Inhoudsopgave
H7 Inleiding strafprocesrecht.........................................................................4
7.1 Algemeen................................................................................................................. 4
7.2 Een eenvoudige strafzaak......................................................................................... 4
7.3 Procesdeelnemers.................................................................................................... 6
7.3.1 Algemeen........................................................................................................... 6
7.3.2 De verdachte.................................................................................................... 10
7.3.3 Rechten van de verdachte................................................................................11
7.3.4 De getuige........................................................................................................ 13
7.3.5 De deskundige.................................................................................................. 14
7.4 Procesfasen............................................................................................................ 14
7.4.1 Algemeen......................................................................................................... 14
7.4.2 Vervolging........................................................................................................ 17
7.5 Proceshandelingen.................................................................................................. 17
7.5.1 Legaliteitsbeginsel............................................................................................ 17
7.5.2 Bestanddelen van de bevoegdheidverlenende norm........................................18
7.5.3 Beginselen van een behoorlijke procesorde.....................................................19
H11 Het rechterlijk beslissingsschema..........................................................20
11.1Inleiding................................................................................................................. 20
11.1.1 De vragen van de artikelen 348 en 350 Sv.....................................................20
11.1.2 Het onderscheid tussen de formele en materiële vragen...............................22
11.1.3 De grondslagleer............................................................................................ 23
11.2 De formele vragen................................................................................................23
11.2.1 Inleiding......................................................................................................... 23
11.2.2 De eerste vraag: geldigheid van de dagvaarding...........................................23
11.2.3 De tweede vraag: bevoegdheid van de rechter..............................................25
11.2.4 De derde vraag: ontvankelijkheid van de officier van justitie.........................26
11.2.5 De vierde vraag: schorsing der vervolging.....................................................26
11.3 De materiële vragen.............................................................................................26
11.3.1 Inleiding......................................................................................................... 26
11.3.2 De eerste vraag: bewezenverklaring..............................................................27
11.3.3 De tweede vraag: kwalificatie........................................................................28
11.3.4 De derde vraag: wederrechtelijkheid..............................................................29
11.3.5 De vierde vraag: verwijtbaarheid...................................................................30
11.4 Complicaties......................................................................................................... 31
11.5 Hoofdregels.......................................................................................................... 33
11.6 Beslissen en motiveren......................................................................................... 33
H2 Inleiding materieel strafrecht..................................................................34
2.1 Plaats en structuur van strafbepalingen.................................................................34
2.2 de opbouw van het strafbare feit in vier componenten...........................................35
2.2.1 Het vierlagenmodel.......................................................................................... 35
2.2.2 De menselijke gedraging..................................................................................36
, 2.2.3 De wettelijke delictsomschrijving.....................................................................37
2.2.4 De wederrechtelijkheid.....................................................................................38
2.2.5 De schuld......................................................................................................... 39
2.3 Legaliteit en interpretatie.......................................................................................40
2.4 Bestanddelen en elementen...................................................................................42
2.5 Wederrechtelijkheid als bestanddeel: een moeilijk geval........................................43
H8 Het voorbereidend onderzoek..................................................................45
8.1 Inleiding.................................................................................................................. 45
8.2 Opsporingsonderzoek............................................................................................. 47
8.2.1 Inleiding........................................................................................................... 47
8.2.2 Opsporing en controle......................................................................................47
8.2.3 De aanvang van het opsporingsonderzoek.......................................................49
8.2.4 Opsporingsambtenaren....................................................................................49
8.2.5 Het OM als leider van het opsporingsonderzoek...............................................50
8.3 Opsporingsbevoegdheden......................................................................................51
8.3.1 Inleiding........................................................................................................... 51
8.3.2 Staande houden en identificatieplicht..............................................................52
8.3.3 Aanhouding...................................................................................................... 53
8.3.4 Ophouden voor onderzoek...............................................................................54
8.3.5 Inverzekeringstelling........................................................................................55
8.3.6 Voorlopige hechtenis........................................................................................56
8.3.7 DNA-onderzoek................................................................................................ 59
8.3.8 Inbeslagneming................................................................................................ 60
8.3.9 Betreden van plaatsen.....................................................................................60
8.3.10 Doorzoeking van plaatsen..............................................................................62
8.3.11 Onderzoek aan de kleding en onderzoek aan en in het lichaam.....................63
8.3.12 Infiltratie, pseudokoop en pseudodienstverlening..........................................64
8.3.13 Stelselmatige observatie................................................................................65
8.3.14 Opnemen van (tele) communicatie................................................................66
8.3.15 Vordering van gegevens.................................................................................67
8.4 De rol van de rechter-commissaris.........................................................................67
H3 opzet en schuld.......................................................................................68
3.1 Inleiding.................................................................................................................. 68
3.2 Opzet...................................................................................................................... 69
3.2.1 Inleiding........................................................................................................... 69
3.2.2 Graden van opzet............................................................................................. 70
3.2.3 De wijze waarop het opzet in de wet is omschreven........................................71
3.2.4 Opzet en geobjectiveerde delictsbestanddelen................................................71
3.2.5 Door het gevolg gekwalificeerde delicten.........................................................73
3.2.6 Slotopmerking.................................................................................................. 74
3.3 Culpa...................................................................................................................... 74
3.3.1 Nogmaals terminologie.....................................................................................74
3.3.2 Inhoud van de culpa......................................................................................... 75
3.3.3 Bewuste en onbewuste culpa...........................................................................78
3.4 De grens tussen bewuste culpa en voorwaardelijk opzet........................................79
, 3.5 Voorbeeld................................................................................................................ 81
H9 Vervolging.............................................................................................. 82
9.1 Inleiding.................................................................................................................. 82
9.2 Het openbaar ministerie......................................................................................... 84
9.3 De vervolgingsbeslissing en opportuniteit..............................................................85
9.4 Vervolgingsbeletselen.............................................................................................87
9.5 De beginselen van een behoorlijke procesorde......................................................89
9.6 Transactie............................................................................................................... 91
9.7 Strafbeschikking..................................................................................................... 91
9.8 Vervolgingsbeleid.................................................................................................... 92
9.9 Vervolgen en verder vervolgen...............................................................................93
9.10 Rechterlijke controle op de vervolgingsbeslissing.................................................94
9.11 Democratische controle op de vervolgingsbeslissing............................................94
H4 Strafuitsluitingsgronden..........................................................................95
4.1 Inleiding.................................................................................................................. 95
4.2 Wettelijke strafuitsluitingsgronden.........................................................................97
4.2.1 Noodweer......................................................................................................... 97
4.2.2 Noodweerexces................................................................................................ 99
4.2.3 Psychische overmacht....................................................................................102
4.2.4 Overmacht als noodtoestand..........................................................................103
4.2.5 Bevoegd en onbevoegd gegeven ambtelijk bevel..........................................104
4.2.6 Wettelijk voorschrift........................................................................................ 105
4.2.7 Ontoerekeningsvatbaarheid...........................................................................106
4.3 Ongeschreven strafuitsluitingsgronden................................................................107
4.3.1 Inleiding......................................................................................................... 107
4.3.2 Ontbreken van de materiële wederrechtelijkheid...........................................109
H10 Het onderzoek ter terechtzitting..........................................................110
10.1 Inleiding.............................................................................................................. 110
10.2 Openbaarheid..................................................................................................... 111
10.3 Karakter van het onderzoek ter terechtzitting....................................................112
10.4 Wat aan de zitting voorafgaat.............................................................................113
10.4.1 De dagvaarding............................................................................................ 113
10.4.2 De tenlastelegging.......................................................................................113
10.4.3 De verdediging............................................................................................. 115
10.4.4 De rechters................................................................................................... 116
10.5 Het onderzoek ter terechtzitting.........................................................................116
10.6 Bijzonderheden................................................................................................... 119
10.6.1 Inleiding....................................................................................................... 119
10.6.2 Preliminaire verweren...................................................................................119
10.6.3 Onderbreking van de zitting.........................................................................120
, 10.6.4 Getuigen ter terechtzitting...........................................................................120
10.6.5 Wijziging van de tenlastelegging..................................................................122
10.6.6 Afwezigheid van de verdachte......................................................................122
10.6.7 Benadeelde partij......................................................................................... 123
10.6.8 Spreekrecht van slachtoffers........................................................................124
H13 Straffen en maatregelen......................................................................125
13.1 Inleiding.............................................................................................................. 125
13.1.1 Strafrechtelijke sancties...............................................................................125
13.1.2 Strafbedreiging............................................................................................. 126
13.2 Hoofdstraffen...................................................................................................... 128
13.2.1 Inleiding....................................................................................................... 128
13.2.2 Gevangenisstraf en hechtenis......................................................................129
13.2.3 Taakstraf....................................................................................................... 131
13.2.4 Geldboete..................................................................................................... 132
13.3 Bijkomende straffen............................................................................................ 133
13.4 Maatregelen........................................................................................................ 135
13.4.1 Inleiding....................................................................................................... 135
13.4.2 Onttrekking aan het verkeer.........................................................................135
13.4.3 Ontnemingsmaatregel..................................................................................136
13.4.4 Schadevergoedingsmaatregel......................................................................137
13.4.5 Terbeschikkingstelling..................................................................................138
13.4.6 Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders...................................139
13.4.7 Vrijheidsbeperkende maatregel....................................................................140
13.5 Bijzondere sanctieregelingen..............................................................................140
13.6 Straftoemeting.................................................................................................... 141
13.6.1 Wenselijkheid om een sanctie op te leggen..................................................141
13.6.2 Relevante aspecten bij de straftoemeting....................................................141
13.6.3 Sanctiesoort: uitgangspunten.......................................................................141
13.6.4 Strafmaat: uitgangspunten...........................................................................142
13.6.5 Sanctiemodaliteit: voorwaardelijke veroordeling..........................................143
13.6.6 Straftoemeting in een concrete strafzaak.....................................................144
H7 Inleiding strafprocesrecht
7.1 Algemeen
Om iemand echt te kunnen straffen, moet eerst worden onderzocht wat er
precies is gebeurd en wie erbij betrokken waren. Dat onderzoek gebeurt volgens
regels die grotendeels in het Wetboek van Strafvordering staan. Dit deel van het
strafrecht heet strafprocesrecht, ook wel formeel strafrecht of strafvordering
genoemd.
7.2 Een eenvoudige strafzaak
Er is geen standaard verloop voor strafzaken. Hoe een zaak verloopt, hangt af
van de feiten en omstandigheden. Hieronder staat een volledige maar eenvoudig
geformuleerde beschrijving van een strafzaak:
H7 Inleiding strafprocesrecht.........................................................................4
7.1 Algemeen................................................................................................................. 4
7.2 Een eenvoudige strafzaak......................................................................................... 4
7.3 Procesdeelnemers.................................................................................................... 6
7.3.1 Algemeen........................................................................................................... 6
7.3.2 De verdachte.................................................................................................... 10
7.3.3 Rechten van de verdachte................................................................................11
7.3.4 De getuige........................................................................................................ 13
7.3.5 De deskundige.................................................................................................. 14
7.4 Procesfasen............................................................................................................ 14
7.4.1 Algemeen......................................................................................................... 14
7.4.2 Vervolging........................................................................................................ 17
7.5 Proceshandelingen.................................................................................................. 17
7.5.1 Legaliteitsbeginsel............................................................................................ 17
7.5.2 Bestanddelen van de bevoegdheidverlenende norm........................................18
7.5.3 Beginselen van een behoorlijke procesorde.....................................................19
H11 Het rechterlijk beslissingsschema..........................................................20
11.1Inleiding................................................................................................................. 20
11.1.1 De vragen van de artikelen 348 en 350 Sv.....................................................20
11.1.2 Het onderscheid tussen de formele en materiële vragen...............................22
11.1.3 De grondslagleer............................................................................................ 23
11.2 De formele vragen................................................................................................23
11.2.1 Inleiding......................................................................................................... 23
11.2.2 De eerste vraag: geldigheid van de dagvaarding...........................................23
11.2.3 De tweede vraag: bevoegdheid van de rechter..............................................25
11.2.4 De derde vraag: ontvankelijkheid van de officier van justitie.........................26
11.2.5 De vierde vraag: schorsing der vervolging.....................................................26
11.3 De materiële vragen.............................................................................................26
11.3.1 Inleiding......................................................................................................... 26
11.3.2 De eerste vraag: bewezenverklaring..............................................................27
11.3.3 De tweede vraag: kwalificatie........................................................................28
11.3.4 De derde vraag: wederrechtelijkheid..............................................................29
11.3.5 De vierde vraag: verwijtbaarheid...................................................................30
11.4 Complicaties......................................................................................................... 31
11.5 Hoofdregels.......................................................................................................... 33
11.6 Beslissen en motiveren......................................................................................... 33
H2 Inleiding materieel strafrecht..................................................................34
2.1 Plaats en structuur van strafbepalingen.................................................................34
2.2 de opbouw van het strafbare feit in vier componenten...........................................35
2.2.1 Het vierlagenmodel.......................................................................................... 35
2.2.2 De menselijke gedraging..................................................................................36
, 2.2.3 De wettelijke delictsomschrijving.....................................................................37
2.2.4 De wederrechtelijkheid.....................................................................................38
2.2.5 De schuld......................................................................................................... 39
2.3 Legaliteit en interpretatie.......................................................................................40
2.4 Bestanddelen en elementen...................................................................................42
2.5 Wederrechtelijkheid als bestanddeel: een moeilijk geval........................................43
H8 Het voorbereidend onderzoek..................................................................45
8.1 Inleiding.................................................................................................................. 45
8.2 Opsporingsonderzoek............................................................................................. 47
8.2.1 Inleiding........................................................................................................... 47
8.2.2 Opsporing en controle......................................................................................47
8.2.3 De aanvang van het opsporingsonderzoek.......................................................49
8.2.4 Opsporingsambtenaren....................................................................................49
8.2.5 Het OM als leider van het opsporingsonderzoek...............................................50
8.3 Opsporingsbevoegdheden......................................................................................51
8.3.1 Inleiding........................................................................................................... 51
8.3.2 Staande houden en identificatieplicht..............................................................52
8.3.3 Aanhouding...................................................................................................... 53
8.3.4 Ophouden voor onderzoek...............................................................................54
8.3.5 Inverzekeringstelling........................................................................................55
8.3.6 Voorlopige hechtenis........................................................................................56
8.3.7 DNA-onderzoek................................................................................................ 59
8.3.8 Inbeslagneming................................................................................................ 60
8.3.9 Betreden van plaatsen.....................................................................................60
8.3.10 Doorzoeking van plaatsen..............................................................................62
8.3.11 Onderzoek aan de kleding en onderzoek aan en in het lichaam.....................63
8.3.12 Infiltratie, pseudokoop en pseudodienstverlening..........................................64
8.3.13 Stelselmatige observatie................................................................................65
8.3.14 Opnemen van (tele) communicatie................................................................66
8.3.15 Vordering van gegevens.................................................................................67
8.4 De rol van de rechter-commissaris.........................................................................67
H3 opzet en schuld.......................................................................................68
3.1 Inleiding.................................................................................................................. 68
3.2 Opzet...................................................................................................................... 69
3.2.1 Inleiding........................................................................................................... 69
3.2.2 Graden van opzet............................................................................................. 70
3.2.3 De wijze waarop het opzet in de wet is omschreven........................................71
3.2.4 Opzet en geobjectiveerde delictsbestanddelen................................................71
3.2.5 Door het gevolg gekwalificeerde delicten.........................................................73
3.2.6 Slotopmerking.................................................................................................. 74
3.3 Culpa...................................................................................................................... 74
3.3.1 Nogmaals terminologie.....................................................................................74
3.3.2 Inhoud van de culpa......................................................................................... 75
3.3.3 Bewuste en onbewuste culpa...........................................................................78
3.4 De grens tussen bewuste culpa en voorwaardelijk opzet........................................79
, 3.5 Voorbeeld................................................................................................................ 81
H9 Vervolging.............................................................................................. 82
9.1 Inleiding.................................................................................................................. 82
9.2 Het openbaar ministerie......................................................................................... 84
9.3 De vervolgingsbeslissing en opportuniteit..............................................................85
9.4 Vervolgingsbeletselen.............................................................................................87
9.5 De beginselen van een behoorlijke procesorde......................................................89
9.6 Transactie............................................................................................................... 91
9.7 Strafbeschikking..................................................................................................... 91
9.8 Vervolgingsbeleid.................................................................................................... 92
9.9 Vervolgen en verder vervolgen...............................................................................93
9.10 Rechterlijke controle op de vervolgingsbeslissing.................................................94
9.11 Democratische controle op de vervolgingsbeslissing............................................94
H4 Strafuitsluitingsgronden..........................................................................95
4.1 Inleiding.................................................................................................................. 95
4.2 Wettelijke strafuitsluitingsgronden.........................................................................97
4.2.1 Noodweer......................................................................................................... 97
4.2.2 Noodweerexces................................................................................................ 99
4.2.3 Psychische overmacht....................................................................................102
4.2.4 Overmacht als noodtoestand..........................................................................103
4.2.5 Bevoegd en onbevoegd gegeven ambtelijk bevel..........................................104
4.2.6 Wettelijk voorschrift........................................................................................ 105
4.2.7 Ontoerekeningsvatbaarheid...........................................................................106
4.3 Ongeschreven strafuitsluitingsgronden................................................................107
4.3.1 Inleiding......................................................................................................... 107
4.3.2 Ontbreken van de materiële wederrechtelijkheid...........................................109
H10 Het onderzoek ter terechtzitting..........................................................110
10.1 Inleiding.............................................................................................................. 110
10.2 Openbaarheid..................................................................................................... 111
10.3 Karakter van het onderzoek ter terechtzitting....................................................112
10.4 Wat aan de zitting voorafgaat.............................................................................113
10.4.1 De dagvaarding............................................................................................ 113
10.4.2 De tenlastelegging.......................................................................................113
10.4.3 De verdediging............................................................................................. 115
10.4.4 De rechters................................................................................................... 116
10.5 Het onderzoek ter terechtzitting.........................................................................116
10.6 Bijzonderheden................................................................................................... 119
10.6.1 Inleiding....................................................................................................... 119
10.6.2 Preliminaire verweren...................................................................................119
10.6.3 Onderbreking van de zitting.........................................................................120
, 10.6.4 Getuigen ter terechtzitting...........................................................................120
10.6.5 Wijziging van de tenlastelegging..................................................................122
10.6.6 Afwezigheid van de verdachte......................................................................122
10.6.7 Benadeelde partij......................................................................................... 123
10.6.8 Spreekrecht van slachtoffers........................................................................124
H13 Straffen en maatregelen......................................................................125
13.1 Inleiding.............................................................................................................. 125
13.1.1 Strafrechtelijke sancties...............................................................................125
13.1.2 Strafbedreiging............................................................................................. 126
13.2 Hoofdstraffen...................................................................................................... 128
13.2.1 Inleiding....................................................................................................... 128
13.2.2 Gevangenisstraf en hechtenis......................................................................129
13.2.3 Taakstraf....................................................................................................... 131
13.2.4 Geldboete..................................................................................................... 132
13.3 Bijkomende straffen............................................................................................ 133
13.4 Maatregelen........................................................................................................ 135
13.4.1 Inleiding....................................................................................................... 135
13.4.2 Onttrekking aan het verkeer.........................................................................135
13.4.3 Ontnemingsmaatregel..................................................................................136
13.4.4 Schadevergoedingsmaatregel......................................................................137
13.4.5 Terbeschikkingstelling..................................................................................138
13.4.6 Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders...................................139
13.4.7 Vrijheidsbeperkende maatregel....................................................................140
13.5 Bijzondere sanctieregelingen..............................................................................140
13.6 Straftoemeting.................................................................................................... 141
13.6.1 Wenselijkheid om een sanctie op te leggen..................................................141
13.6.2 Relevante aspecten bij de straftoemeting....................................................141
13.6.3 Sanctiesoort: uitgangspunten.......................................................................141
13.6.4 Strafmaat: uitgangspunten...........................................................................142
13.6.5 Sanctiemodaliteit: voorwaardelijke veroordeling..........................................143
13.6.6 Straftoemeting in een concrete strafzaak.....................................................144
H7 Inleiding strafprocesrecht
7.1 Algemeen
Om iemand echt te kunnen straffen, moet eerst worden onderzocht wat er
precies is gebeurd en wie erbij betrokken waren. Dat onderzoek gebeurt volgens
regels die grotendeels in het Wetboek van Strafvordering staan. Dit deel van het
strafrecht heet strafprocesrecht, ook wel formeel strafrecht of strafvordering
genoemd.
7.2 Een eenvoudige strafzaak
Er is geen standaard verloop voor strafzaken. Hoe een zaak verloopt, hangt af
van de feiten en omstandigheden. Hieronder staat een volledige maar eenvoudig
geformuleerde beschrijving van een strafzaak:
