Leerlingenzorg in de basisschool
H 1t/m4 en 7
Hoofstuk 1 1-zorgroute
Al 25 jaar worden er maatregelingen getroffen om om te kunnen gaan met verschillen in het
reguliere onderwijs. Adaptief onderwijs is gericht op afstemming van het onderwijs op de
specifieke onderwijsbegoeften van de leerlingen in een groep.
Sinds begin jaren negentig worden leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften
opgevangen op een reguliere school. In 1992 startte Weer Samen naar School (WSNS).
Het doel was het aanbieden van adaptief onderwijs aan die leerlingen die voorheen naar het
SBO (speciaal onderwijs) zouden gaan, door een goede zorgstructuur gericht op het omgaan
met verschillen in de school aan te leggen. De doelstelling: adaptief onderwijs en adequate
zorgstructuur is nog steeds niet volledig gerealiseerd. De 1-zorgroute wil condities scheppen
om deze doelstelling wel te bereiken:
- Adaptief onderwijs is geen individueel onderwijs
- Er moet een gemeenschappelijk aanbod zijn
- De verschillen moeten voor de leerkracht hanteerbaar blijven
- Tijdens klassikale activiteiten kan de leerkracht aandacht scneken aan de verschillen
tussen leerlingen door extra instructie, meer leertijd of alternatieve
oplossingsstrategieen.
Schoolbesturen krijgen vanaf 1 augustus 2014 zorgplicht. Zorgplicht betekent dat scholen
ervoor moeten zorgen dat iedere leerling die op hun school zit, of die zich bij hun school
aanmeldt een passende onderwijsplek binnen het samenwerkingsverband krijgt. Als dit niet
lukt dan moet de school samen gaan werken met andere besturen. De school moet de
garantie geven dat de leerling speciale onderwijszorg in of buiten de eigen school ontvangt.
De ouders hebben hierbij veel inspraak. De 1-zorgroute kan een bijdrage leveren om
passende onderwijszorgarrangemente te realiseren.
1-zorgroute is gericht op basisscholen en scholen voor speciaal basisonderwijs. Met 1-zorgroute stemt
u uw onderwijs beter af op de onderwijsbehoeften van uw leerlingen. De route stimuleert
handelingsgericht en planmatig werken en realiseert een transparante zorgstructuur op uw school.
Ten slotte biedt 1-zorgroute extra impulsen om de kwaliteit van uw onderwijs en de leerlingzorg te
verbeteren. 1-zorgroute beschrijft de in onderwijszorg vereiste stappen op groepsniveau, schoolniveau
en bovenschools niveau. De stappen op deze niveau’s worden goed met elkaar afgestemd.
1 Zorgroute + WSNS =
- Herkennen onderwijsbehoeftes en planmatig leren omgaan met verschillen in
onderwijsbehoeften.
- Vroegtijdig signaleren, preventief en proactief werken.
- Vergroten competenties leerkracht om adaptief onderwijs aan te kunnen bieden.
- Impulsen om de zorg op school te verbeteren.
- Transparant maken en verbeteren zorgstructuur op school.
- Een duidelijke rol voor de IB’er. De leerkracht is verantwoordelijk voor de zorg in de groep.
- Een schoolcultuur waarni het normaal is om te gaan met verschillen in de klas.
- Een goede doorlopende leerlijng voor de risicoleerlingen (peuterspeelzaal-onderbouw-
bovenbouw- voorgezet onderwijs).
- Het afstemmen van de zorg in de regio. Het samenwerken tussen scholen in de regio.
- Instroom vermindering in het SBO.
Op groepsniveau gaat u aan de slag met de cyclus handelingsgericht werken. U signaleert
leerlingen die extra aandacht nodig hebben op tijd en u krijgt een helder beeld van de
onderwijsbehoeften van uw leerlingen. Groeps- en leerlingbesprekingen stellen u in staat
leerlingen met vergelijkbare onderwijsbehoeften effectief te clusteren, een doelgericht
groepsplan op te stellen, uit te voeren en te evalueren.
, Op schoolniveau levert 1-zorgroute een effectieve zorgstructuur op met concrete stappen om
de kwaliteit van de onderwijszorg in school te verbeteren.
Bovenschools tenslotte, zorgt 1-zorgroute voor samenwerking met alle partners in onderwijs
en zorg in uw regio en voor een efficiënte afstemming tussen schoolinterne en externe zorg.
De 1 zorgroute richt zich op het primair onderwijs. Dat wil zeggen op basisscholen en SBO.
Centraal staat de groepsleerkracht: die dagelijks haar aanbod en haar begeleiding probeert
af te stemmen op de verschillen in de groep. De IB’er is de spin in het web en ondersteunt
de leerkachten. De schoolleider speelt een rol bij het invoeren en monitoren van de van de
route.
Uitgangspunten 1 zorgroute:
Alle leerlingen hebben zorg nodig
Onderwijs = zorg. Dit houdt in dat zorg voor iedere leerling beschikbaar is.
1-zorgroute biedt leerkrachten en intern begeleiders stapsgewijs aanwijzingen voor het
vaststellen van en omgaan met verschillen in de klas. De leerkracht werkt en
denkt vanuit onderwijsbehoeften in plaats van het benoemen van tekorten of defecten die
een kind heeft.
Proactief denken en handelen
In plaats van (curatief) de zorg op ‘uitvallers’ te richten, probeert de leerkracht vroegtijdig
leerlingen te signaleren die extra aandacht nodig hebben en het ‘ gewone’ onderwijsaanbod
te intensiveren en af te stemmen naar deze leerlingen. In plaats van terug te kijken (en naar
wat er mis is gegaan), kijken we vóóruit. Als we weten wat we willen bereiken met een
leerling, weten we ook wat hij, gegeven al sterke en belemmerende factoren, nodig heeft om
daar te komen.
Dikwijls richt de aandacht van de leerkracht zich alleen op leerlingen met een achterstand.
Hierbij wordt over het hoofd gezien dat ook leerlingen met een grote ontwikkelings- of
leervoorsprong of leerlingen met een eigen leerstijl specifieke onderwijsbehoeften hebben.
Positieve aspecten leerling, leerkracht en ouders zijn belangrijk
Vaak zijn we in de zorg naar leerlingen alleen gericht op de tekorten en belemmerende
factoren bij een leerling, leerkracht of ouders. Deze negatieve insteek heeft een
averechts effect. In 1-zorgroute richten we ons voortdurend op de positieve aspecten.
We benutten deze positieve aspecten in de onderwijszorg naar leerlingen.
Aandacht voor positieve aspecten biedt tegenwicht aan het vormen van een negatief beeld
van een leerling, leerkracht of ouders. Het biedt ook perspectief: dat wat goed gaat verder
uitbouwen.
Interactioneel referentiekader
We lokaliseren ‘problemen’ niet alleen in het kind, maar kijken naar ‘dit kind in deze groep
bij deze leerkracht in deze school en met deze ouders’. We brengen daarbij alle factoren in
kaart en richten ons op de interacties (en de effecten daarvan) tussen het kind,
medeleerlingen, leerkracht en ouders. Dit biedt aanknopingspunten om tot een betere
afstemming van het onderwijs op de onderwijsbehoeften van het kind te komen.
, Werken met groepsplannen
Bij het omgaan met de verschillende onderwijsbehoeften van de leerlingen in een groep
kiezen we als insteek het werken met groepsplannen. In het groepsplan geeft de leerkracht
doelgericht aan hoe zij de komende periode met de verschillende onderwijsbehoeften van
de leerlingen in haar groep omgaat. Een leerkracht staat altijd voor een groep. In een
groepsplan staan de leerlingen in subgroepen gegroepeerd. Hierdoor is een grote mate van
overzicht. Meer dan als er met individuele handelingsplannen wordt gewerkt. In 1-zorgroute
worden individuele handelingsplannen incidenteel opgesteld. Het individueel
handelingsplan is dan een onderdeel/bijlage van het groepsplan en erop gericht dat de
leerling weer gaat profiteren van het groepsplan
De leerkracht is de beslissende factor
Bij het afstemmen van het onderwijs op de onderwijsbehoeften van de leerling is de
leerkracht de beslissende factor. De leerkracht moet over voldoende competenties
beschikken om dit te doen en als professional bereid zijn te reflecteren over haar aanbod en
haar handelen
De zorg wordt zoveel mogelijk binnen de klas geboden
Op veel basisscholen is deze onderwijszorg buiten de klas georganiseerd bijvoorbeeld in de
vorm van remedial teaching. Leerlingen komen hierdoor in een uitzonderingspositie en de
groepsleerkracht denkt niet meer mee. In 1-zorgroute is de groepsleerkracht
verantwoordelijk voor de zorg aan leerlingen. De leerlingen worden niet uit de klas gehaald
maar worden zoveel mogelijk binnen de klas begeleid. Zonodig komen er ‘meer handen in de
klas’ om de leerlingen een goede insructie te kunnen geven en goed te kunnen begeleiden.
De interne begeleider als ‘spin in het web’
De intern begeleider begeleidt de leerkrachten bij het uitvoeren van de stappen uit 1-
zorgroute, volgt de voortgang en leidt de groepsbesprekingen en leerlingen besprekingen in
school. De intern begeleider als coach. De intern begeleider is de schakel naar
externe zorg. De intern begeleider heeft taken op de volgende gebieden: zorgcoördinatie,
coaching van leerkrachten en onderwijsinnovatie ten behoeve van zorgverbreding.
Impulsen voor kwaliteitsverbetering
Leerkrachten en het schoolteam reflecteren in 1-zorgroute systematisch over de kwaliteit en
de (leer)opbrengsten van het onderwijs en de zorg aan leerlingen. Invoering van 1-zorgroute
biedt aanknopingspunten om in school aandacht te besteden aan bijvoorbeeld leerlijnen, het
leerlingvolgsysteem, de zorgstructuur, de differentiatievormen en het klassenmanagement.
Actieve participatie van de leerling
In de zorg aan een leerling wordt vaak over de leerling in plaats van met de leerling
gesproken. In 1-zorgroute wordt de leerling actief betrokken bij de stappen die in de zorg
aan hem/haar gezet worden. De leerkracht gaat met de leerling in gesprek, waardoor de
leerling zich serieus genomen voelt en gemotiveerd is om actief ‘ mee te doen’. Leerlingen
kunnen de leerkracht rijke informatie verschaffen over wat goed gaat, wat minder goed
gaat en waar zij hulp en begeleiding van de leerkracht bij nodig hebben.
Ouders zijn een belangrijke partner
In de stappen die binnen de 1-zorgroute gezet worden zijn de ouders een belangrijke
partner van de leerkracht en de school. Zij kennen hun kind als geen ander en kunnen de
leerkracht en school waardevolle informatie verschaffen. Hiertoe is een goede
communicatie, afstemming en samenwerking met de ouders belangrijk.
H 1t/m4 en 7
Hoofstuk 1 1-zorgroute
Al 25 jaar worden er maatregelingen getroffen om om te kunnen gaan met verschillen in het
reguliere onderwijs. Adaptief onderwijs is gericht op afstemming van het onderwijs op de
specifieke onderwijsbegoeften van de leerlingen in een groep.
Sinds begin jaren negentig worden leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften
opgevangen op een reguliere school. In 1992 startte Weer Samen naar School (WSNS).
Het doel was het aanbieden van adaptief onderwijs aan die leerlingen die voorheen naar het
SBO (speciaal onderwijs) zouden gaan, door een goede zorgstructuur gericht op het omgaan
met verschillen in de school aan te leggen. De doelstelling: adaptief onderwijs en adequate
zorgstructuur is nog steeds niet volledig gerealiseerd. De 1-zorgroute wil condities scheppen
om deze doelstelling wel te bereiken:
- Adaptief onderwijs is geen individueel onderwijs
- Er moet een gemeenschappelijk aanbod zijn
- De verschillen moeten voor de leerkracht hanteerbaar blijven
- Tijdens klassikale activiteiten kan de leerkracht aandacht scneken aan de verschillen
tussen leerlingen door extra instructie, meer leertijd of alternatieve
oplossingsstrategieen.
Schoolbesturen krijgen vanaf 1 augustus 2014 zorgplicht. Zorgplicht betekent dat scholen
ervoor moeten zorgen dat iedere leerling die op hun school zit, of die zich bij hun school
aanmeldt een passende onderwijsplek binnen het samenwerkingsverband krijgt. Als dit niet
lukt dan moet de school samen gaan werken met andere besturen. De school moet de
garantie geven dat de leerling speciale onderwijszorg in of buiten de eigen school ontvangt.
De ouders hebben hierbij veel inspraak. De 1-zorgroute kan een bijdrage leveren om
passende onderwijszorgarrangemente te realiseren.
1-zorgroute is gericht op basisscholen en scholen voor speciaal basisonderwijs. Met 1-zorgroute stemt
u uw onderwijs beter af op de onderwijsbehoeften van uw leerlingen. De route stimuleert
handelingsgericht en planmatig werken en realiseert een transparante zorgstructuur op uw school.
Ten slotte biedt 1-zorgroute extra impulsen om de kwaliteit van uw onderwijs en de leerlingzorg te
verbeteren. 1-zorgroute beschrijft de in onderwijszorg vereiste stappen op groepsniveau, schoolniveau
en bovenschools niveau. De stappen op deze niveau’s worden goed met elkaar afgestemd.
1 Zorgroute + WSNS =
- Herkennen onderwijsbehoeftes en planmatig leren omgaan met verschillen in
onderwijsbehoeften.
- Vroegtijdig signaleren, preventief en proactief werken.
- Vergroten competenties leerkracht om adaptief onderwijs aan te kunnen bieden.
- Impulsen om de zorg op school te verbeteren.
- Transparant maken en verbeteren zorgstructuur op school.
- Een duidelijke rol voor de IB’er. De leerkracht is verantwoordelijk voor de zorg in de groep.
- Een schoolcultuur waarni het normaal is om te gaan met verschillen in de klas.
- Een goede doorlopende leerlijng voor de risicoleerlingen (peuterspeelzaal-onderbouw-
bovenbouw- voorgezet onderwijs).
- Het afstemmen van de zorg in de regio. Het samenwerken tussen scholen in de regio.
- Instroom vermindering in het SBO.
Op groepsniveau gaat u aan de slag met de cyclus handelingsgericht werken. U signaleert
leerlingen die extra aandacht nodig hebben op tijd en u krijgt een helder beeld van de
onderwijsbehoeften van uw leerlingen. Groeps- en leerlingbesprekingen stellen u in staat
leerlingen met vergelijkbare onderwijsbehoeften effectief te clusteren, een doelgericht
groepsplan op te stellen, uit te voeren en te evalueren.
, Op schoolniveau levert 1-zorgroute een effectieve zorgstructuur op met concrete stappen om
de kwaliteit van de onderwijszorg in school te verbeteren.
Bovenschools tenslotte, zorgt 1-zorgroute voor samenwerking met alle partners in onderwijs
en zorg in uw regio en voor een efficiënte afstemming tussen schoolinterne en externe zorg.
De 1 zorgroute richt zich op het primair onderwijs. Dat wil zeggen op basisscholen en SBO.
Centraal staat de groepsleerkracht: die dagelijks haar aanbod en haar begeleiding probeert
af te stemmen op de verschillen in de groep. De IB’er is de spin in het web en ondersteunt
de leerkachten. De schoolleider speelt een rol bij het invoeren en monitoren van de van de
route.
Uitgangspunten 1 zorgroute:
Alle leerlingen hebben zorg nodig
Onderwijs = zorg. Dit houdt in dat zorg voor iedere leerling beschikbaar is.
1-zorgroute biedt leerkrachten en intern begeleiders stapsgewijs aanwijzingen voor het
vaststellen van en omgaan met verschillen in de klas. De leerkracht werkt en
denkt vanuit onderwijsbehoeften in plaats van het benoemen van tekorten of defecten die
een kind heeft.
Proactief denken en handelen
In plaats van (curatief) de zorg op ‘uitvallers’ te richten, probeert de leerkracht vroegtijdig
leerlingen te signaleren die extra aandacht nodig hebben en het ‘ gewone’ onderwijsaanbod
te intensiveren en af te stemmen naar deze leerlingen. In plaats van terug te kijken (en naar
wat er mis is gegaan), kijken we vóóruit. Als we weten wat we willen bereiken met een
leerling, weten we ook wat hij, gegeven al sterke en belemmerende factoren, nodig heeft om
daar te komen.
Dikwijls richt de aandacht van de leerkracht zich alleen op leerlingen met een achterstand.
Hierbij wordt over het hoofd gezien dat ook leerlingen met een grote ontwikkelings- of
leervoorsprong of leerlingen met een eigen leerstijl specifieke onderwijsbehoeften hebben.
Positieve aspecten leerling, leerkracht en ouders zijn belangrijk
Vaak zijn we in de zorg naar leerlingen alleen gericht op de tekorten en belemmerende
factoren bij een leerling, leerkracht of ouders. Deze negatieve insteek heeft een
averechts effect. In 1-zorgroute richten we ons voortdurend op de positieve aspecten.
We benutten deze positieve aspecten in de onderwijszorg naar leerlingen.
Aandacht voor positieve aspecten biedt tegenwicht aan het vormen van een negatief beeld
van een leerling, leerkracht of ouders. Het biedt ook perspectief: dat wat goed gaat verder
uitbouwen.
Interactioneel referentiekader
We lokaliseren ‘problemen’ niet alleen in het kind, maar kijken naar ‘dit kind in deze groep
bij deze leerkracht in deze school en met deze ouders’. We brengen daarbij alle factoren in
kaart en richten ons op de interacties (en de effecten daarvan) tussen het kind,
medeleerlingen, leerkracht en ouders. Dit biedt aanknopingspunten om tot een betere
afstemming van het onderwijs op de onderwijsbehoeften van het kind te komen.
, Werken met groepsplannen
Bij het omgaan met de verschillende onderwijsbehoeften van de leerlingen in een groep
kiezen we als insteek het werken met groepsplannen. In het groepsplan geeft de leerkracht
doelgericht aan hoe zij de komende periode met de verschillende onderwijsbehoeften van
de leerlingen in haar groep omgaat. Een leerkracht staat altijd voor een groep. In een
groepsplan staan de leerlingen in subgroepen gegroepeerd. Hierdoor is een grote mate van
overzicht. Meer dan als er met individuele handelingsplannen wordt gewerkt. In 1-zorgroute
worden individuele handelingsplannen incidenteel opgesteld. Het individueel
handelingsplan is dan een onderdeel/bijlage van het groepsplan en erop gericht dat de
leerling weer gaat profiteren van het groepsplan
De leerkracht is de beslissende factor
Bij het afstemmen van het onderwijs op de onderwijsbehoeften van de leerling is de
leerkracht de beslissende factor. De leerkracht moet over voldoende competenties
beschikken om dit te doen en als professional bereid zijn te reflecteren over haar aanbod en
haar handelen
De zorg wordt zoveel mogelijk binnen de klas geboden
Op veel basisscholen is deze onderwijszorg buiten de klas georganiseerd bijvoorbeeld in de
vorm van remedial teaching. Leerlingen komen hierdoor in een uitzonderingspositie en de
groepsleerkracht denkt niet meer mee. In 1-zorgroute is de groepsleerkracht
verantwoordelijk voor de zorg aan leerlingen. De leerlingen worden niet uit de klas gehaald
maar worden zoveel mogelijk binnen de klas begeleid. Zonodig komen er ‘meer handen in de
klas’ om de leerlingen een goede insructie te kunnen geven en goed te kunnen begeleiden.
De interne begeleider als ‘spin in het web’
De intern begeleider begeleidt de leerkrachten bij het uitvoeren van de stappen uit 1-
zorgroute, volgt de voortgang en leidt de groepsbesprekingen en leerlingen besprekingen in
school. De intern begeleider als coach. De intern begeleider is de schakel naar
externe zorg. De intern begeleider heeft taken op de volgende gebieden: zorgcoördinatie,
coaching van leerkrachten en onderwijsinnovatie ten behoeve van zorgverbreding.
Impulsen voor kwaliteitsverbetering
Leerkrachten en het schoolteam reflecteren in 1-zorgroute systematisch over de kwaliteit en
de (leer)opbrengsten van het onderwijs en de zorg aan leerlingen. Invoering van 1-zorgroute
biedt aanknopingspunten om in school aandacht te besteden aan bijvoorbeeld leerlijnen, het
leerlingvolgsysteem, de zorgstructuur, de differentiatievormen en het klassenmanagement.
Actieve participatie van de leerling
In de zorg aan een leerling wordt vaak over de leerling in plaats van met de leerling
gesproken. In 1-zorgroute wordt de leerling actief betrokken bij de stappen die in de zorg
aan hem/haar gezet worden. De leerkracht gaat met de leerling in gesprek, waardoor de
leerling zich serieus genomen voelt en gemotiveerd is om actief ‘ mee te doen’. Leerlingen
kunnen de leerkracht rijke informatie verschaffen over wat goed gaat, wat minder goed
gaat en waar zij hulp en begeleiding van de leerkracht bij nodig hebben.
Ouders zijn een belangrijke partner
In de stappen die binnen de 1-zorgroute gezet worden zijn de ouders een belangrijke
partner van de leerkracht en de school. Zij kennen hun kind als geen ander en kunnen de
leerkracht en school waardevolle informatie verschaffen. Hiertoe is een goede
communicatie, afstemming en samenwerking met de ouders belangrijk.
