Prof K. Levecque – Niemand is een eiland
MAATSCHAPPELIJKE
STRUCTUREN
2025-2026
,
,DEEL 1: IK EN DE SAMENLEVING
• Strikt genomen bestaat ‘de samenleving’ niet, we hebben het eigenlijk over de samenlevingsverbanden waarvan we deel
uitmaken
• “Sociale feiten” (Durkheim)
◦ Alle fenomenen groot of klein, staan niet op zichzelf
◦ We kunnen ze niet losmaken van hun maatschappelijke inbedding
• ‘De magische driehoek’ van Berger en Luckmann
◦ The social construction of reality, 1996
◦ Legt uit hoe de sociale realiteit wordt opgebouwd
HOOFDSTUK 1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND GEBIED? OVER DE EIGEN AARD VAN DE SAMENLEVING
• Sociologie = samenlevingskunde
◦ Socius + logos = verbonden + studie van
◦ Geïntroduceerd door August Comte: Franse socioloog die zei dat sociale fenomenen bestudeerd moesten worden als
een positief wetenschappelijk gegeven
Hoe leven mensen samen in sociale verbanden?
Wat zijn de kenmerken van de samenlevingsverbanden?
Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
◦ Van Daele: leer en studie van de menselijke samenleving en van haar verschijnselen
• Psychologie = zielskunde, gedeelte van de wijsbegeerte dat over aard en de eigenschappen van de menselijke ziel handelt
(Van Daele)
◦ Psyche + logos = studie van de ziel/geest – zielkunde → veel te eng, veel breder nu
1. HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR DE BRIL VAN EEN PSYCHOLOOG
• Dagelijkse ervaring vs. sociologische bril
• Sociologische verbeelding = bewustzijn dat onze individuele ervarings- en belevingswereld verband houdt met de bredere
samenleving (Mills) – bestaat uit 3 componenten:
1) Geschiedenis: leert hoe samenleving tot stand is gekomen en hoe ze verandert
We moeten ons verleden kennen om te begrijpen wat er vandaag gebeurt
Vb. breuklijnen van België: deze zijn opgelost op degelijke manier (i.p.v. land plat te branden)
2) Biografie: wat je persoonlijk hebt meegemaakt en welke invloed die hebben gehad (vb. COVID-19)
Toont hoe en waarom we ons op een bepaalde manier verhouden tot de mensen rond om ons
3) Sociale structuur: zijn de instituties (Kerk, politieke partijen, vakbonden, …) die ons leven bepalen en vormgeven
• Voorbeelden:
1.1 OVER ETEN EN DRINKEN
• Op het eerste gezicht zijn eten en drinken primaire behoeften, maar hoe mensen omgaan met voedsel en drank is ingebed
in de sociale en culturele context (vb. bestek of manier waarop er wordt gegeten of met voeding wordt omgegaan)
• Kookboeken getuigen van de veranderingen in de sociale patronen
◦ In 2013 kwam de nieuwste (en 8ste sinds 1927) versie van ons kookboek uit → de nieuwe uitgave verraadt een aantal
culturele verschuivingen zoals de opkomst van de wereldkeuken
◦ De Vlaming reist veel meer
◦ Vlaanderen is multiculturele samenleving geworden
, Vb. opkomst Italiaanse gastarbeiders – pizza & pasta op menu EN een gevarieerde maltijdstructuur
◦ MAAR: massamedia nemen rol van traditionele kookboek over…
Koken als belangrijke vrijetijdsbesteding voor velen i.p.v. voldoen aan basisbehoeften
Wat we eten is niet alleen individuele preferentie, maar ook maatschappelijk bepaald
Statussymbool geworden
• Statussymbool = teken dat niet functioneel is (zoals het uniform van een politieagent) maar als verwijzing naar rijkdom,
macht, prestige
• Koffie:
◦ Vroeger: koffiehuizen waar kritische/revolutionaire mensen samen kwamen → kerk/overheid aanvaarde dit niet
omdat ze zich bedreigd voelden
◦ Nu: gezien als één van onze sociale rituelen en vriendelijke drugs → aanvaard
Koffie heeft plaats in netwerk van sociale en economische verhoudingen
Koffie komt uit internationale bedrijven en via groothandel verdeeld naar hier
Fairtrade acties om boeren eerlijke prijs te bepalen en voor het milieu
1.2 OVER SPORT
• Onderzoek Smits
• Sport als drager van symbolische codes van smaken en leefstijlen
◦ Hoge klasse: skiën, tennis, snowboard, hockey, … = ‘distance & finesse’
◦ Lage klasse: fitness, voetbal, lopen, …= lijf – en lijfgevechten
◦ Blood sports evolueerden ook → bij boksen handschoenen i.p.v. bloot = disciplinering arbeidsklasse
◦ Succes padel → opeenvolgende lockdowns
1.3 OVER LIFESTYLE EN LIJSTSTIJL
• Duidelijke beelden van het ideale lichaam circuleren online
◦ Leidt tot problemen bij een individu door de samenleving
◦ Wat men LIJKT, is belangrijker dan wat men IS
Denken dat buitenkant van de mens sociaal vormgeven → mannequinmodel als ideaal terwijl niet gezond
◦ Cultuur van de look: voor welomschreven mensen geldt dit vooral
nieuwe trend (vaak door stedelingen met bovenmodaal inkomen) → verspreiding via massamedia → brede lagen
bevolking dragen het → verliezen van trendy karakter → nieuwe trend
◦ Welomschreven gedragen zich volgens idealen opgelegd door maatschappij
Breidt langzaam uit naar de rest van de maatschappij
Elite verzint nieuwe look om zich te kunnen blijven onderscheiden van massa = distinctiewaard
• Conspicious consumption
◦ Er is een nieuwe elite, een ‘streefklasse’, die zich niet langer onderscheidt aan de hand van haar inkomen en zelfs niet
door haar materiële consumptie, maar aan de hand van subtiele vormen van consumptie
◦ Door consumptie een bepaalde status krijgen (vb. recycleerbare tas dragen)
1.4 OVER LIEFDE
• Persoon waarop je verliefd wordt is willekeurig
◦ Persoon waarmee je uiteindelijk relatie aangaat en huwt is NIET willekeurig
◦ Kans is groter om relatie aan te gaan met iemand uit eigen klasse/eigen sociale milieu
Goed want je deelt waarden
MAAR soms sociale druk om goede partner te hebben
‒ Mogelijks sancties als het niet goed is…
‒ In sommige gevallen leidt dit tot eremoorden
‒ Vb. gearrangeerde huwelijken
◦ Hoe groter de sociale kring, hoe groter de kans op een partner
◦ Vroeger: vrouw altijd lagere universitaire opleiding → invloed op toekomst?
Spanning tussen persoonlijke keuzes en sociale druk: niet gemakkelijker
MAATSCHAPPELIJKE
STRUCTUREN
2025-2026
,
,DEEL 1: IK EN DE SAMENLEVING
• Strikt genomen bestaat ‘de samenleving’ niet, we hebben het eigenlijk over de samenlevingsverbanden waarvan we deel
uitmaken
• “Sociale feiten” (Durkheim)
◦ Alle fenomenen groot of klein, staan niet op zichzelf
◦ We kunnen ze niet losmaken van hun maatschappelijke inbedding
• ‘De magische driehoek’ van Berger en Luckmann
◦ The social construction of reality, 1996
◦ Legt uit hoe de sociale realiteit wordt opgebouwd
HOOFDSTUK 1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND GEBIED? OVER DE EIGEN AARD VAN DE SAMENLEVING
• Sociologie = samenlevingskunde
◦ Socius + logos = verbonden + studie van
◦ Geïntroduceerd door August Comte: Franse socioloog die zei dat sociale fenomenen bestudeerd moesten worden als
een positief wetenschappelijk gegeven
Hoe leven mensen samen in sociale verbanden?
Wat zijn de kenmerken van de samenlevingsverbanden?
Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
◦ Van Daele: leer en studie van de menselijke samenleving en van haar verschijnselen
• Psychologie = zielskunde, gedeelte van de wijsbegeerte dat over aard en de eigenschappen van de menselijke ziel handelt
(Van Daele)
◦ Psyche + logos = studie van de ziel/geest – zielkunde → veel te eng, veel breder nu
1. HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR DE BRIL VAN EEN PSYCHOLOOG
• Dagelijkse ervaring vs. sociologische bril
• Sociologische verbeelding = bewustzijn dat onze individuele ervarings- en belevingswereld verband houdt met de bredere
samenleving (Mills) – bestaat uit 3 componenten:
1) Geschiedenis: leert hoe samenleving tot stand is gekomen en hoe ze verandert
We moeten ons verleden kennen om te begrijpen wat er vandaag gebeurt
Vb. breuklijnen van België: deze zijn opgelost op degelijke manier (i.p.v. land plat te branden)
2) Biografie: wat je persoonlijk hebt meegemaakt en welke invloed die hebben gehad (vb. COVID-19)
Toont hoe en waarom we ons op een bepaalde manier verhouden tot de mensen rond om ons
3) Sociale structuur: zijn de instituties (Kerk, politieke partijen, vakbonden, …) die ons leven bepalen en vormgeven
• Voorbeelden:
1.1 OVER ETEN EN DRINKEN
• Op het eerste gezicht zijn eten en drinken primaire behoeften, maar hoe mensen omgaan met voedsel en drank is ingebed
in de sociale en culturele context (vb. bestek of manier waarop er wordt gegeten of met voeding wordt omgegaan)
• Kookboeken getuigen van de veranderingen in de sociale patronen
◦ In 2013 kwam de nieuwste (en 8ste sinds 1927) versie van ons kookboek uit → de nieuwe uitgave verraadt een aantal
culturele verschuivingen zoals de opkomst van de wereldkeuken
◦ De Vlaming reist veel meer
◦ Vlaanderen is multiculturele samenleving geworden
, Vb. opkomst Italiaanse gastarbeiders – pizza & pasta op menu EN een gevarieerde maltijdstructuur
◦ MAAR: massamedia nemen rol van traditionele kookboek over…
Koken als belangrijke vrijetijdsbesteding voor velen i.p.v. voldoen aan basisbehoeften
Wat we eten is niet alleen individuele preferentie, maar ook maatschappelijk bepaald
Statussymbool geworden
• Statussymbool = teken dat niet functioneel is (zoals het uniform van een politieagent) maar als verwijzing naar rijkdom,
macht, prestige
• Koffie:
◦ Vroeger: koffiehuizen waar kritische/revolutionaire mensen samen kwamen → kerk/overheid aanvaarde dit niet
omdat ze zich bedreigd voelden
◦ Nu: gezien als één van onze sociale rituelen en vriendelijke drugs → aanvaard
Koffie heeft plaats in netwerk van sociale en economische verhoudingen
Koffie komt uit internationale bedrijven en via groothandel verdeeld naar hier
Fairtrade acties om boeren eerlijke prijs te bepalen en voor het milieu
1.2 OVER SPORT
• Onderzoek Smits
• Sport als drager van symbolische codes van smaken en leefstijlen
◦ Hoge klasse: skiën, tennis, snowboard, hockey, … = ‘distance & finesse’
◦ Lage klasse: fitness, voetbal, lopen, …= lijf – en lijfgevechten
◦ Blood sports evolueerden ook → bij boksen handschoenen i.p.v. bloot = disciplinering arbeidsklasse
◦ Succes padel → opeenvolgende lockdowns
1.3 OVER LIFESTYLE EN LIJSTSTIJL
• Duidelijke beelden van het ideale lichaam circuleren online
◦ Leidt tot problemen bij een individu door de samenleving
◦ Wat men LIJKT, is belangrijker dan wat men IS
Denken dat buitenkant van de mens sociaal vormgeven → mannequinmodel als ideaal terwijl niet gezond
◦ Cultuur van de look: voor welomschreven mensen geldt dit vooral
nieuwe trend (vaak door stedelingen met bovenmodaal inkomen) → verspreiding via massamedia → brede lagen
bevolking dragen het → verliezen van trendy karakter → nieuwe trend
◦ Welomschreven gedragen zich volgens idealen opgelegd door maatschappij
Breidt langzaam uit naar de rest van de maatschappij
Elite verzint nieuwe look om zich te kunnen blijven onderscheiden van massa = distinctiewaard
• Conspicious consumption
◦ Er is een nieuwe elite, een ‘streefklasse’, die zich niet langer onderscheidt aan de hand van haar inkomen en zelfs niet
door haar materiële consumptie, maar aan de hand van subtiele vormen van consumptie
◦ Door consumptie een bepaalde status krijgen (vb. recycleerbare tas dragen)
1.4 OVER LIEFDE
• Persoon waarop je verliefd wordt is willekeurig
◦ Persoon waarmee je uiteindelijk relatie aangaat en huwt is NIET willekeurig
◦ Kans is groter om relatie aan te gaan met iemand uit eigen klasse/eigen sociale milieu
Goed want je deelt waarden
MAAR soms sociale druk om goede partner te hebben
‒ Mogelijks sancties als het niet goed is…
‒ In sommige gevallen leidt dit tot eremoorden
‒ Vb. gearrangeerde huwelijken
◦ Hoe groter de sociale kring, hoe groter de kans op een partner
◦ Vroeger: vrouw altijd lagere universitaire opleiding → invloed op toekomst?
Spanning tussen persoonlijke keuzes en sociale druk: niet gemakkelijker
