Inleiding Methodiek
De plancyclus in het sociaal agogisch werk
De plancyclus als model
De plancyclus: een denkmodel dat is gebaseerd op de manier waarop de menselijke
geest werkt; een model van de werkelijkheid, het model schrijft voor welke stappen je
moet nemen.
Voordeel gebruik van de plancyclus: bij probleemaanpak worden de verschillende
fasen niet altijd even ordelijk doorlopen. Het denkmodel geeft handvatten om te
analyseren hoe het hulpverleningsproces in de praktijk verloopt.
De 5 fases van de plancyclus:
1. De oriënterende fase
2. De diagnostische fase
3. De planningsfase
4. De uitvoeringsfase
5. De evaluatiefase
1. De oriënterende fase (wat is het probleem?):
Signaleren/observeren.
Eigen indrukken onderzoeken.
Informatie verzamelen; uit dossiers, rapportage, zorgplan en observatie.
Problematiseren.
Probleemdefinitie formuleren.
Begrippen binnen deze fase:
Observeren: opzettelijk, doelgericht, en systematisch waarnemen, gebruikmakend
van een observatiedoel.
Problematiseren: het maken van een probleemanalyse; je stelt vragen om het
probleem en de achtergronden ervan in kaart te brengen.
Zorgplan: een globaal en volledig overzicht van hoe het leven van de cliënt eruitziet,
wie de cliënt is en welke zorg hij nodig heeft. Hierin is het profiel van de cliënt
opgenomen. Het gaat dus niet alleen om wat de cliënt niet kan, maar ook om de
mogelijkheden.
2. De diagnostische fase (wat is de oorzaak van het probleem?):
Op basis van de probleemdefinitie hypothesen formuleren op; medisch-
biologisch niveau, sociaal niveau en individueel-psychologisch niveau.
Een beargumenteerde keuze maken welke hypothese(n) nader zal/zullen
worden onderzocht.
Onderzoeksdoel of observatiedoel formuleren.
Observatievraag formuleren die past bij het doel.
Observatievraag operationaliseren.
, Observatieplan maken.
Observeren en registreren.
Ordenen en beschrijven.
Analyseren en interpreteren.
Concluderen of diagnostiseren.
Begrippen binnen deze fase:
Hypothese: een stelling.
Medisch-biologisch niveau: gaat over organische stoornissen, zowel lichamelijk als
psychiatrisch; Ontwikkelings- en persoonlijkheidsaspecten & biologische aspecten.
Sociaal niveau: gaat over de directe en wijdere context rondom de cliënt: sociale
relaties (primaire omgeving), materiële omgeving ('gebouwde' omgeving) &
wijdere omgeving (school/werk, familie, vrienden, buurt en maatschappij als
geheel); sociale aspecten en gezinssysteemaspecten.
Individueel-psychologisch niveau: gaat over welk gedrag de cliënt vertoont, hoe
anderen daarop reageren en wat iemand voor gedrag heeft aangeleerd en hoe;
motieven en emoties opmaken ;gedragsmatige en cognitieve aspecten &
psychodynamische aspecten.
3. De planningsfase (hoe gaan we het oplossen?):
Diagnose als uitgangspunt nemen.
Bepalen of actie wenselijk is.
Handelingsdoel(en) stellen (SMART).
Analyse van de haalbaarheid maken: inventarisatie van bevorderende &
belemmerende factoren en weging van de factoren.
Kiezen van de te beïnvloeden factoren en tussendoelen formuleren.
Methoden bepalen.
Werkplan maken.
Begrippen binnen deze fase:
SMART: Specifiek, Meetbaar, Actief, Realistisch, Tijdgebonden.
Diagnostiek:
een veel verder doordringen en beschrijven van het individuele geval
een inzichtgevende verklaring voor probleemgedrag.
het diepgaand beschrijven van een probleem/ probleemgedrag, het plaatsen
ervan in een breder perspectief van de mogelijkheden en beperkingen van
degene die de problemen ondervindt en het vinden van een verklaring voor het
probleem.
Classificerende diagnostiek: vaststellen welk ziektebeeld of welke stoornis van
toepassing is.
Beschrijvende sociaal-agogische diagnostiek: diepgaande probleembeschrijving,
dat gericht is op het gedrag. Dit gebeurd met behulp met het biopsychosociaal
model. Het gaat over mogelijkheden, beperkingen en het perspectief van de cliënt.
Classificatie: cliënten indelen in een categorie, een groep, zoals een ziektebeeld,
stoornis of afwijking. Dit gebeurd door het probleemgedrag op een gestandaardiseerde
manier met vaste instrumenten te beschrijven.
Diagnostic Statistical Manual of Mental Disorders (DSM IV): een wereldwijd
gebruikt classificatiesysteem van psychische stoornissen.
, 4. De uitvoeringsfase (aan de slag):
Handelen.
Observeren.
Registreren en rapporteren.
5. De evaluatiefase (wat is er bereikt en hoe?):
Evalueren ten aanzien van:
handelingsdoel (resultaat), proces en reflectie op eigen handelen van de
hulpverlener.
Conclusies trekken ten aanzien van:
verdere hulpverlening aan de cliënt en de praktijk van de hulpverlening.
Begrippen binnen deze fase:
Reflectie: terugkijkend op het eigen handelen.
Moraal (zeden): geeft de handelingen en gedragingen die in een
maatschappelijke context als correct en wenselijk worden gezien.
Ethiek: oordelen over wat goed en wat niet goed is.
Rechtenethiek: rechtvaardigheid en respect.
Zorgethiek: verbondenheid en verantwoordelijkheidsgevoel.
Rechtenethiek Zorgethiek
Mens een autonoom individu. Mens een zelf-in-relatie.
Geeft zorgbehoefte aan. Ander voelt zich aangesproken.
Rechtvaardigheid. Verantwoordelijkheid.
Onpartijdigheid en Unieke van deze persoon.
gelijkwaardigheid. Situatie-/contextgebonden.
Respect als grondhouding. Betrokkenheid als grondhouding.
Zelfbepaling stimuleren. Aandacht geven.
Hulp/zorg als een contract. Je gaat een echte relatie aan.
Zorgvuldigheidsregels voor de praktijk. Zin en betekenis van de situatie voor de cliënt
opsporen.
Protocol/code
Behandelingsafspraken. Kwaliteit van het leven.
Redelijke dialoog. Totale bejegening.
Argumenten geven. Ervaringen uitwisselen.
Op consensus gericht. Emotionele betrokkenheid.
Problemen oplossen. Gedeelde morele ervaring.
Intersubjectief. Problemen verhelderen.
Aansluiten bij maatschappelijke waarden Subjectief.
als emancipatie en recht op zelfbeschikking. Morele ervaring van hulpverlener centraal en
zijn wil om lijden te verminderen.
De zorgethiek heeft nauwe banden met de kwaliteits- of deugdethiek en de rechtenethiek heeft
nauwe banden met de plichtethiek.
De plancyclus in het sociaal agogisch werk
De plancyclus als model
De plancyclus: een denkmodel dat is gebaseerd op de manier waarop de menselijke
geest werkt; een model van de werkelijkheid, het model schrijft voor welke stappen je
moet nemen.
Voordeel gebruik van de plancyclus: bij probleemaanpak worden de verschillende
fasen niet altijd even ordelijk doorlopen. Het denkmodel geeft handvatten om te
analyseren hoe het hulpverleningsproces in de praktijk verloopt.
De 5 fases van de plancyclus:
1. De oriënterende fase
2. De diagnostische fase
3. De planningsfase
4. De uitvoeringsfase
5. De evaluatiefase
1. De oriënterende fase (wat is het probleem?):
Signaleren/observeren.
Eigen indrukken onderzoeken.
Informatie verzamelen; uit dossiers, rapportage, zorgplan en observatie.
Problematiseren.
Probleemdefinitie formuleren.
Begrippen binnen deze fase:
Observeren: opzettelijk, doelgericht, en systematisch waarnemen, gebruikmakend
van een observatiedoel.
Problematiseren: het maken van een probleemanalyse; je stelt vragen om het
probleem en de achtergronden ervan in kaart te brengen.
Zorgplan: een globaal en volledig overzicht van hoe het leven van de cliënt eruitziet,
wie de cliënt is en welke zorg hij nodig heeft. Hierin is het profiel van de cliënt
opgenomen. Het gaat dus niet alleen om wat de cliënt niet kan, maar ook om de
mogelijkheden.
2. De diagnostische fase (wat is de oorzaak van het probleem?):
Op basis van de probleemdefinitie hypothesen formuleren op; medisch-
biologisch niveau, sociaal niveau en individueel-psychologisch niveau.
Een beargumenteerde keuze maken welke hypothese(n) nader zal/zullen
worden onderzocht.
Onderzoeksdoel of observatiedoel formuleren.
Observatievraag formuleren die past bij het doel.
Observatievraag operationaliseren.
, Observatieplan maken.
Observeren en registreren.
Ordenen en beschrijven.
Analyseren en interpreteren.
Concluderen of diagnostiseren.
Begrippen binnen deze fase:
Hypothese: een stelling.
Medisch-biologisch niveau: gaat over organische stoornissen, zowel lichamelijk als
psychiatrisch; Ontwikkelings- en persoonlijkheidsaspecten & biologische aspecten.
Sociaal niveau: gaat over de directe en wijdere context rondom de cliënt: sociale
relaties (primaire omgeving), materiële omgeving ('gebouwde' omgeving) &
wijdere omgeving (school/werk, familie, vrienden, buurt en maatschappij als
geheel); sociale aspecten en gezinssysteemaspecten.
Individueel-psychologisch niveau: gaat over welk gedrag de cliënt vertoont, hoe
anderen daarop reageren en wat iemand voor gedrag heeft aangeleerd en hoe;
motieven en emoties opmaken ;gedragsmatige en cognitieve aspecten &
psychodynamische aspecten.
3. De planningsfase (hoe gaan we het oplossen?):
Diagnose als uitgangspunt nemen.
Bepalen of actie wenselijk is.
Handelingsdoel(en) stellen (SMART).
Analyse van de haalbaarheid maken: inventarisatie van bevorderende &
belemmerende factoren en weging van de factoren.
Kiezen van de te beïnvloeden factoren en tussendoelen formuleren.
Methoden bepalen.
Werkplan maken.
Begrippen binnen deze fase:
SMART: Specifiek, Meetbaar, Actief, Realistisch, Tijdgebonden.
Diagnostiek:
een veel verder doordringen en beschrijven van het individuele geval
een inzichtgevende verklaring voor probleemgedrag.
het diepgaand beschrijven van een probleem/ probleemgedrag, het plaatsen
ervan in een breder perspectief van de mogelijkheden en beperkingen van
degene die de problemen ondervindt en het vinden van een verklaring voor het
probleem.
Classificerende diagnostiek: vaststellen welk ziektebeeld of welke stoornis van
toepassing is.
Beschrijvende sociaal-agogische diagnostiek: diepgaande probleembeschrijving,
dat gericht is op het gedrag. Dit gebeurd met behulp met het biopsychosociaal
model. Het gaat over mogelijkheden, beperkingen en het perspectief van de cliënt.
Classificatie: cliënten indelen in een categorie, een groep, zoals een ziektebeeld,
stoornis of afwijking. Dit gebeurd door het probleemgedrag op een gestandaardiseerde
manier met vaste instrumenten te beschrijven.
Diagnostic Statistical Manual of Mental Disorders (DSM IV): een wereldwijd
gebruikt classificatiesysteem van psychische stoornissen.
, 4. De uitvoeringsfase (aan de slag):
Handelen.
Observeren.
Registreren en rapporteren.
5. De evaluatiefase (wat is er bereikt en hoe?):
Evalueren ten aanzien van:
handelingsdoel (resultaat), proces en reflectie op eigen handelen van de
hulpverlener.
Conclusies trekken ten aanzien van:
verdere hulpverlening aan de cliënt en de praktijk van de hulpverlening.
Begrippen binnen deze fase:
Reflectie: terugkijkend op het eigen handelen.
Moraal (zeden): geeft de handelingen en gedragingen die in een
maatschappelijke context als correct en wenselijk worden gezien.
Ethiek: oordelen over wat goed en wat niet goed is.
Rechtenethiek: rechtvaardigheid en respect.
Zorgethiek: verbondenheid en verantwoordelijkheidsgevoel.
Rechtenethiek Zorgethiek
Mens een autonoom individu. Mens een zelf-in-relatie.
Geeft zorgbehoefte aan. Ander voelt zich aangesproken.
Rechtvaardigheid. Verantwoordelijkheid.
Onpartijdigheid en Unieke van deze persoon.
gelijkwaardigheid. Situatie-/contextgebonden.
Respect als grondhouding. Betrokkenheid als grondhouding.
Zelfbepaling stimuleren. Aandacht geven.
Hulp/zorg als een contract. Je gaat een echte relatie aan.
Zorgvuldigheidsregels voor de praktijk. Zin en betekenis van de situatie voor de cliënt
opsporen.
Protocol/code
Behandelingsafspraken. Kwaliteit van het leven.
Redelijke dialoog. Totale bejegening.
Argumenten geven. Ervaringen uitwisselen.
Op consensus gericht. Emotionele betrokkenheid.
Problemen oplossen. Gedeelde morele ervaring.
Intersubjectief. Problemen verhelderen.
Aansluiten bij maatschappelijke waarden Subjectief.
als emancipatie en recht op zelfbeschikking. Morele ervaring van hulpverlener centraal en
zijn wil om lijden te verminderen.
De zorgethiek heeft nauwe banden met de kwaliteits- of deugdethiek en de rechtenethiek heeft
nauwe banden met de plichtethiek.
