Meer dan onderwijs
Hoofdstuk 1: De pedagogische opdracht van het
onderwijs
1.1 Inleiding
Over wat een goede leerkracht is zijn meerdere visies. De auteurs van meer dan onderwijs
beschrijven een goede leerkracht als iemand die opvoeder en begeleider is en op een
respectvolle manier bijdragen aan de vorming van kinderen tot volwassenen die
verantwoordelijk en zelfredzaam zijn en op een constructieve manier lid zijn van de samenleving.
Deze visie is gebaseerd op een aantal inspiratiebronnen. De eerste is Lea Dasberg (1993). Zij
gaat ervanuit dat onderwijs de taak heeft om mensen te helpen bij menswording en om zowel
meeloper als dwarsloper te worden. Het meelopen gaat over het mee kunnen komen in de
samenleving en het dwarslopen gaat over het kritisch kijken naar de samenleving. Je vormt een
eigen mening en durft anders te zijn. Het onderwijs moet ruimte bieden voor verschillende
opvattingen en individuele keuzes.
De tweede bron van inspiratie is Micha de Winter (2000). Hij vindt dat de gemeenschap ook een
taak heeft in het opvoeden van kinderen. Opvoeden heeft niet alleen individuele ontwikkeling of
het individuele belang van de leerling in het oog, maar gaat ook over verbondenheid met de
samenleving en een sociaal- of gemeenschapsbelang. Kinderen moeten participeren aan de
samenleving, omdat zij hier deel van uitmaken. Het onderwijs zou en leeromgeving moeten
realiseren waarin kinderen werken aan gemeenschappelijke doelen en waarin sociale
verbondenheid tot stand komt.
De derde bron van inspiratie is Biesta. Hij wil dat kinderen niet iets leren maar dat ze iets
waardevols leren en dat ze het van iemand leren. (Inhoud + doel + relatie). “Hoe kunnen we de
wereld in het kind krijgen en hoe kunnen we het kind in de wereld krijgen?” Hij ziet onderwijs als
verbinding en voorbereiding op en met de wereld.
Onderwijs is een zoektocht tussen meelopen en dwarsliggen. Kinderen leren eigen keuzes te
maken, zich te verhouden tot de wereld en een eigen weg te gaan en ze leren deel te nemen aan
de samenleving met eigen waarden en normen. Als leraar ben je onderdeel van het onderwijs en
het is van belang dat je zelf ook zoekt naar het evenwicht tussen meelopen en dwarsliggen.
1.2 De pedagogische opdracht van de basisschool
De inrichting van de school zegt iets over de pedagogische opdracht van de school oftewel
waartoe willen wij de kinderen opvoeden? Volgens Onstenk (2018) is de pedagogische opdracht
het handelen waarbij de leraar doelbewust werkt aan maatschappelijke en
ontwikkelingsgerichte leerdoelen rond waardengerichte vorming, opvoeder, burgerschap en
sociale competentie.
Pedagogie bestaat uit ‘pais’(kind) en ‘agogein’ (leiden). Het staat dus letterlijk voor het leiden van
kinderen.
, De ouders hebben de eindverantwoordelijkheid voor de opvoeding van een kind en de school
verzorgt hierin het onderwijs, maar ook opvoedende elementen zoals omgaan met regels en een
eigen mening vormen. De pedagogische opdracht vormt de kern van het onderwijs die in alle
thema’s tot uiting komt. Als leraar ben je een voorbeeld, ideaal, cultuurdrager,
vertrouwenspersoon, medespeler of scheidsrechter. Je bent met meer dan alleen onderwijs
bezig.
1.3 Mensen op weg
Als je voor onderwijs kiest kies je voor omgaan met mensen. Opvoeding en onderwijs begeleiden
kinderen naar hun menswording. Er zijn verschillende wezenskenmerken van mens-zijn.
- Creator zijn: Het vermogen om nieuwe
dingen te maken en te bedenken is
essentieel voor de ontwikkeling en
verandering van hemzelf en de wereld.
- Keuzevrijheid hebben: Je hebt eigen
keuzes en kiest zelf welke doelen je
nastreeft en welke niet. Je hebt zo
invloed op welke richting je in je leven op
wil gaan.
- Verantwoordelijkheid kunnen dragen:
Dit gaat over de manier waarop de mens
met zijn omgeving, natuur en medemensen omgaat. Hij hoeft zijn eigen wereld niet te
accepteren, maar hij wordt uitgedaagd om zelf deelnemer te zijn en een eigen standpunt
in te nemen.
- Betekenissen geven: Men kan zelf betekenis geven aan de werkelijkheid en zo nieuwe
kennis doen ontstaan.
- Zin zoeken en zin geven: Naast het zoeken naar een doel in het leven is er ook een vraag
waarom? We willen weten wat de zin ervan is om ‘daar’ te zijn en willen graag dingen
doen die we als zinvol ervaren.
De mens is in veel opzichten afhankelijk van de ander en leert van anderen. Als we iemand zijn
motieven kennen, dan kunnen we beter zijn handelen te begrijpen. We zijn voortdurend bezig
met het begrijpen van de handelingsmotieven van een ander. De vijf kenmerken van mens-zijn
zijn ook beperkingen. Het is belangrijk dat mensen kunnen omgaan met dingen die niet zelf
bedacht of gekozen zijn.
Dick Swaab geeft aan dat wij als mensen vrijwel geen vrije keuzes hebben omdat we geen
hersen hebben, maar hersenen zijn. De geest kan niet onafhankelijk van de hersenen
functioneren. Aan de andere kant geeft Herman van Praag aan dat we meer dan ons brein zijn,
we zijn ook onze geest.
De theorie van Nussbaum.
Capabilities benadering
1. Elk mens wordt geboren als uniek wezen met talenten en mogelijkheden. Deze talenten
en mogelijkheden zouden ontwikkeld moeten worden zodat ieder mens kan worden
zoals hij in aanleg is. De omgeving met haar zorg, hulp, liefde en vriendschap is daarbij
onmisbaar.
Hoofdstuk 1: De pedagogische opdracht van het
onderwijs
1.1 Inleiding
Over wat een goede leerkracht is zijn meerdere visies. De auteurs van meer dan onderwijs
beschrijven een goede leerkracht als iemand die opvoeder en begeleider is en op een
respectvolle manier bijdragen aan de vorming van kinderen tot volwassenen die
verantwoordelijk en zelfredzaam zijn en op een constructieve manier lid zijn van de samenleving.
Deze visie is gebaseerd op een aantal inspiratiebronnen. De eerste is Lea Dasberg (1993). Zij
gaat ervanuit dat onderwijs de taak heeft om mensen te helpen bij menswording en om zowel
meeloper als dwarsloper te worden. Het meelopen gaat over het mee kunnen komen in de
samenleving en het dwarslopen gaat over het kritisch kijken naar de samenleving. Je vormt een
eigen mening en durft anders te zijn. Het onderwijs moet ruimte bieden voor verschillende
opvattingen en individuele keuzes.
De tweede bron van inspiratie is Micha de Winter (2000). Hij vindt dat de gemeenschap ook een
taak heeft in het opvoeden van kinderen. Opvoeden heeft niet alleen individuele ontwikkeling of
het individuele belang van de leerling in het oog, maar gaat ook over verbondenheid met de
samenleving en een sociaal- of gemeenschapsbelang. Kinderen moeten participeren aan de
samenleving, omdat zij hier deel van uitmaken. Het onderwijs zou en leeromgeving moeten
realiseren waarin kinderen werken aan gemeenschappelijke doelen en waarin sociale
verbondenheid tot stand komt.
De derde bron van inspiratie is Biesta. Hij wil dat kinderen niet iets leren maar dat ze iets
waardevols leren en dat ze het van iemand leren. (Inhoud + doel + relatie). “Hoe kunnen we de
wereld in het kind krijgen en hoe kunnen we het kind in de wereld krijgen?” Hij ziet onderwijs als
verbinding en voorbereiding op en met de wereld.
Onderwijs is een zoektocht tussen meelopen en dwarsliggen. Kinderen leren eigen keuzes te
maken, zich te verhouden tot de wereld en een eigen weg te gaan en ze leren deel te nemen aan
de samenleving met eigen waarden en normen. Als leraar ben je onderdeel van het onderwijs en
het is van belang dat je zelf ook zoekt naar het evenwicht tussen meelopen en dwarsliggen.
1.2 De pedagogische opdracht van de basisschool
De inrichting van de school zegt iets over de pedagogische opdracht van de school oftewel
waartoe willen wij de kinderen opvoeden? Volgens Onstenk (2018) is de pedagogische opdracht
het handelen waarbij de leraar doelbewust werkt aan maatschappelijke en
ontwikkelingsgerichte leerdoelen rond waardengerichte vorming, opvoeder, burgerschap en
sociale competentie.
Pedagogie bestaat uit ‘pais’(kind) en ‘agogein’ (leiden). Het staat dus letterlijk voor het leiden van
kinderen.
, De ouders hebben de eindverantwoordelijkheid voor de opvoeding van een kind en de school
verzorgt hierin het onderwijs, maar ook opvoedende elementen zoals omgaan met regels en een
eigen mening vormen. De pedagogische opdracht vormt de kern van het onderwijs die in alle
thema’s tot uiting komt. Als leraar ben je een voorbeeld, ideaal, cultuurdrager,
vertrouwenspersoon, medespeler of scheidsrechter. Je bent met meer dan alleen onderwijs
bezig.
1.3 Mensen op weg
Als je voor onderwijs kiest kies je voor omgaan met mensen. Opvoeding en onderwijs begeleiden
kinderen naar hun menswording. Er zijn verschillende wezenskenmerken van mens-zijn.
- Creator zijn: Het vermogen om nieuwe
dingen te maken en te bedenken is
essentieel voor de ontwikkeling en
verandering van hemzelf en de wereld.
- Keuzevrijheid hebben: Je hebt eigen
keuzes en kiest zelf welke doelen je
nastreeft en welke niet. Je hebt zo
invloed op welke richting je in je leven op
wil gaan.
- Verantwoordelijkheid kunnen dragen:
Dit gaat over de manier waarop de mens
met zijn omgeving, natuur en medemensen omgaat. Hij hoeft zijn eigen wereld niet te
accepteren, maar hij wordt uitgedaagd om zelf deelnemer te zijn en een eigen standpunt
in te nemen.
- Betekenissen geven: Men kan zelf betekenis geven aan de werkelijkheid en zo nieuwe
kennis doen ontstaan.
- Zin zoeken en zin geven: Naast het zoeken naar een doel in het leven is er ook een vraag
waarom? We willen weten wat de zin ervan is om ‘daar’ te zijn en willen graag dingen
doen die we als zinvol ervaren.
De mens is in veel opzichten afhankelijk van de ander en leert van anderen. Als we iemand zijn
motieven kennen, dan kunnen we beter zijn handelen te begrijpen. We zijn voortdurend bezig
met het begrijpen van de handelingsmotieven van een ander. De vijf kenmerken van mens-zijn
zijn ook beperkingen. Het is belangrijk dat mensen kunnen omgaan met dingen die niet zelf
bedacht of gekozen zijn.
Dick Swaab geeft aan dat wij als mensen vrijwel geen vrije keuzes hebben omdat we geen
hersen hebben, maar hersenen zijn. De geest kan niet onafhankelijk van de hersenen
functioneren. Aan de andere kant geeft Herman van Praag aan dat we meer dan ons brein zijn,
we zijn ook onze geest.
De theorie van Nussbaum.
Capabilities benadering
1. Elk mens wordt geboren als uniek wezen met talenten en mogelijkheden. Deze talenten
en mogelijkheden zouden ontwikkeld moeten worden zodat ieder mens kan worden
zoals hij in aanleg is. De omgeving met haar zorg, hulp, liefde en vriendschap is daarbij
onmisbaar.
