2025-2026
Politicologie: algemene
inleiding
HOOFDSTUKKEN:
1 POLITIEK & WETENSCHAP
2 STAAT & MACHT
3 BREUKLIJNEN & IDEOLOGIE
4 DEMOCRATIE & VERTEGENWOORDIGING
5 POLITIEKE PARTICIPATIE & SOCIALE BEWEGINGEN
6 POLITIEKE PARTIJEN & PARTIJSYSTEMEN
7 KIESSYSTEMEN & STEMGEDRAG
8 PARLEMENTEN & REGERINGEN
9 BESTUUR EN BELEID
10 .1 ADMINISTRATIE
11 FEDERALISME EN DECENTRALISATIE
12 INTERNATIONALE BETREKKINGEN
13 EUROPESE POLITIEK
, Inleiding: politiek en wetenschap
1. Wat is politiek
2. Variaties in politiek
3. Politieke wetenschap: politicologie, huh?
4. Instrumenten van de politieke wetenschap
1. Wat is politiek?
Politiek = alles te maken met het besturen van een samenleving
- POLIS = (stad) samenleving -> brede definitie, geldt voor elke vorm van
samenleven/gemeenschap
- POLITIKA = de zaken die met de polis te maken hebben
Wanneer mensen samen iets willen doen al snel nood aan afspraken, het sturen van een samenleving
(politiek) betekent ook altijd omgaan met verschillen en conflicten
Waarom nood aan sturing?
- Aristoteles: mens als zoön politikón (sociaal wezen)
- Maar…mogelijkheid tot conflict want…
o Diversiteit (in noden, voorkeuren, visies, …)
o Schaarste in middelen, wat ermee doen? (mbt te herverdelen middelen, tijd, energie, …)
o We zijn divers -> ruimte voor conflict
2. Variaties in de politiek
Kunnen politiek aantreffen in alle organisaties en verenigingen
2.1 Politiek en territorium
Variatie op niveau van de samenleving
Territoriaal: staten, regio’s, gemeenten, internationaal, …
Omvattender en dwingender
Regels die gelden voor inwoners van een territorium zijn niet zomaar te ontwijken
Ontwijken = verhuizen -> ander grondgebied waar ook weer regels gelden fie de samenleving
sturen
Opstappen niet in elke samenleving even gemakkelijk, Belgische samenleving -> staatloos,
sommige samenleving veel sterkere impact op ons leven
Niet territoriaal: verenigingen of organisaties; Rooms-katholieke kerk, academia, studentengroepen,
activisten, online gemeenschappen, …
, Lid om aantal activiteiten samen te doen
Vrijwilligheid van lidmaatschap: mogelijkheid tot opt-out
Binnen grenzen samenleving onderworpen aan de regels ervan, erbuiten niet
Rooms-katholieke kerk: toont aan hoe andere politieke structuren dan de staat net zo
belangrijk kunnen zijn, cruciaal Europsese geschiedenis
Sterke variatie op impact op dagelijkse leven
Territorialisering van politiek = historische evolutie
- Wereld van vandaag verdeeld in staten -> hebben grondgebied dat ze intern besturen en
eventueel tegen externe vijanden beschermen, hedendaagse structuur waar zich de sturing
van samenlevingen afspeelt
We focussen ons op territoriale politiek -> wijze waarop die in nationale staten vorm en inhoud krijgt
Politiek (in praktijk) = alles wat te maken heeft met het besture, van een territioriaal gefundeerde
samenleving (hedendaagse invulling)
2.2 De verschuivende culturele grenzen van de politiek
Variatie op niveau van inhoud en reikwijdte (“wat wordt er geregeld”?)
- Verschuivende grenzen politiek
o Bijvoorbeeld, de staat: van minimale diensten (justitie, politie & defensie, financiën)
naar uitgebreide verzorgingsstaat (door arbeidersbeweging)
T.H. Marshall, uitbreiding naar sociale rechten: burgerschap vanaf de 20ste eeuw mag niet alleen
gezien worden als een zaak van burgerlijke en politieke rechten, maar dat sociale rechten even
belangrijk zijn. (hedendaags burgerschap heeft burgerlijke, politieke en sociaal-economische
dimensies)
Historische evolutie verschillende staten
Evolutie in de politieke cultuur (hoofdstuk 5)
- Samenleving heeft aantal regels over wat politieke kan worden en wat niet -> die veranderen op
grond van behoeften die in de samenleving zelf ontstaan (op voorwaarde dat ze ook
gesignaleerd mogen worden
➔ Westerse samenleving belang onderscheid privé en publiek
➔ Priveleven = sfeer waarin de politiek niet aanwezig is of mag zijn
Bv seksuele relaties: vroeger werd gedwongen seksualiteit binnen het huwelijk gezien als een
privézaak -> vrouwenbeweging -> nu politieke regels die dat verbieden. Normen in verband seksueel
geweld zijn afgelopen decennia strikter geworden
Burgerlijke vs. politieke rechten
Rechtswetenschap:
Burgerlijk recht (“civiel recht” of “privaatrecht”):
, - Geheel regels voor onderlinge verhouding tussen burgers
- Personen- en familierecht (huwelijk, echtscheiding, adoptie,..), goederenrecht (waaronder
erfrecht) en verbintenissenrecht (zoals arbeidsovereenkomsten, koop- en
huurovereenkomsten)
Politiek recht (“staatsrecht”):
- Beslissingsprocessen die individu overstijgen, relaties tussen burger en overheid, functioneren
van de overheid (als collectiviteit), politieke rechten (stemrecht)
- Politieke rechten (artikel 145 Belgische grondwet): stemrecht, recht om een openbaar ambt te
bekleden (zich verkiesbaar te stellen); vrijheid van meningsuiting; vrijheid van vergadering;
recht om niet onrechtmatig te worden gearresteerd; recht om niet onwettig tot militaire
verplichtingen te worden gedwongen.
Socio-economische rechten artikel 23
- Belgische Grondwet -> staat moet tonen dat ze er mee bezig is, ook al is het abstract
- 4° recht op bescherming van een gezond leefmilieu, ‘Gezond leefmilieu’ actie tegen de
Belgische staat ->
Toenemende reikwijdte van de politiek
- 1960s feminisme: het persoonlijke is politiek (partnergeweld)
- Kinderrechten en bescherming
- Sociale media en het recht op “ontkoppelen”
- Terrorisme en privacy
- Eenzaamheid
- …
Politisering en depolitisering
Politisering: een thema onderwerp van politieke sturing (en dus, collectieve besluitvorming) maken
Een thema dat aandacht vraagt -> herdefiniëren privata en publike. Publiek: moeten gaan
samenleven. Collectieve karakter van problemen worden aangetoond
- Eenzaamheid (als mentaal-emotionele toestand van een individu) werd gepolitiseerd:
individualisering vs maatschappij en toename eenoudergezinnen
Impliceert vaak het herdefiniëren van de grens tussen “privaat” en “publiek”
- Privaat: de domeinen waarin het individu autonoom kan handelen en oordelen; waar geen
collectieve inmenging of sturing nodig of gewenst is
- Publiek: de domeinen van sociaal leven waar mensen elkaar ontmoeten (scholen, werkvloer,
sportclub, universiteite, gemeente,…), en waar ter wille van de organisatie van dat samen-
leven, collectieve beslissingen moeten worden gemaakt
Hiertoe moet het collectieve karakter van problemen worden aangetoond
- Persoonlijke ervaringen worden gelinkt aan bredere structurele uitdagingen of obstakels die
meerdere leden van de gemeenschap raken
Politicologie: algemene
inleiding
HOOFDSTUKKEN:
1 POLITIEK & WETENSCHAP
2 STAAT & MACHT
3 BREUKLIJNEN & IDEOLOGIE
4 DEMOCRATIE & VERTEGENWOORDIGING
5 POLITIEKE PARTICIPATIE & SOCIALE BEWEGINGEN
6 POLITIEKE PARTIJEN & PARTIJSYSTEMEN
7 KIESSYSTEMEN & STEMGEDRAG
8 PARLEMENTEN & REGERINGEN
9 BESTUUR EN BELEID
10 .1 ADMINISTRATIE
11 FEDERALISME EN DECENTRALISATIE
12 INTERNATIONALE BETREKKINGEN
13 EUROPESE POLITIEK
, Inleiding: politiek en wetenschap
1. Wat is politiek
2. Variaties in politiek
3. Politieke wetenschap: politicologie, huh?
4. Instrumenten van de politieke wetenschap
1. Wat is politiek?
Politiek = alles te maken met het besturen van een samenleving
- POLIS = (stad) samenleving -> brede definitie, geldt voor elke vorm van
samenleven/gemeenschap
- POLITIKA = de zaken die met de polis te maken hebben
Wanneer mensen samen iets willen doen al snel nood aan afspraken, het sturen van een samenleving
(politiek) betekent ook altijd omgaan met verschillen en conflicten
Waarom nood aan sturing?
- Aristoteles: mens als zoön politikón (sociaal wezen)
- Maar…mogelijkheid tot conflict want…
o Diversiteit (in noden, voorkeuren, visies, …)
o Schaarste in middelen, wat ermee doen? (mbt te herverdelen middelen, tijd, energie, …)
o We zijn divers -> ruimte voor conflict
2. Variaties in de politiek
Kunnen politiek aantreffen in alle organisaties en verenigingen
2.1 Politiek en territorium
Variatie op niveau van de samenleving
Territoriaal: staten, regio’s, gemeenten, internationaal, …
Omvattender en dwingender
Regels die gelden voor inwoners van een territorium zijn niet zomaar te ontwijken
Ontwijken = verhuizen -> ander grondgebied waar ook weer regels gelden fie de samenleving
sturen
Opstappen niet in elke samenleving even gemakkelijk, Belgische samenleving -> staatloos,
sommige samenleving veel sterkere impact op ons leven
Niet territoriaal: verenigingen of organisaties; Rooms-katholieke kerk, academia, studentengroepen,
activisten, online gemeenschappen, …
, Lid om aantal activiteiten samen te doen
Vrijwilligheid van lidmaatschap: mogelijkheid tot opt-out
Binnen grenzen samenleving onderworpen aan de regels ervan, erbuiten niet
Rooms-katholieke kerk: toont aan hoe andere politieke structuren dan de staat net zo
belangrijk kunnen zijn, cruciaal Europsese geschiedenis
Sterke variatie op impact op dagelijkse leven
Territorialisering van politiek = historische evolutie
- Wereld van vandaag verdeeld in staten -> hebben grondgebied dat ze intern besturen en
eventueel tegen externe vijanden beschermen, hedendaagse structuur waar zich de sturing
van samenlevingen afspeelt
We focussen ons op territoriale politiek -> wijze waarop die in nationale staten vorm en inhoud krijgt
Politiek (in praktijk) = alles wat te maken heeft met het besture, van een territioriaal gefundeerde
samenleving (hedendaagse invulling)
2.2 De verschuivende culturele grenzen van de politiek
Variatie op niveau van inhoud en reikwijdte (“wat wordt er geregeld”?)
- Verschuivende grenzen politiek
o Bijvoorbeeld, de staat: van minimale diensten (justitie, politie & defensie, financiën)
naar uitgebreide verzorgingsstaat (door arbeidersbeweging)
T.H. Marshall, uitbreiding naar sociale rechten: burgerschap vanaf de 20ste eeuw mag niet alleen
gezien worden als een zaak van burgerlijke en politieke rechten, maar dat sociale rechten even
belangrijk zijn. (hedendaags burgerschap heeft burgerlijke, politieke en sociaal-economische
dimensies)
Historische evolutie verschillende staten
Evolutie in de politieke cultuur (hoofdstuk 5)
- Samenleving heeft aantal regels over wat politieke kan worden en wat niet -> die veranderen op
grond van behoeften die in de samenleving zelf ontstaan (op voorwaarde dat ze ook
gesignaleerd mogen worden
➔ Westerse samenleving belang onderscheid privé en publiek
➔ Priveleven = sfeer waarin de politiek niet aanwezig is of mag zijn
Bv seksuele relaties: vroeger werd gedwongen seksualiteit binnen het huwelijk gezien als een
privézaak -> vrouwenbeweging -> nu politieke regels die dat verbieden. Normen in verband seksueel
geweld zijn afgelopen decennia strikter geworden
Burgerlijke vs. politieke rechten
Rechtswetenschap:
Burgerlijk recht (“civiel recht” of “privaatrecht”):
, - Geheel regels voor onderlinge verhouding tussen burgers
- Personen- en familierecht (huwelijk, echtscheiding, adoptie,..), goederenrecht (waaronder
erfrecht) en verbintenissenrecht (zoals arbeidsovereenkomsten, koop- en
huurovereenkomsten)
Politiek recht (“staatsrecht”):
- Beslissingsprocessen die individu overstijgen, relaties tussen burger en overheid, functioneren
van de overheid (als collectiviteit), politieke rechten (stemrecht)
- Politieke rechten (artikel 145 Belgische grondwet): stemrecht, recht om een openbaar ambt te
bekleden (zich verkiesbaar te stellen); vrijheid van meningsuiting; vrijheid van vergadering;
recht om niet onrechtmatig te worden gearresteerd; recht om niet onwettig tot militaire
verplichtingen te worden gedwongen.
Socio-economische rechten artikel 23
- Belgische Grondwet -> staat moet tonen dat ze er mee bezig is, ook al is het abstract
- 4° recht op bescherming van een gezond leefmilieu, ‘Gezond leefmilieu’ actie tegen de
Belgische staat ->
Toenemende reikwijdte van de politiek
- 1960s feminisme: het persoonlijke is politiek (partnergeweld)
- Kinderrechten en bescherming
- Sociale media en het recht op “ontkoppelen”
- Terrorisme en privacy
- Eenzaamheid
- …
Politisering en depolitisering
Politisering: een thema onderwerp van politieke sturing (en dus, collectieve besluitvorming) maken
Een thema dat aandacht vraagt -> herdefiniëren privata en publike. Publiek: moeten gaan
samenleven. Collectieve karakter van problemen worden aangetoond
- Eenzaamheid (als mentaal-emotionele toestand van een individu) werd gepolitiseerd:
individualisering vs maatschappij en toename eenoudergezinnen
Impliceert vaak het herdefiniëren van de grens tussen “privaat” en “publiek”
- Privaat: de domeinen waarin het individu autonoom kan handelen en oordelen; waar geen
collectieve inmenging of sturing nodig of gewenst is
- Publiek: de domeinen van sociaal leven waar mensen elkaar ontmoeten (scholen, werkvloer,
sportclub, universiteite, gemeente,…), en waar ter wille van de organisatie van dat samen-
leven, collectieve beslissingen moeten worden gemaakt
Hiertoe moet het collectieve karakter van problemen worden aangetoond
- Persoonlijke ervaringen worden gelinkt aan bredere structurele uitdagingen of obstakels die
meerdere leden van de gemeenschap raken
