UITWERKING HOORCOLLEGES PPOB
~ Pedagogische Praktijkontwikkeling, Onderzoek en Beleid ~
In dit document zijn de inhoudelijke hoorcolleges van het vak Pedagogische Praktijkontwikke-
ling, Onderzoek en Beleid (PPOB) samengevat en opgenomen. Het 5e hoorcollege is niet ver-
werkt, omdat dit een methodisch hoorcollege was met instructies voor het tentamen en de
opdracht. PPOB wordt gegeven aan de Universiteit Utrecht, Pedagogische Wetenschappen,
jaar 2, blok 4.
Inhoud
HOORCOLLEGE 1 Inleiding Pedagogische Praktijkontwikkeling, Onderzoek en Beleid ......... 1
HOORCOLLEGE 2 De Vreedzame Wijk .......................................................................................... 2
HOORCOLLEGE 3 Gezondheid, gezondheidsvoorlichting en gedragsbeïnvloeding ............... 5
HOORCOLLEGE 4 Algemeen methodische voorwaarden voor effectiviteit............................... 7
HOORCOLLEGE 6 Gender, het lichaam en identiteit in het bewegingsonderwijs en sport .. 12
HOORCOLLEGE 7 Wat werkt bij risicojongeren? ........................................................................ 15
HOORCOLLEGE 8 Kennis, praktijk en beleid hand in hand: Het Nederlands Jeugdinstituut 19
HOORCOLLEGE 9 Sociaalkritisch discours over inclusie en beleid ......................................... 21
HOORCOLLEGE 1 Inleiding Pedagogische Praktijkontwikkeling, Onderzoek en Beleid
Dit hoorcollege is een introductie op het vak PPOB en werd geïllustreerd door een onderzoek
van het OCW naar de beoordeling van anti-pestprogramma’s. Pesten wordt gedefinieerd door
5 kenmerken:
- Iemand wordt gepest wanneer hij of zij herhaaldelijk en langdurig blootstaat aan nega-
tieve handelingen verricht door één of meer personen.
- Pesten is een vorm van agressief gedrag waarbij sprake is van het systematisch, langdurig
en opzettelijk schade (willen) toebrengen aan iemand anders.
- Er is sprake van een asymmetrische machtsrelatie tussen pester en slachtoffer.
Er zijn verschillende criteria waarlangs interventies gelegd worden door het NJI om ze te be-
oordelen. Het OCW heeft in hun onderzoek de volgende criteria gesteld aan de anti-pestpro-
gramma’s:
Criterium 1: Het programma is theoretisch goed onderbouwd.
1. Het programma wordt verantwoord met actuele theoretische inzichten die empirisch getoetst zijn.
2. Er wordt onderbouwd hoe en waarom het programma de doelen bereikt.
3. In het programma staat dat het gericht is op het voorkomen en/of verminderen van pesten. Dus niet gericht
op bijv. het toenemen van sociale vaardigheden.
4. Er is een definitie van pesten waarin de verschijningsvormen worden genoemd.
5. De gebruikers, doelgroep en andere betrokkenen bij het programma zijn omschreven.
6. Eventuele uitsluitingscriteria en contra-indicaties staan aangegeven.
7. Het programma heeft betrekking op de schoolse situatie.
Criterium 2: Het programma is empirisch adequaat onderbouwd.
1. Er zijn eerste aanwijzingen voor effectiviteit beschikbaar op basis van:
a. Voldoende opgedane praktijkervaringen met het programma.
b. Resultaten van empirisch effectonderzoek.
2. In het effectonderzoek is een adequaat onderzoeksdesign gehanteerd.
3. De metingen zijn verricht met betrouwbare en valide instrumenten.
1
, 4. De beoogde doelgroep is in het onderzoek bereikt.
5. De veranderingen hebben betrekking op doelen en doelgroep.
6. Er zijn adequate statistische technieken toegepast.
7. Er zijn effectgroottes berekend.
8. De statistische power van de gebruikte toets is voldoende.
Criterium 3: De randvoorwaarden om het programma uit te voeren zijn duidelijk.
1. Er is een handleiding voor het programma beschikbaar waarin tenminste de volgende elementen zijn be-
schreven: doelen, leerdoelen, opzet, aanpak, tijdspad, werkvormen, didactische uitgangspunten, rol van de
gebruiker, evaluatie, materialen.
2. In het programma is vastgelegd welke competenties en attitude gevraagd worden van de gebruiker van het
programma.
3. In het programma zijn de randvoorwaarden aangegeven die nodig zijn om het programma goed uit te voeren
zoals tijd, geld, middelen, draagvlak en betrokkenheid scholen.
4. In het programma is aangegeven op welke wijze er is gezorgd, of gezorgd kan worden, voor enthousiasme
bij de gebruikers en doelgroep voor het programma.
5. Er is een systeem van evaluatie van tevredenheid bij gebruikers en doelgroep over het programma beschik-
baar, dat interpreteerbare uitkomsten geeft.
6. In het programma wordt beschreven hoe borging van het programma in het schoolbeleid dient te gebeuren.
Van de 61 ingediende anti-pestprogramma’s waren er 13 kansrijk. Geen van de interventies
was evidence-based. Van deze 13 programma’s hebben er 3 zich teruggetrokken dus is er
verder onderzoek gedaan naar de overgebleven 10 programma’s. Deze 10 programma’s zijn
onderzocht op effecten. Veel van de programma’s waren gericht op het basisonderwijs. Bij 4
programma’s bleken er te weinig leerlingen en klassen beschikbaar om uitspraken te doen
over de effectiviteit. De overige interventies lieten kleine (3 interventies) of geen (4 interventies)
effecten zien voor pesten. Conclusies van het onderzoeksconsortium: Pesten blijkt in het pri-
mair onderwijs binnen een jaar te kunnen worden verminderd met specifiek op pesten gerichte
programma’s. Pesten kan dus verminderd worden.
In deze cursus staan praktijkinterventies
ten aanzien van de jeugdzorg, sport/ge-
zondheid en onderwijs centraal. Hierbij
wordt er gekeken naar wat een pro-
gramma succesvol maakt, voor wie en
wanneer ze werken (moderatoren) en
hoe en waarom ze werken (mediato-
ren).
HOORCOLLEGE 2 De Vreedzame Wijk
De Vreedzame Wijk is een wijk-breed programma met als doel democratisch burgerschap
bevorderen en de verschillende domeinen waar kinderen opgroeien aan elkaar koppelen. Het
vertrekpunt in dit hoorcollege is Community Psychology. Dit is een manier van kijken naar
pedagogiek en opvoedproblematiek en vormt een alternatief voor de traditionele, individuele
en probleemgerichte methoden. Voor een community psychologist is de context belangrijk. De
context vormt namelijk een persoon en daardoor kun je een persoon het beste begrijpen door
te kijken naar de context.
Een belangrijk begrip is empowerment = iemand de macht geven om iets zelf te doen. Dit is
een transactioneel proces waar zowel de burger als de professional in bijdragen. Volgens
community psychology interacteren alle levels in de context met elkaar (Bronfenbrenner).
2
~ Pedagogische Praktijkontwikkeling, Onderzoek en Beleid ~
In dit document zijn de inhoudelijke hoorcolleges van het vak Pedagogische Praktijkontwikke-
ling, Onderzoek en Beleid (PPOB) samengevat en opgenomen. Het 5e hoorcollege is niet ver-
werkt, omdat dit een methodisch hoorcollege was met instructies voor het tentamen en de
opdracht. PPOB wordt gegeven aan de Universiteit Utrecht, Pedagogische Wetenschappen,
jaar 2, blok 4.
Inhoud
HOORCOLLEGE 1 Inleiding Pedagogische Praktijkontwikkeling, Onderzoek en Beleid ......... 1
HOORCOLLEGE 2 De Vreedzame Wijk .......................................................................................... 2
HOORCOLLEGE 3 Gezondheid, gezondheidsvoorlichting en gedragsbeïnvloeding ............... 5
HOORCOLLEGE 4 Algemeen methodische voorwaarden voor effectiviteit............................... 7
HOORCOLLEGE 6 Gender, het lichaam en identiteit in het bewegingsonderwijs en sport .. 12
HOORCOLLEGE 7 Wat werkt bij risicojongeren? ........................................................................ 15
HOORCOLLEGE 8 Kennis, praktijk en beleid hand in hand: Het Nederlands Jeugdinstituut 19
HOORCOLLEGE 9 Sociaalkritisch discours over inclusie en beleid ......................................... 21
HOORCOLLEGE 1 Inleiding Pedagogische Praktijkontwikkeling, Onderzoek en Beleid
Dit hoorcollege is een introductie op het vak PPOB en werd geïllustreerd door een onderzoek
van het OCW naar de beoordeling van anti-pestprogramma’s. Pesten wordt gedefinieerd door
5 kenmerken:
- Iemand wordt gepest wanneer hij of zij herhaaldelijk en langdurig blootstaat aan nega-
tieve handelingen verricht door één of meer personen.
- Pesten is een vorm van agressief gedrag waarbij sprake is van het systematisch, langdurig
en opzettelijk schade (willen) toebrengen aan iemand anders.
- Er is sprake van een asymmetrische machtsrelatie tussen pester en slachtoffer.
Er zijn verschillende criteria waarlangs interventies gelegd worden door het NJI om ze te be-
oordelen. Het OCW heeft in hun onderzoek de volgende criteria gesteld aan de anti-pestpro-
gramma’s:
Criterium 1: Het programma is theoretisch goed onderbouwd.
1. Het programma wordt verantwoord met actuele theoretische inzichten die empirisch getoetst zijn.
2. Er wordt onderbouwd hoe en waarom het programma de doelen bereikt.
3. In het programma staat dat het gericht is op het voorkomen en/of verminderen van pesten. Dus niet gericht
op bijv. het toenemen van sociale vaardigheden.
4. Er is een definitie van pesten waarin de verschijningsvormen worden genoemd.
5. De gebruikers, doelgroep en andere betrokkenen bij het programma zijn omschreven.
6. Eventuele uitsluitingscriteria en contra-indicaties staan aangegeven.
7. Het programma heeft betrekking op de schoolse situatie.
Criterium 2: Het programma is empirisch adequaat onderbouwd.
1. Er zijn eerste aanwijzingen voor effectiviteit beschikbaar op basis van:
a. Voldoende opgedane praktijkervaringen met het programma.
b. Resultaten van empirisch effectonderzoek.
2. In het effectonderzoek is een adequaat onderzoeksdesign gehanteerd.
3. De metingen zijn verricht met betrouwbare en valide instrumenten.
1
, 4. De beoogde doelgroep is in het onderzoek bereikt.
5. De veranderingen hebben betrekking op doelen en doelgroep.
6. Er zijn adequate statistische technieken toegepast.
7. Er zijn effectgroottes berekend.
8. De statistische power van de gebruikte toets is voldoende.
Criterium 3: De randvoorwaarden om het programma uit te voeren zijn duidelijk.
1. Er is een handleiding voor het programma beschikbaar waarin tenminste de volgende elementen zijn be-
schreven: doelen, leerdoelen, opzet, aanpak, tijdspad, werkvormen, didactische uitgangspunten, rol van de
gebruiker, evaluatie, materialen.
2. In het programma is vastgelegd welke competenties en attitude gevraagd worden van de gebruiker van het
programma.
3. In het programma zijn de randvoorwaarden aangegeven die nodig zijn om het programma goed uit te voeren
zoals tijd, geld, middelen, draagvlak en betrokkenheid scholen.
4. In het programma is aangegeven op welke wijze er is gezorgd, of gezorgd kan worden, voor enthousiasme
bij de gebruikers en doelgroep voor het programma.
5. Er is een systeem van evaluatie van tevredenheid bij gebruikers en doelgroep over het programma beschik-
baar, dat interpreteerbare uitkomsten geeft.
6. In het programma wordt beschreven hoe borging van het programma in het schoolbeleid dient te gebeuren.
Van de 61 ingediende anti-pestprogramma’s waren er 13 kansrijk. Geen van de interventies
was evidence-based. Van deze 13 programma’s hebben er 3 zich teruggetrokken dus is er
verder onderzoek gedaan naar de overgebleven 10 programma’s. Deze 10 programma’s zijn
onderzocht op effecten. Veel van de programma’s waren gericht op het basisonderwijs. Bij 4
programma’s bleken er te weinig leerlingen en klassen beschikbaar om uitspraken te doen
over de effectiviteit. De overige interventies lieten kleine (3 interventies) of geen (4 interventies)
effecten zien voor pesten. Conclusies van het onderzoeksconsortium: Pesten blijkt in het pri-
mair onderwijs binnen een jaar te kunnen worden verminderd met specifiek op pesten gerichte
programma’s. Pesten kan dus verminderd worden.
In deze cursus staan praktijkinterventies
ten aanzien van de jeugdzorg, sport/ge-
zondheid en onderwijs centraal. Hierbij
wordt er gekeken naar wat een pro-
gramma succesvol maakt, voor wie en
wanneer ze werken (moderatoren) en
hoe en waarom ze werken (mediato-
ren).
HOORCOLLEGE 2 De Vreedzame Wijk
De Vreedzame Wijk is een wijk-breed programma met als doel democratisch burgerschap
bevorderen en de verschillende domeinen waar kinderen opgroeien aan elkaar koppelen. Het
vertrekpunt in dit hoorcollege is Community Psychology. Dit is een manier van kijken naar
pedagogiek en opvoedproblematiek en vormt een alternatief voor de traditionele, individuele
en probleemgerichte methoden. Voor een community psychologist is de context belangrijk. De
context vormt namelijk een persoon en daardoor kun je een persoon het beste begrijpen door
te kijken naar de context.
Een belangrijk begrip is empowerment = iemand de macht geven om iets zelf te doen. Dit is
een transactioneel proces waar zowel de burger als de professional in bijdragen. Volgens
community psychology interacteren alle levels in de context met elkaar (Bronfenbrenner).
2
