Inhoudsopgave
Hoor je mij? Literatuur samenvatting – gespreksvoering ................................................................... 2
Psychologische gespreksvoering boek samenvatting hfd 6 basisvaardigheden ................................. 4
Werkgroep 1 de psychologische ontwikkeling tussen 0-23 & individuele verschillen ........................ 14
Hoorcollege 1 ontwikkelingspsychologie & persoonsleer ............................................................... 15
Persoonlijkheidspsychologie hoorcollege 1 ................................................................................... 24
Leerdoelen week 2 ontwikkelingspsychologie ............................................................................... 28
Persoonsleer literatuur samenvatting hfd 6 larssen genetics, evolutie & personality ....................... 42
Persoonsleer college 3 evolutie & persoonlijkheid ......................................................................... 48
Hoorcollege ontwikkeling van taal en communicatievaardigheden ................................................. 54
Persoonsleer intelligentie literatuur .............................................................................................. 60
Hoorcollege intelligentie .............................................................................................................. 66
Week 4 literatuur cognititeve ontwikkeling - executive functions Diamond ..................................... 69
Development of executive functions in late childhood and the ips mediating role of cooperative
learning: invloed van omgeving op executive functies (probleem oplossen, creativiteit & sociale
vaardigheden) – Literatuur ............................................................................................................ 74
Hoorcollege executive functies & metacognitie ............................................................................. 76
Traits and trait taxonomies literatuur............................................................................................. 80
Stress, coping, aanpassing & gezondheid literatuur ....................................................................... 84
Agressie, altruïsme literatuur ontwikkelingspsy............................................................................. 88
Hoorcollege altruïsme, agressie & morele ontwikkeling ................................................................. 94
Motieven persoonlijkheidsleer literatuur ....................................................................................... 99
Culturele verschillen in persoonlijkheid literatuur ....................................................................... 104
Emotionele ontwikkeling – temperament en hechting literatuur ................................................... 108
Persoonlijkheid – fysiologische benadering (persoonlijkheid komt ook uit je lichaam -> verklaard door
wat er gebeurt in je hersenen en zenuwstelsel als reactie op prikkels uit omgeving) ...................... 122
Persoonlijkheid en emoties literatuur.......................................................................................... 127
Ontwikkelingspsychologie genderverschillen literatuur ............................................................... 133
Persoonlijkheidsleer self: self concept, self esteem & sociale identity literatuur .......................... 141
Personality <-> social interaction literatuur samenvatting ............................................................ 144
Hoorcollege 7 zelf en anderen ..................................................................................................... 148
Persoonlijkheid <-> sociale interactie hoorcollege ....................................................................... 151
,Ontwikkelingspsychologie & persoonsleer (hoorcollege + literatuur)
+ Gespreks- en testvaardigheden (Boom)
Hoor je mij? Literatuur samenvatting – gespreksvoering
-Respect en bescheidenheid-
Problemen in gespreksvoering
• Invullen > beperkt open gespreksvoering, anders dan aanvoelen
Ø Uitgaan van alwetendheid over wat er in een kind omgaat
Ø Suggestieve vragen
Ø Kind kan zijn verhaal niet kwijt
Ø Door invullen verhoogt gesprektempo
• Eenrichtingsverkeer bij kennisoverdracht
• Gesloten gespreksvoering;
Ø “je ziet er niet vrolijk uit, een beetje moe, je hebt zeker weer niet kunnen slapen”
(conclusies trekken)
Ø Nodig de kind uit in gesprek met vragen
Ø Ik-opsomming > vermijdt generalisering (anderen meningen welkom, gelijke
basis)
Ø Vermijd vragen met antwoorden ja of nee
• GEEN Empathisch vermogen (NIET meevoelen, maar in staat zijn gevoelens bij een
ander aan te voelen ook als je die zelf niet kent of hebt)
• Ongeduld hebben > als kind zijn gevoelens & gedachtes niet kunnen formuleren
• BELANGRIJK: Hoe sluit ik aan bij een kind? Hoe motiveer ik hun tot communicatie en
het geven van informatie? Hoe creëer ik een omgeving waarbinnen gespreksvoering met
een kind optimaal kan zijn?
Kwaliteiten open gesprek
1. Gesprekspartners voelen prettig
2. Wederzijdse doelen bereikt of overeenstemming over het niet bereiken van het doel
3. Tweerichtingsverkeer > kind heeft ruimte om verhaal te vertellen zonder invulling
dus
4. Kind geeft zelf informatie in eigen woorden, eigen tempo, uitgenodigd (je sluit je
dus aan bij het tempo van kind)
5. Kind voelt gehoord & krijgt hulp die bij hen aansluit
,Communicatievoorwaarden voor gespreksvoering jonge kinderen
1. Dezelfde ooghoogte zitten > gelijkwaardigheid
2. Oogcontact als je spreekt (afwaisselin)
3. Non verbale signalen (voor motivatie) > lichaamshouding meer rechtop, luisterende
houding, vrolijke alerte blik, lichaam meer naar spreker gericht, geinteresseerde
blik, gretigheid te spreken
4. Stel het kind op hun gemak > leg uit wat de doel is van gesprek (sociale codes) &
vragen over hobbys of recente ervaringen, metacommunicatie (communicatie
over de communicatie -> je benoemt het proces van het gesprek, je gevoel
tijdens het gesprek, wat er tussen jullie gebeurt, verwachtingen of doelen)
Ø Ik merk dat het stil valt. Wat gebeurt er bij je op dit moment?
Ø Volgens mij bedoelen we niet hetzelfde. Klopt dat?
Ø Functies metacommunicatie (reguleren): verhelderen van misverstanden,
emoties bespreekbaar maken, samenwerking verbeteren (afstemmen welke
vorm van gesprek helpend is), structuur aanbrengen in het gesprek
5. Laat mbv voorbeelden zien dat wat het kind gezegd heeft, e]ect heeft
6. Vertel het kind dat je niet alwetend bent
7. Signaleer dat je het gesprek afbreekt en later zal voortzetten
8. Wanneer je een moeilijk gesprek hebt, zorg dat het kind terug kan komen
9. Maak het doel duidelijk (dmv metacommunicatie > uitleggen dat er geen foute
antwoorden zijn)
Voorwaarden van metacommunicatie
1. Maak het doel duidelijk
2. Laat een kind weten wat je intenties zijn
3. Feedback nodig van kind
4. Kind geruststellen dat die mag zwijgen
5. Probeer te noemen wat je voelt en volg wat je voelt
6. Nodig het kind uit om haar mening te geven
7. Maak metacommunicatie een vast onderdeel van je communicatie
Andere belangrijke punten
• Warmte (onder voorwaarde van ECHTHEID), respect & acceptatie
• Kinderen hebben loyaliteit naar ouders (biologisch)
,Psychologische gespreksvoering boek samenvatting hfd 6
basisvaardigheden
Drietrapsproces
Fase 1: Uitleggen wat er verwacht wordt > Probleemverheldering & verzamelen van
anamnestische gegevens (leeftijd, werk, ses, hoe functioneert hij in zijn gezin, op school of
werk of vrije tijd?)
Fase 2: probleemnuancering (meerdere kanten van het probleem te zien, uitzonderingen
ontdekken, minder zwart-wit maken, minder groot)
Fase 3: probleembehandeling
Doelen van 1e gesprek
• Veiligheid
• Problemen rustig verkennen > inzicht krijgen in problemen en clients
belevingswereld
• Gebruik van stiltes
• Vermijd beginnersfouten > associaties met eigen problemen en alwetend zijn & snel
aan een oplossing willen komen
• Ordening van problemen van client
• Duidelijkheid geven over wat hij van de hulpverlener kan verwachten > zorgt voor
rust en veiligheid
• Basisvaardigheden: luistervaardigheden (actief luisteren > signalen geven dat je erbij
bent en dus motivatie aanmoedigen) & regulerende vaardigheden;
Ø Niet selectieve: hulpverlener heeft weinig invloed op de inhoud van het verhaal
van de client > gebruik van stiltes, verbaal volgen
Ø Selectieve vaardigheden: hij filtert alleen de belangrijkste info van het verhaal >
parafraseren van (belangrijkste) inhoud (om te laten zien dat die luistert & te
sturen om verder in te gaan op belangrijke dingen), reflecteren van gevoel
(weerspiegelen van gevoel > herkenning & begrip > empathie & veiligheid >
probleemverheldering), samenvatten, vragen stellen
§ Vragen stellen (gesloten + open vragen);
o Gesloten: iets verhelderen of controleren; verlegen jongeren die
niet zo goed weten wat ze moeten zeggen
o Open vragen: ruimte geven om verhaal te vertellen
(probleemverheldering)
o Waarom vragen > kan zorgen voor defensiviteit
§ Concretisering;
, o De client zo nauwkeurig mogelijk de probleem te laten vertellen
dmv vragen, aanmoediging, parafraseren van inhoud
o Geeft gevoel van serieus genomen
o Vermijden van vage formuleringen van problemen -> proberen
duidelijke beeld te schetsen over het probleem (verheldering)
§ Samenvatten;
o Een grote hoeveelheid informatie overzichtelijk en begrijpelijk voor
de client weergeven
o Functies: nagaan of hulpverlener alles goed heeft begrepen,
ordening van gesprek, stimulering van client tot verdere exploratie
van gedachten en gevoelens
o Timing
Ø Regulerende vaardigheden (gesprek sturen en te structureren): openen van
het gesprek, terugkoppelen naar begindoelen, situatie verduidelijken, hardop
denken
Ontwikkelingspsychologie studiewijzer week 1
Hfd Thema Term Term Uitleg
.1 (Eng) (NL)
Algemeen Development Ontwikkeling Het proces van groei,
verandering en stabiliteit in de
periode vanaf de conceptie tot
adolescentie op de gebieden van
lichaam, denken (cognitie),
a9ect (gevoel) en gedrag.
Verandering > je leert praten,
denken, omgaan met mensen
Stabiliteit > dingen die ongeveer
hetzelfde blijven (temperament)
Developmental Ontwikkelings- Manieren waarop we stabiel
continuities continuïteiten blijven in de tijd of ons verleden
blijven herhalen
Temperament: als je als baby
rustig bent, ben je dat als kind
ook
Persoonlijkheidskenmerken
: verlegen of nieuwsgierigheid
Basisvaardigheden:
motorische coordinatie die
langzaam groeit, maar
consistent
• Dat wat bij je hoort en
grotendeels hetzelfde
, blijft ondanks dat je groeit
of verandert
Developmental Ontwikkelings- De wetenschappelijke studie
psychologie psychologie (alle vakken bioloog,
psycholoog, socioloog,
historici samen die proberen te
snappen: hoe verandert een
mens tijdens zijn leven?) van
veranderingen en continuiteiten
in hoe mensen (en dieren) zich
ontwikkelen
Developmentalist Ontwikkelaar Iedere onderzoeker, ongeacht
vakgebied die wil begrijpen hoe
ontwikkeling werkt
Critical dev maturation Rijping/maturatie Je lichaam en hersenen
proces 1 ontwikkelen vanzelf naarmate je
ouder wordt dus NIET door leren
(omgeving) volgens een soort
schema wat biologisch bepaald
is (erfelijk)
Rond 1 jr: lopen & praten
11-15 jr: seksuele rijping
(puberteit)
Beter concentreren of
problemen oplossen
• Iedereen volgt dezelfde
schema
Critical dev Learning Leren Door middel van observatie,
proces 2 interacties en ervaringen
(oefenen) het veranderen van
gevoelens, gedachten en gedrag
• Iedereen leert dingen in
eigen tempo en manier
Normative Normatieve Typische veranderingen die de
development ontwikkeling meeste mensen laten zien
Ideographic Ideografische Individuele verschillen in tempo,
Development ontwikkeling richting of mate van verandering
Holistic perspective Hollistische Ontwikkeling is hollistisch ->
benadering alles hangt samen en beinvloedt
elkaar: lichamelijk, cognitief,
sociaal/emotioneel
plasticity Plasticiteit Vermogen om te veranderen
door ervaringen ookal was je in
een slechte omgeving
opgegroeid bv (je startpunt is
NIET bepalend)
Designs Longitudinal Longtidunaal Je volgt dezelfde groep mensen
herhaaldelijk over tijd en kijkt
hoe dezelfde mensen
veranderen over tijd
, (+) je kunt individuele
ontwikkeling volgen
je kunt stabiliteit en
veranderingen van gedrag zien
(-) practice ecect, selectieve
uitval (sommige deelnemers
stoppen), cross-generationeel
probleem (verandering in
maatschappij over generaties
kunnen resultaten beperken tot
die groep)
Cross sectional Cross sectioneel Verschillende leeftijdsgroepen
worden op hetzelfde moment
bestudeerd voor verschillen
tussen leeftijden, NIET
VERANDERING
(+) snel en makkelijk
(-) cohort-ecect: verschillen
tussen leeftijden kunnen komen
door omgeving waar ze zijn
opgegroeid en niet door leeftijd
sequential Sequentieel Combinatie van cross sectioneel
en longitudinaal: verschillende
leeftijdsgroepen worden
meerdere keren gevolgd over tijd
(+) je kunt cohort e9ecten
ontdekken (want je volgt ze in
hun ontwikkeling naarmate ze
ouder worden, dus je kan dingen
vergelijken en concluderen dat
iets komt door leeftijd)
microgentical Microgenetisch Kinderen worden heel intensief
(zoom in op gevolgd over een korte periode
verandering) terwijl een verandering
plaatsvindt
(+) geeft inzicht in proces van
verandering, niet alleen het
resultaat
(-) kleine steekproeven, practice
e9ect, tijdrovend
Scientific method Wetenschappelijke Iedereen die naar de gegevens
methode kijkt, komt tot dezelfde conclusie
en is het geen persoonlijke
mening (objectief &
repliceerbaar)
theory Theorie Geheel van ideeen om gedrag of
ontwikkeling te beschrijven en
uit te leggen
Hypothesis hypothese Een toetsbare voorspeling op
basis van theorie
reliability betrouwbaarheid Consistente resultaten bij
dezelfde omstandigheden
, validity validiteit Meetinstrument meet echt wat
je wilt meten (onder voorwaarde
dat het betrouwbaar is eerst)
• Je kan wel betrouwbaarheid
hebben ZONDER validiteit
Structured Diary study Dagboek studie Deelnemers beantwoorden
questionaires dezelfde vragen meerdere keren
– self reports om te zien hoe hun houding
verandert over tijd
Voordeel: handig om veel info te
verzamelen
Nadeel: oneerlijke antwoorden,
jonge kinderen kunnen niet goed
lezen of praten, andere
intepretatie voor vragen,
tijdrovend
Clinical Clinical method Klinische methode Onderzoekers passen vragen
method – self aan op basis van eerder gegeven
reports antwoorden > bestuderen van
moreel redeneren en denken
Observationa Naturalistic Natuurlijke Gedrag wordt geobserveerd in
l method observation observatie echte omgeving
• Observer bias: aanwezigheid
van onderzoekers kan
gedrag beinvloeden
Observationa Structured Gestructureerde Gedrag wordt gestuurd in een
l method observation observatie gecontroleerde omgeving
Case study Case studie Gedetaileerd onderzoek van een
persoon of groep waar
interviews, observaties,
dagboeken worden
gecombineerd
Nadeel: niet generaliseerbaar
(misschien geldt het alleen voor
die cultuur)
ethnograph ethnografie Onderzoekers leven langere tijd
in een cultuur om gedrag te
begrijpen
(+) geeft een diep, rijk beeld
(-) subjectief, resultaten gelden
alleen voor die cultuur
psychophysiologica Psychopscyologisch Je meet lichaam om te begrijpen
l methods e methode wat iemand denkt of voelt
Hartslag (+ bij interest)
Hersenactiviteit (EEG/ERP ->
elektrische activiteit)
Hormonen (oxytocine of cortisol)
• Babys of jonge kinderen die
niet verbaal zijn
Correlational design Observeren; samenhang
betekent niet oorzaak-gevolg
, Experimental design Je manipuleert onafhankelijke
variabele, je meet afhankelijke
variabele
Field experiment Je verandert iets in de omgeving
(zoals lab experiment) en kijkt
wat er gebeurt waar de setting
natuurlijker is
• Nadeel: minder controle,
andere dingen in omgeving
kunnen gedrag beinvloeden
• Betrouwbare resultaten &
ecologische validiteit
Quasi-experiment Onderzoeker kan niets
manipuleren, observeren in
echte wereld wat al gebeurt en
vergelijkt groepen op
intellectuele ontwikkeling met
kinderen die in weeshuis zijn
opgegroeid en die niet daar zijn
opgegroeid
• Geen harde causaliteit,
alleen aanwijzingen
Cross cultural study Onderzoekers vergelijken
mensen uit verschillende
culturen om te kijken of
conclusies over ontwikkeling
universeel zijn of juist cultureek
bepaald
1. Vergelijking van
overeenkomsten
2. Vergelijking van
verschillen
Doelen van ontwikkelaren
Beschrijven > feiten
• Observeren hoe mensen veranderen over tijd
• Normatief: wat gebeurt bij de meeste mensen
• Ideografisch: hoe individuen verschillen
Uitleggen
• Waarom ontwikkelen mensen zo?
• Waarom zijn er verschillen tussen mensen?
Optimaliseren
• Kijken hoe mensen zo goed mogelijk kunnen ontwikkelen > ouder-kind problemen,
leerproblemen, sociaal ongevaardige kinderen
Hoor je mij? Literatuur samenvatting – gespreksvoering ................................................................... 2
Psychologische gespreksvoering boek samenvatting hfd 6 basisvaardigheden ................................. 4
Werkgroep 1 de psychologische ontwikkeling tussen 0-23 & individuele verschillen ........................ 14
Hoorcollege 1 ontwikkelingspsychologie & persoonsleer ............................................................... 15
Persoonlijkheidspsychologie hoorcollege 1 ................................................................................... 24
Leerdoelen week 2 ontwikkelingspsychologie ............................................................................... 28
Persoonsleer literatuur samenvatting hfd 6 larssen genetics, evolutie & personality ....................... 42
Persoonsleer college 3 evolutie & persoonlijkheid ......................................................................... 48
Hoorcollege ontwikkeling van taal en communicatievaardigheden ................................................. 54
Persoonsleer intelligentie literatuur .............................................................................................. 60
Hoorcollege intelligentie .............................................................................................................. 66
Week 4 literatuur cognititeve ontwikkeling - executive functions Diamond ..................................... 69
Development of executive functions in late childhood and the ips mediating role of cooperative
learning: invloed van omgeving op executive functies (probleem oplossen, creativiteit & sociale
vaardigheden) – Literatuur ............................................................................................................ 74
Hoorcollege executive functies & metacognitie ............................................................................. 76
Traits and trait taxonomies literatuur............................................................................................. 80
Stress, coping, aanpassing & gezondheid literatuur ....................................................................... 84
Agressie, altruïsme literatuur ontwikkelingspsy............................................................................. 88
Hoorcollege altruïsme, agressie & morele ontwikkeling ................................................................. 94
Motieven persoonlijkheidsleer literatuur ....................................................................................... 99
Culturele verschillen in persoonlijkheid literatuur ....................................................................... 104
Emotionele ontwikkeling – temperament en hechting literatuur ................................................... 108
Persoonlijkheid – fysiologische benadering (persoonlijkheid komt ook uit je lichaam -> verklaard door
wat er gebeurt in je hersenen en zenuwstelsel als reactie op prikkels uit omgeving) ...................... 122
Persoonlijkheid en emoties literatuur.......................................................................................... 127
Ontwikkelingspsychologie genderverschillen literatuur ............................................................... 133
Persoonlijkheidsleer self: self concept, self esteem & sociale identity literatuur .......................... 141
Personality <-> social interaction literatuur samenvatting ............................................................ 144
Hoorcollege 7 zelf en anderen ..................................................................................................... 148
Persoonlijkheid <-> sociale interactie hoorcollege ....................................................................... 151
,Ontwikkelingspsychologie & persoonsleer (hoorcollege + literatuur)
+ Gespreks- en testvaardigheden (Boom)
Hoor je mij? Literatuur samenvatting – gespreksvoering
-Respect en bescheidenheid-
Problemen in gespreksvoering
• Invullen > beperkt open gespreksvoering, anders dan aanvoelen
Ø Uitgaan van alwetendheid over wat er in een kind omgaat
Ø Suggestieve vragen
Ø Kind kan zijn verhaal niet kwijt
Ø Door invullen verhoogt gesprektempo
• Eenrichtingsverkeer bij kennisoverdracht
• Gesloten gespreksvoering;
Ø “je ziet er niet vrolijk uit, een beetje moe, je hebt zeker weer niet kunnen slapen”
(conclusies trekken)
Ø Nodig de kind uit in gesprek met vragen
Ø Ik-opsomming > vermijdt generalisering (anderen meningen welkom, gelijke
basis)
Ø Vermijd vragen met antwoorden ja of nee
• GEEN Empathisch vermogen (NIET meevoelen, maar in staat zijn gevoelens bij een
ander aan te voelen ook als je die zelf niet kent of hebt)
• Ongeduld hebben > als kind zijn gevoelens & gedachtes niet kunnen formuleren
• BELANGRIJK: Hoe sluit ik aan bij een kind? Hoe motiveer ik hun tot communicatie en
het geven van informatie? Hoe creëer ik een omgeving waarbinnen gespreksvoering met
een kind optimaal kan zijn?
Kwaliteiten open gesprek
1. Gesprekspartners voelen prettig
2. Wederzijdse doelen bereikt of overeenstemming over het niet bereiken van het doel
3. Tweerichtingsverkeer > kind heeft ruimte om verhaal te vertellen zonder invulling
dus
4. Kind geeft zelf informatie in eigen woorden, eigen tempo, uitgenodigd (je sluit je
dus aan bij het tempo van kind)
5. Kind voelt gehoord & krijgt hulp die bij hen aansluit
,Communicatievoorwaarden voor gespreksvoering jonge kinderen
1. Dezelfde ooghoogte zitten > gelijkwaardigheid
2. Oogcontact als je spreekt (afwaisselin)
3. Non verbale signalen (voor motivatie) > lichaamshouding meer rechtop, luisterende
houding, vrolijke alerte blik, lichaam meer naar spreker gericht, geinteresseerde
blik, gretigheid te spreken
4. Stel het kind op hun gemak > leg uit wat de doel is van gesprek (sociale codes) &
vragen over hobbys of recente ervaringen, metacommunicatie (communicatie
over de communicatie -> je benoemt het proces van het gesprek, je gevoel
tijdens het gesprek, wat er tussen jullie gebeurt, verwachtingen of doelen)
Ø Ik merk dat het stil valt. Wat gebeurt er bij je op dit moment?
Ø Volgens mij bedoelen we niet hetzelfde. Klopt dat?
Ø Functies metacommunicatie (reguleren): verhelderen van misverstanden,
emoties bespreekbaar maken, samenwerking verbeteren (afstemmen welke
vorm van gesprek helpend is), structuur aanbrengen in het gesprek
5. Laat mbv voorbeelden zien dat wat het kind gezegd heeft, e]ect heeft
6. Vertel het kind dat je niet alwetend bent
7. Signaleer dat je het gesprek afbreekt en later zal voortzetten
8. Wanneer je een moeilijk gesprek hebt, zorg dat het kind terug kan komen
9. Maak het doel duidelijk (dmv metacommunicatie > uitleggen dat er geen foute
antwoorden zijn)
Voorwaarden van metacommunicatie
1. Maak het doel duidelijk
2. Laat een kind weten wat je intenties zijn
3. Feedback nodig van kind
4. Kind geruststellen dat die mag zwijgen
5. Probeer te noemen wat je voelt en volg wat je voelt
6. Nodig het kind uit om haar mening te geven
7. Maak metacommunicatie een vast onderdeel van je communicatie
Andere belangrijke punten
• Warmte (onder voorwaarde van ECHTHEID), respect & acceptatie
• Kinderen hebben loyaliteit naar ouders (biologisch)
,Psychologische gespreksvoering boek samenvatting hfd 6
basisvaardigheden
Drietrapsproces
Fase 1: Uitleggen wat er verwacht wordt > Probleemverheldering & verzamelen van
anamnestische gegevens (leeftijd, werk, ses, hoe functioneert hij in zijn gezin, op school of
werk of vrije tijd?)
Fase 2: probleemnuancering (meerdere kanten van het probleem te zien, uitzonderingen
ontdekken, minder zwart-wit maken, minder groot)
Fase 3: probleembehandeling
Doelen van 1e gesprek
• Veiligheid
• Problemen rustig verkennen > inzicht krijgen in problemen en clients
belevingswereld
• Gebruik van stiltes
• Vermijd beginnersfouten > associaties met eigen problemen en alwetend zijn & snel
aan een oplossing willen komen
• Ordening van problemen van client
• Duidelijkheid geven over wat hij van de hulpverlener kan verwachten > zorgt voor
rust en veiligheid
• Basisvaardigheden: luistervaardigheden (actief luisteren > signalen geven dat je erbij
bent en dus motivatie aanmoedigen) & regulerende vaardigheden;
Ø Niet selectieve: hulpverlener heeft weinig invloed op de inhoud van het verhaal
van de client > gebruik van stiltes, verbaal volgen
Ø Selectieve vaardigheden: hij filtert alleen de belangrijkste info van het verhaal >
parafraseren van (belangrijkste) inhoud (om te laten zien dat die luistert & te
sturen om verder in te gaan op belangrijke dingen), reflecteren van gevoel
(weerspiegelen van gevoel > herkenning & begrip > empathie & veiligheid >
probleemverheldering), samenvatten, vragen stellen
§ Vragen stellen (gesloten + open vragen);
o Gesloten: iets verhelderen of controleren; verlegen jongeren die
niet zo goed weten wat ze moeten zeggen
o Open vragen: ruimte geven om verhaal te vertellen
(probleemverheldering)
o Waarom vragen > kan zorgen voor defensiviteit
§ Concretisering;
, o De client zo nauwkeurig mogelijk de probleem te laten vertellen
dmv vragen, aanmoediging, parafraseren van inhoud
o Geeft gevoel van serieus genomen
o Vermijden van vage formuleringen van problemen -> proberen
duidelijke beeld te schetsen over het probleem (verheldering)
§ Samenvatten;
o Een grote hoeveelheid informatie overzichtelijk en begrijpelijk voor
de client weergeven
o Functies: nagaan of hulpverlener alles goed heeft begrepen,
ordening van gesprek, stimulering van client tot verdere exploratie
van gedachten en gevoelens
o Timing
Ø Regulerende vaardigheden (gesprek sturen en te structureren): openen van
het gesprek, terugkoppelen naar begindoelen, situatie verduidelijken, hardop
denken
Ontwikkelingspsychologie studiewijzer week 1
Hfd Thema Term Term Uitleg
.1 (Eng) (NL)
Algemeen Development Ontwikkeling Het proces van groei,
verandering en stabiliteit in de
periode vanaf de conceptie tot
adolescentie op de gebieden van
lichaam, denken (cognitie),
a9ect (gevoel) en gedrag.
Verandering > je leert praten,
denken, omgaan met mensen
Stabiliteit > dingen die ongeveer
hetzelfde blijven (temperament)
Developmental Ontwikkelings- Manieren waarop we stabiel
continuities continuïteiten blijven in de tijd of ons verleden
blijven herhalen
Temperament: als je als baby
rustig bent, ben je dat als kind
ook
Persoonlijkheidskenmerken
: verlegen of nieuwsgierigheid
Basisvaardigheden:
motorische coordinatie die
langzaam groeit, maar
consistent
• Dat wat bij je hoort en
grotendeels hetzelfde
, blijft ondanks dat je groeit
of verandert
Developmental Ontwikkelings- De wetenschappelijke studie
psychologie psychologie (alle vakken bioloog,
psycholoog, socioloog,
historici samen die proberen te
snappen: hoe verandert een
mens tijdens zijn leven?) van
veranderingen en continuiteiten
in hoe mensen (en dieren) zich
ontwikkelen
Developmentalist Ontwikkelaar Iedere onderzoeker, ongeacht
vakgebied die wil begrijpen hoe
ontwikkeling werkt
Critical dev maturation Rijping/maturatie Je lichaam en hersenen
proces 1 ontwikkelen vanzelf naarmate je
ouder wordt dus NIET door leren
(omgeving) volgens een soort
schema wat biologisch bepaald
is (erfelijk)
Rond 1 jr: lopen & praten
11-15 jr: seksuele rijping
(puberteit)
Beter concentreren of
problemen oplossen
• Iedereen volgt dezelfde
schema
Critical dev Learning Leren Door middel van observatie,
proces 2 interacties en ervaringen
(oefenen) het veranderen van
gevoelens, gedachten en gedrag
• Iedereen leert dingen in
eigen tempo en manier
Normative Normatieve Typische veranderingen die de
development ontwikkeling meeste mensen laten zien
Ideographic Ideografische Individuele verschillen in tempo,
Development ontwikkeling richting of mate van verandering
Holistic perspective Hollistische Ontwikkeling is hollistisch ->
benadering alles hangt samen en beinvloedt
elkaar: lichamelijk, cognitief,
sociaal/emotioneel
plasticity Plasticiteit Vermogen om te veranderen
door ervaringen ookal was je in
een slechte omgeving
opgegroeid bv (je startpunt is
NIET bepalend)
Designs Longitudinal Longtidunaal Je volgt dezelfde groep mensen
herhaaldelijk over tijd en kijkt
hoe dezelfde mensen
veranderen over tijd
, (+) je kunt individuele
ontwikkeling volgen
je kunt stabiliteit en
veranderingen van gedrag zien
(-) practice ecect, selectieve
uitval (sommige deelnemers
stoppen), cross-generationeel
probleem (verandering in
maatschappij over generaties
kunnen resultaten beperken tot
die groep)
Cross sectional Cross sectioneel Verschillende leeftijdsgroepen
worden op hetzelfde moment
bestudeerd voor verschillen
tussen leeftijden, NIET
VERANDERING
(+) snel en makkelijk
(-) cohort-ecect: verschillen
tussen leeftijden kunnen komen
door omgeving waar ze zijn
opgegroeid en niet door leeftijd
sequential Sequentieel Combinatie van cross sectioneel
en longitudinaal: verschillende
leeftijdsgroepen worden
meerdere keren gevolgd over tijd
(+) je kunt cohort e9ecten
ontdekken (want je volgt ze in
hun ontwikkeling naarmate ze
ouder worden, dus je kan dingen
vergelijken en concluderen dat
iets komt door leeftijd)
microgentical Microgenetisch Kinderen worden heel intensief
(zoom in op gevolgd over een korte periode
verandering) terwijl een verandering
plaatsvindt
(+) geeft inzicht in proces van
verandering, niet alleen het
resultaat
(-) kleine steekproeven, practice
e9ect, tijdrovend
Scientific method Wetenschappelijke Iedereen die naar de gegevens
methode kijkt, komt tot dezelfde conclusie
en is het geen persoonlijke
mening (objectief &
repliceerbaar)
theory Theorie Geheel van ideeen om gedrag of
ontwikkeling te beschrijven en
uit te leggen
Hypothesis hypothese Een toetsbare voorspeling op
basis van theorie
reliability betrouwbaarheid Consistente resultaten bij
dezelfde omstandigheden
, validity validiteit Meetinstrument meet echt wat
je wilt meten (onder voorwaarde
dat het betrouwbaar is eerst)
• Je kan wel betrouwbaarheid
hebben ZONDER validiteit
Structured Diary study Dagboek studie Deelnemers beantwoorden
questionaires dezelfde vragen meerdere keren
– self reports om te zien hoe hun houding
verandert over tijd
Voordeel: handig om veel info te
verzamelen
Nadeel: oneerlijke antwoorden,
jonge kinderen kunnen niet goed
lezen of praten, andere
intepretatie voor vragen,
tijdrovend
Clinical Clinical method Klinische methode Onderzoekers passen vragen
method – self aan op basis van eerder gegeven
reports antwoorden > bestuderen van
moreel redeneren en denken
Observationa Naturalistic Natuurlijke Gedrag wordt geobserveerd in
l method observation observatie echte omgeving
• Observer bias: aanwezigheid
van onderzoekers kan
gedrag beinvloeden
Observationa Structured Gestructureerde Gedrag wordt gestuurd in een
l method observation observatie gecontroleerde omgeving
Case study Case studie Gedetaileerd onderzoek van een
persoon of groep waar
interviews, observaties,
dagboeken worden
gecombineerd
Nadeel: niet generaliseerbaar
(misschien geldt het alleen voor
die cultuur)
ethnograph ethnografie Onderzoekers leven langere tijd
in een cultuur om gedrag te
begrijpen
(+) geeft een diep, rijk beeld
(-) subjectief, resultaten gelden
alleen voor die cultuur
psychophysiologica Psychopscyologisch Je meet lichaam om te begrijpen
l methods e methode wat iemand denkt of voelt
Hartslag (+ bij interest)
Hersenactiviteit (EEG/ERP ->
elektrische activiteit)
Hormonen (oxytocine of cortisol)
• Babys of jonge kinderen die
niet verbaal zijn
Correlational design Observeren; samenhang
betekent niet oorzaak-gevolg
, Experimental design Je manipuleert onafhankelijke
variabele, je meet afhankelijke
variabele
Field experiment Je verandert iets in de omgeving
(zoals lab experiment) en kijkt
wat er gebeurt waar de setting
natuurlijker is
• Nadeel: minder controle,
andere dingen in omgeving
kunnen gedrag beinvloeden
• Betrouwbare resultaten &
ecologische validiteit
Quasi-experiment Onderzoeker kan niets
manipuleren, observeren in
echte wereld wat al gebeurt en
vergelijkt groepen op
intellectuele ontwikkeling met
kinderen die in weeshuis zijn
opgegroeid en die niet daar zijn
opgegroeid
• Geen harde causaliteit,
alleen aanwijzingen
Cross cultural study Onderzoekers vergelijken
mensen uit verschillende
culturen om te kijken of
conclusies over ontwikkeling
universeel zijn of juist cultureek
bepaald
1. Vergelijking van
overeenkomsten
2. Vergelijking van
verschillen
Doelen van ontwikkelaren
Beschrijven > feiten
• Observeren hoe mensen veranderen over tijd
• Normatief: wat gebeurt bij de meeste mensen
• Ideografisch: hoe individuen verschillen
Uitleggen
• Waarom ontwikkelen mensen zo?
• Waarom zijn er verschillen tussen mensen?
Optimaliseren
• Kijken hoe mensen zo goed mogelijk kunnen ontwikkelen > ouder-kind problemen,
leerproblemen, sociaal ongevaardige kinderen
