5.1 maatschappijleer – Wat is verzorgingsstaat? –
samenvatting
Verzorgingsstaat: de overheid bemoeit zich actief met het welzijn en welvaart van de inwoners
Welzijn: Hoe we ons geestelijk en lichamelijk voelen, Door sportverenigingen, buurcentra en
bibliotheken te bouwen & welvaart: ons inkomens en hoe we daarmee ons levensonderhoud
kunnen voorzien
Kern van verzorgingsstaat zijn solidariteitsgedachten. Solidariteit: Bereid bent om mensen te
helpen & voor elkaar te zorgen. Zoals -> je krijgt nu een uitkering als je een baan kwijt bent.
Hoe komen ze dan aan het geld? Collectieve voorzieningen:
Via belasting en premies die burgers elke maand betalen. - Openbare scholen
- Ziekenhuizen
Grondwet is de basis van onze wet; belangrijke waarden zijn: - Politie & brandweer &
ambulance
- Vrijheid
- Gelijkwaardigheid -> iedereen moet gelijke kansen hebben voor de ontwikkeling van jezelf.
- Solidariteit
Sociale grondrechten; zoals: Recht op onderwijs, gezondheidszorg, voldoende werkgelegenheid.
Taak van de overheid om ervoor te zorgen.
Plichten heb je ook: Leerplicht; tot je 16e naar school, sollicitatieplicht (alleen recht op uitkering als
je actief opzoek gaat naar een nieuwe baan), plicht om je premies en inkomstbelastingen te betalen
(wordt van je loon afgetrokken), als je iets koopt betaal je ook 21% btw.
Het meeste geld waar de overheid aan uitgeeft zijn:
Onderwijs: goede opleiding -> kans om je talenten te ontwikkelen.
Gezondheidszorg; Betaald dit vooral via de belastingen. Vooral ouderen en mensen met
beperkingen. Als je naar de huisarts gaat betaald de zorgverzekering de huisarts, je moet
dan wel elke maand een ziektekostenpremie betalen
Sociale zekerheid: als je werkt betaal je sociale premies, daarnaast belasting, hiervan
worden de uitkeringen betaald, betekent ook dat je zorgtoeslag, huurtoeslag, of
kinderbijslag kan krijgen als je in aanmerking komt. Dit alles samen heet
socialezekerheidsstelsel; alle uitkeringen die mensen verzekeren van een inkomen bij
werkloosheid, ziekte, ouderdom of arbeidsongeschiktheid
Naast dat de overheid bijdraagt aan de verzorgingsstaat, ook organisaties dragen bij ze worden het
maatschappelijk middenveld (organisatie die tussen de overheid en de individuele burger in
staan en die verschillende groepen, meningen en belangen vertegenwoordigen) genoemd. Zoals;
rode kruis, voedselbanken en bijvoorbeeld voetbalverenigingen
Veel goederen en diensten worden in Nederland aangeboden op de vrije markt
Een vrije markt is een markt waarin vraag en aanbod de prijs bepalen en de overheid zich weinig
bemoeit. De overheid stelt alleen kaders met wetten
`het grootste deel van de verzorgingsstaat word betaald door werknemers en
werkgevers.
Uitgangs punt van sociale zekerheidsstelsel is een financieel vangnet en solidariteit.
Nadelen vrije markt:
- Of je zorg krijgt als ziekenhuizen winst maken
- Of je een leuke of betaalbare opleiding hebt als onderwijs zelf het college geld
betaald.
, 5.2 – ontwikkeling van de verzorgingsstaat –
samenvatting
Eerste helft van de 19e eeuw in de Nederlandse economie gold het principe van de vrije markt.
Geen regels voor ondernemers, geen minimumloon en je kon zomaar ontslagen worden. Heet ook
wel dat mensen in de nachtwakersstaat (Een nachtwakerstaat is een land waarin de overheid zo
min mogelijk doet.) leefden. Nadelen van nachtwakerstaat is:
- Lonen waren te laag, waardoor groot deel van de bevolking in armoede leefden, en ze
werkte alsnog 16 uur.
- Niemand was verzekerd tegen ongelukken,
- Arbeiders woonde slecht met geen schoon drinkwater en riolering,
- Kinderen gingen niet naar school.
Tweede helft 19e eeuw verenigden werknemers zich in vakbonden (organisaties die opkomen voor
de belangen van werknemers). Denk aan Hogere lonen, kortere werkdagen, betere
arbeidsomstandigheden en een verbod op kinderarbeid.
Eerste sociale wetten: 1854 kwam de armenwet, financiële steun voor armen in 1874 kwam het
kinderwetje van houten, dat kinderarbeid in fabrieken verbood, ze mochten wel nog op het land
werken. Vanaf 1983 kwamen de sociale grondrechten. Vanaf de 20 ste eeuw kwamen er
verzekeringen om inkomensverlies bij invaliditeit, ziekte en werkloosheid te compenseren. Je kon je
verzekeren, het was dus niet verplicht. Na de 2e wereldoorlog ontstond een gemengde
markteconomie: Niet alles werd meer aan de vrije markt overgelaten, maar waarin de overheid
regels en voorwaarden stelt om bijv. oneerlijke concurrentie tegen te gaan.
Daarnaast kwamen er nieuwe wetten waardoor de positie van werknemers verbeterde:
Pensioengerechtigde leeftijd recht op een uitkering vanuit de AOW (algemeen ouderdomswet).
Door de Arbowet (arbeidsomstandighedenwet) moesten werkgevers zorgen voor een veilige
en gezonde werkplek.
Vergrijzing: Er komen steeds meer ouderen, minder kinderen worden ook geboren, dat heet ook
wel ontgroening.
Gevolgen daarvan:
- Zorgkosten stijgen, doordat er steeds meer ouderen verzorgd moeten worden
- Steeds minder mensen moesten de AOW-uitkering voor steeds meer ouderen financieren.
Maatregelen van de overheid om het probleem optelossen waren; mensen kregen minder snel een
uitkering en de uitkeringsbedragen gingen omlaag, controleren op fraude, zoals of mensen niet
naast een uitkering zwart werkten. Maar omdat de verzorgingsstaat nog zo duur was bedacht Rutte
in 2013 een participatiesamenleving (samenleving waarin mensen meer verantwoordelijkheid
nemen voor hun eigen leven en omgeving) Heet nu ook wel de participatiewet genoemd. Doel is
dat mensen elkaar minder snel helpen als ze weten dat de overheid financieel of zorgprobleem wel
oplost, belangrijkste doel is om je helpen een baan te vinden & dat iedereen een inkomen heeft.
Verschillende visies:
Liberale visie; een terughoudende rol van de overheid; het moet op sociaaleconomisch gebied zo
min mogelijk regelen. Daarom willen ze de kosten voor gezondheidszorg en onderwijs en
uitkeringen niet te veel laten stijgen, ze verwachten daarbij ook meer eigen verantwoordelijkheid.
Sociaaldemocratische visie: Willen dat de overheid juist veel regelt en een sturende rol heeft.
Overheid moet zelf investeren als het economisch slecht gaat. Uitgebreid stelsel voor zorg en
uitkeringen, ze vinden dat dit sociale ongelijkheid verminderd, daarnaast meer belasting betalen
als je meer verdient. Ze zijn ook voor een samenwerking tussen de overheid en het bedrijfsleven.
Zodat mensen gelijke kansen krijgen en markt corrigeren waar nodig is om armoede tegen te gaan.
samenvatting
Verzorgingsstaat: de overheid bemoeit zich actief met het welzijn en welvaart van de inwoners
Welzijn: Hoe we ons geestelijk en lichamelijk voelen, Door sportverenigingen, buurcentra en
bibliotheken te bouwen & welvaart: ons inkomens en hoe we daarmee ons levensonderhoud
kunnen voorzien
Kern van verzorgingsstaat zijn solidariteitsgedachten. Solidariteit: Bereid bent om mensen te
helpen & voor elkaar te zorgen. Zoals -> je krijgt nu een uitkering als je een baan kwijt bent.
Hoe komen ze dan aan het geld? Collectieve voorzieningen:
Via belasting en premies die burgers elke maand betalen. - Openbare scholen
- Ziekenhuizen
Grondwet is de basis van onze wet; belangrijke waarden zijn: - Politie & brandweer &
ambulance
- Vrijheid
- Gelijkwaardigheid -> iedereen moet gelijke kansen hebben voor de ontwikkeling van jezelf.
- Solidariteit
Sociale grondrechten; zoals: Recht op onderwijs, gezondheidszorg, voldoende werkgelegenheid.
Taak van de overheid om ervoor te zorgen.
Plichten heb je ook: Leerplicht; tot je 16e naar school, sollicitatieplicht (alleen recht op uitkering als
je actief opzoek gaat naar een nieuwe baan), plicht om je premies en inkomstbelastingen te betalen
(wordt van je loon afgetrokken), als je iets koopt betaal je ook 21% btw.
Het meeste geld waar de overheid aan uitgeeft zijn:
Onderwijs: goede opleiding -> kans om je talenten te ontwikkelen.
Gezondheidszorg; Betaald dit vooral via de belastingen. Vooral ouderen en mensen met
beperkingen. Als je naar de huisarts gaat betaald de zorgverzekering de huisarts, je moet
dan wel elke maand een ziektekostenpremie betalen
Sociale zekerheid: als je werkt betaal je sociale premies, daarnaast belasting, hiervan
worden de uitkeringen betaald, betekent ook dat je zorgtoeslag, huurtoeslag, of
kinderbijslag kan krijgen als je in aanmerking komt. Dit alles samen heet
socialezekerheidsstelsel; alle uitkeringen die mensen verzekeren van een inkomen bij
werkloosheid, ziekte, ouderdom of arbeidsongeschiktheid
Naast dat de overheid bijdraagt aan de verzorgingsstaat, ook organisaties dragen bij ze worden het
maatschappelijk middenveld (organisatie die tussen de overheid en de individuele burger in
staan en die verschillende groepen, meningen en belangen vertegenwoordigen) genoemd. Zoals;
rode kruis, voedselbanken en bijvoorbeeld voetbalverenigingen
Veel goederen en diensten worden in Nederland aangeboden op de vrije markt
Een vrije markt is een markt waarin vraag en aanbod de prijs bepalen en de overheid zich weinig
bemoeit. De overheid stelt alleen kaders met wetten
`het grootste deel van de verzorgingsstaat word betaald door werknemers en
werkgevers.
Uitgangs punt van sociale zekerheidsstelsel is een financieel vangnet en solidariteit.
Nadelen vrije markt:
- Of je zorg krijgt als ziekenhuizen winst maken
- Of je een leuke of betaalbare opleiding hebt als onderwijs zelf het college geld
betaald.
, 5.2 – ontwikkeling van de verzorgingsstaat –
samenvatting
Eerste helft van de 19e eeuw in de Nederlandse economie gold het principe van de vrije markt.
Geen regels voor ondernemers, geen minimumloon en je kon zomaar ontslagen worden. Heet ook
wel dat mensen in de nachtwakersstaat (Een nachtwakerstaat is een land waarin de overheid zo
min mogelijk doet.) leefden. Nadelen van nachtwakerstaat is:
- Lonen waren te laag, waardoor groot deel van de bevolking in armoede leefden, en ze
werkte alsnog 16 uur.
- Niemand was verzekerd tegen ongelukken,
- Arbeiders woonde slecht met geen schoon drinkwater en riolering,
- Kinderen gingen niet naar school.
Tweede helft 19e eeuw verenigden werknemers zich in vakbonden (organisaties die opkomen voor
de belangen van werknemers). Denk aan Hogere lonen, kortere werkdagen, betere
arbeidsomstandigheden en een verbod op kinderarbeid.
Eerste sociale wetten: 1854 kwam de armenwet, financiële steun voor armen in 1874 kwam het
kinderwetje van houten, dat kinderarbeid in fabrieken verbood, ze mochten wel nog op het land
werken. Vanaf 1983 kwamen de sociale grondrechten. Vanaf de 20 ste eeuw kwamen er
verzekeringen om inkomensverlies bij invaliditeit, ziekte en werkloosheid te compenseren. Je kon je
verzekeren, het was dus niet verplicht. Na de 2e wereldoorlog ontstond een gemengde
markteconomie: Niet alles werd meer aan de vrije markt overgelaten, maar waarin de overheid
regels en voorwaarden stelt om bijv. oneerlijke concurrentie tegen te gaan.
Daarnaast kwamen er nieuwe wetten waardoor de positie van werknemers verbeterde:
Pensioengerechtigde leeftijd recht op een uitkering vanuit de AOW (algemeen ouderdomswet).
Door de Arbowet (arbeidsomstandighedenwet) moesten werkgevers zorgen voor een veilige
en gezonde werkplek.
Vergrijzing: Er komen steeds meer ouderen, minder kinderen worden ook geboren, dat heet ook
wel ontgroening.
Gevolgen daarvan:
- Zorgkosten stijgen, doordat er steeds meer ouderen verzorgd moeten worden
- Steeds minder mensen moesten de AOW-uitkering voor steeds meer ouderen financieren.
Maatregelen van de overheid om het probleem optelossen waren; mensen kregen minder snel een
uitkering en de uitkeringsbedragen gingen omlaag, controleren op fraude, zoals of mensen niet
naast een uitkering zwart werkten. Maar omdat de verzorgingsstaat nog zo duur was bedacht Rutte
in 2013 een participatiesamenleving (samenleving waarin mensen meer verantwoordelijkheid
nemen voor hun eigen leven en omgeving) Heet nu ook wel de participatiewet genoemd. Doel is
dat mensen elkaar minder snel helpen als ze weten dat de overheid financieel of zorgprobleem wel
oplost, belangrijkste doel is om je helpen een baan te vinden & dat iedereen een inkomen heeft.
Verschillende visies:
Liberale visie; een terughoudende rol van de overheid; het moet op sociaaleconomisch gebied zo
min mogelijk regelen. Daarom willen ze de kosten voor gezondheidszorg en onderwijs en
uitkeringen niet te veel laten stijgen, ze verwachten daarbij ook meer eigen verantwoordelijkheid.
Sociaaldemocratische visie: Willen dat de overheid juist veel regelt en een sturende rol heeft.
Overheid moet zelf investeren als het economisch slecht gaat. Uitgebreid stelsel voor zorg en
uitkeringen, ze vinden dat dit sociale ongelijkheid verminderd, daarnaast meer belasting betalen
als je meer verdient. Ze zijn ook voor een samenwerking tussen de overheid en het bedrijfsleven.
Zodat mensen gelijke kansen krijgen en markt corrigeren waar nodig is om armoede tegen te gaan.
