als ‘balans’ tussen humores.
→ Lichaamsvloeistoffen:
1) Bloed: Voorjaar → warm + nat.
→ Optimistische persoonlijkheid.
2) Gele gal: Zomer → warm + droog.
→ Boosaardig temperament.
3) Zwarte gal: Herfst → koud + droog.
→ Droefenis + melancholie.
4) Slijm: Winter → koud + nat.
→ Kalm temperament.
→ Bepaalde persoonlijkheidskenmerken komen overeen met een bepaalde hoeveelheid van
humores.
o Genezing = humores opnieuw in balans brengen.
o Verband met persoonlijkheid.
→ De geest en het lichaam zijn met elkaar verbonden, maar alleen in zoverre dat het
lichaamelijke en mentale verstoringen beide een onderliggende fysieke oorzaak hadden.
Etiologie:
o De leer van oorzaken. Hier: Alles wat bijdraagt aan ziekte, pijn en de klachten daarover.
2
,Middeleeuwen:
o Humores theorie raakt in verval.
o Gezondheid verbonden met spiritualiteit en religie.
o Ziekte = straf van god.
o Gezondheidsbevordering = domein priesters.
o Gedacht dat lichaam & geest samenwerken.
o Verbod op wetenschappelijk onderzoek = beperkte medische vooruitgang.
→ Taboe rond wetenschappelijk onderzoek.
Renaissance (Descartes) en de 17de eeuw:
o Het individuele denken werd belangrijker.
o Renaissance & wetenschappelijke revolutie.
o Ontstaan dualisme: Lichaam & geest als afzonderlijke entiteiten.
o Toegenomen anatomisch onderzoek.
3
, • Dualisme: Het idee dat lichaam en geest afzonderlijke eenheden zijn.
Geest: Lichaam:
Niet materieel. Materieel.
Niet obkectief of zichtbare Objectieve en tastbare lichamelijke functies.
gedachten/gevoelens.
Domein theoloog. Mechanistisch standpunt: Het lichaam zien
als een machine.
→ Als we die machine kunnen begrijpen,
kunnen we weten voorspellen wie ziek wordt
en wie niet.
→ Een benadering die het gedrag reduceert
tot het niveau van een orgaan of de
lichamelijke functie.
→ Basis biomedisch ziektemodel.
Domein arts.
Huidige standpunt:
o Tegenwoordig zoeken we wetenschappelijk bewijs om de menselijke ervaring te helpen verklaren.
BIOMEDISCH ZIEKTEMODEL
Opvatting dat ziekten en symptomen steeds een achterliggende fysiologische verklaring
hebben en dat daarmee ook genezing mechanistisch en rechtlijnig werkt.
o Gezondheid als afwezigheid van ziekte (deficit model).
o Diagnose-recept model: Diagnose stellen en dan kijken wat de oplossingen zijn.
o Reductionistisch perspectief → terugbrengen tot neurale, cellulaire of biochemische
processen
o Revolutie voor moderne geneeskunde!
o Psychische of sociale factoren worden niet expliciet in acht genomen.
4
WAT IS GEZONDHEID
Ons begrip van gezondheid is cruciaal voor mate waarin we gezond zijn en/of ons gezond voelen.
Dit begrip is echter complex en afhankelijk van:
o Tijdstip in de geschiedenis.
o Individuele verschillen.
o Cultuur.
o Sociale klasse.
o Leeftijd.
GEDRAG, DOOD & ZIEKTE
Levensverwachting:
o Het aantal jaren dat iemand naar verwachting te leven
heeft.
→ In de 20ste eeuw gestegen door de vooruitgang van
de medische technologie en verbeterde
behandelingen.
Mortaliteit:
o Het aantal sterfgevallen in een gegeven populatie
en/of in een gegeven jaar toegeschreven aan een
bepaalde aandoening.
→ Daling vond plaats dankzij veranderingen in de
sociale omstandigheden en de leefomgeving.
→ Culturele variatie!
o Gezonde levensverwachting: Wordt de hogere
leeftijd bereikt in goede gezondheid of juist in minder
goede gezondheid, met ziekte of functiebeperking.
o Hoe ouder iemand wordt, hoe lager de ratio gezonde
vs niet-gezonde jaren is.
• Gezonde jaren: Jaren zonder
noemenswaardige beperkingen, ziekten of
handicaps.
→ Hart- en vaatziekten zijn consequent de
belangrijkste doodsoorzaken.
1
, o Doordat we ons steeds bewuster worden van de invloed van ons gedrag op onze gezondheid,
passen we ook ons gedrag aan.
VERANDERENDE PERSPECTIEVEN
Trepanatie:
o Dit was een proces waarbij een gaatje in de schedel werd geboord om kwade geesten te bevrijden
die van buitenaf het lichaam zouden zijn binnengedrongen en ziekte veroorzaakten.
o Ziekte was een straf door de goden.
HISTORISCHE PERSPECTIEVEN
Theorie:
o Een algemene aanname over een aspect van de wereld waarin we leven of over de mensen in die
wereld die al dan niet door bewijs wordt ondersteund.
Oudheid:
o Hippocrates & Galenus.
o Gezondheid als ‘balans’ tussen humores.
→ Lichaamsvloeistoffen:
1) Bloed: Voorjaar → warm + nat.
→ Optimistische persoonlijkheid.
2) Gele gal: Zomer → warm + droog.
→ Boosaardig temperament.
3) Zwarte gal: Herfst → koud + droog.
→ Droefenis + melancholie.
4) Slijm: Winter → koud + nat.
→ Kalm temperament.
→ Bepaalde persoonlijkheidskenmerken komen overeen met een bepaalde hoeveelheid van
humores.
o Genezing = humores opnieuw in balans brengen.
o Verband met persoonlijkheid.
→ De geest en het lichaam zijn met elkaar verbonden, maar alleen in zoverre dat het
lichaamelijke en mentale verstoringen beide een onderliggende fysieke oorzaak hadden.
Etiologie:
o De leer van oorzaken. Hier: Alles wat bijdraagt aan ziekte, pijn en de klachten daarover.
2
,Middeleeuwen:
o Humores theorie raakt in verval.
o Gezondheid verbonden met spiritualiteit en religie.
o Ziekte = straf van god.
o Gezondheidsbevordering = domein priesters.
o Gedacht dat lichaam & geest samenwerken.
o Verbod op wetenschappelijk onderzoek = beperkte medische vooruitgang.
→ Taboe rond wetenschappelijk onderzoek.
Renaissance (Descartes) en de 17de eeuw:
o Het individuele denken werd belangrijker.
o Renaissance & wetenschappelijke revolutie.
o Ontstaan dualisme: Lichaam & geest als afzonderlijke entiteiten.
o Toegenomen anatomisch onderzoek.
3
, • Dualisme: Het idee dat lichaam en geest afzonderlijke eenheden zijn.
Geest: Lichaam:
Niet materieel. Materieel.
Niet obkectief of zichtbare Objectieve en tastbare lichamelijke functies.
gedachten/gevoelens.
Domein theoloog. Mechanistisch standpunt: Het lichaam zien
als een machine.
→ Als we die machine kunnen begrijpen,
kunnen we weten voorspellen wie ziek wordt
en wie niet.
→ Een benadering die het gedrag reduceert
tot het niveau van een orgaan of de
lichamelijke functie.
→ Basis biomedisch ziektemodel.
Domein arts.
Huidige standpunt:
o Tegenwoordig zoeken we wetenschappelijk bewijs om de menselijke ervaring te helpen verklaren.
BIOMEDISCH ZIEKTEMODEL
Opvatting dat ziekten en symptomen steeds een achterliggende fysiologische verklaring
hebben en dat daarmee ook genezing mechanistisch en rechtlijnig werkt.
o Gezondheid als afwezigheid van ziekte (deficit model).
o Diagnose-recept model: Diagnose stellen en dan kijken wat de oplossingen zijn.
o Reductionistisch perspectief → terugbrengen tot neurale, cellulaire of biochemische
processen
o Revolutie voor moderne geneeskunde!
o Psychische of sociale factoren worden niet expliciet in acht genomen.
4
