Inleiding onderzoeksmethoden voor mens- en maatschappijwetenschappen
DEEL 1: Algemeen: basisbegrippen
HOOFDSTUK 1. Waarom sociaal-wetenschappelijk onderzoek?
Voorbeelden
vb 1. The rotting Big Apple
● 1990 hoge criminaliteitscijfers (New York: meer drugshandel en criminaliteit)
-> politieke onroer: nieuwe burgemeester: beleid om NY terug op rechte pad te zetten
● Gebrek aan sociaal weefsel, Broken Window theory
-> BWT = fysieke verloedering van buurten houdt criminaliteit in stand
● Burgemeester Giuliani: daling criminaliteitscijfers
-> investeert in buurten en dan zullen cijfers dalen -> start beleid en zegt dat het komt door
zijn beleid -> causaal verband tussen beleid en daling criminaliteit
● Causaal verband? 3 voorwaarden om hieraan te voldoen
- 1. Er is een relatie tussen A en B (vb beleid en daling criminaliteitscijfers)
- 2. A gaat in de tijd vooraf aan B (vb beleid gaat vooraf aan daling)
- 3. De relatie blijft bestaan als men andere factoren in rekening neemt.
Ze blijft bestaan na controle van C (vb. na controle van andere factoren die eventueel
invloed kunnen hebben op daling criminaliteit, blijft het effect dan nog steeds bestaan?)
=> geen causaal verband want daling al lang bezig voor hij burgemeester was en ook in
andere steden en is veroorzaakt door andere factoren (groep C) waardoor het daalt
-> voldoet niet aan de laatste voorwaarde
De wetenschappelijke aanpak
Verschil tussen wetenschappelijke en alledaagse kennis?
Wetenschap = gefundeerde kennis en heeft 2 kenmerken: geldigheid en betrouwbaarheid
Wetenschappelijke kennis moet beide vereisen en dat onderscheid het met alledaagse
kennis
Wat is wetenschap?
• Verschil tussen het verwerven van alledaagse en wetenschappelijke kennis?
• strikte regels om de kwaliteit te waarborgen en zo tot geldige en betrouwbare kennis
te komen
•Wat?
•Systeem/methode om tot gefundeerde kennis te komen
•Langzaam eeuwenlang proces
•Geaccumuleerde kennis: georganiseerd in theorieën en gestoeld op empirische
gegevens
• Hoe tot gefundeerde kennis komen die betrouwbaar en geldig is? -> 4 criteria: EXAMEN
1. Volgens systematische procedures
2. Op objectieve wijze
3. Getoetste en falsifieerbare kennis
4. Volgt een bepaalde cyclus
,Welke aanpak?
- Systematisch
1. Volgens systematische procedures:
- onderzoek = methodisch
- steeds gebaseerd op gestructureerde, empirische observatie
-> empirische observatie = waarnemingen, data, interviews voor onderzoek
- Waarom belangrijk? systematiek laat toe dat onderzoek herhaalbaar is, DUS
methode moet opnieuw toegepast kunnen worden zodat het herhaalbaar is
- voorkomt ‘lukrake’ pogingen om kennis te verzamelen
- Objectief
2. Kennis moet objectieve wijze vergaard worden:
- onbevooroordeeld en objectief observeren, analyseren en rapporteren
- relatief: altijd zekere mate van subjectiviteit = onvermijdelijk in onderzoek
- Toetsbaar en falsifieerbaar
3. Getoetste en falsifieerbare kennis:
- onderzoek moet geverifiëerd / getoetst kunnen worden aan werkelijkheid
- bewijsvoering moet altijd uitgedaagd en bevraagd kunnen worden
- alle kennis is tijdelijk
- -> wetenschappelijke kennis moet gedeeld worden en openbaar zijn om eventuele
onjuistheid te kunnen controleren
- theorie moet worden getoetst maar ook falsifiëren, dus de theorie ontkrachten
- peer review: onderzoek wordt eerst gereviewed door onderzoekers in hetzelfde
vakgebied
- Volgens een bepaalde cyclus
4. Volgt een bepaalde onderzoekscyclus:
altijd in bepaalde volgorde, volgens bepaald stappenplan / cyclus
=> belangrijk! zorgt voor geldigheid en betrouwbaarheid in wetenschappelijk
onderzoek, OMDAT het gestructureerd is en zo ook herhaalbaar is
,Positie van sociale (mens- en maatschappij) wetenschappen
Alfa, bèta- en gammawetenschappen
• scheiding tussen natuur- en geesteswetenschappen -> historische gevormde strijd
- natuur- of bètawetenschappen = natuurwetten
- gebaseerd op wetten en kwantitatieve manier (fysica, biologie)
- geestes- of alfawetenschappen: studie van product menselijk handelen
- geesteswetenschappen: meer intrinsiek en meer kwalitatief: ratio
- Product van de 19e eeuw: strijd, want welke methode kunnen we nu het beste
toepassen?
- 20ste eeuw: Charles P. Snow kritiek: er is geen manier om mppij te begrijpen door
deze 2 wetenschappen (= ‘’The Two Cultures’’), dus derde stroming nodig om
kritisch te kunnen zijn -> gammawetenschap
- De scheiding tussen alfa- en bètawetenschappen heeft historisch een grote invloed
uitgeoefend op de methodenstrijd binnen de mens- en maatschappijwetenschappen
(zie hoofdstuk 3)
• Sociale wetenschappen
- sociale wetenschappen (komen vooral in 20ste eeuw tot stand)
- Gammawetenschap: tussenvorm tussen o.a. natuur- en geesteswetenschappen die
menselijk handelen en maatschappij bestudeert (sociologie, psychologie,...)
- Jerome Kagan (2009): ‘’The Three Cultures’’
- ‘’de gammawetenschappen & gammacanon: studie van menselijk handelen
- methodologie = wezenlijk onderdeel van elke discipline
=> gammawetenschappen hebben zich methodologisch sterk gemodelleerd op de
natuurwetenschappen, terwijl hun onderzoeksobject grotendeels samenvalt met de
inhoud van geesteswetenschappen
Mens- en Maatschappijwetenschappen: Methodenstrijd
3 denkers die aan basis van gammawetenschappen liggen:
Dilthey (1833-1911):
● Sociale wetenschappen: eigen methodologische grond
-> we moeten niks hebben van methodologie van andere 2 wetenschappen (natuur
en geesteswetenschappen), we hebben een eigen methodologie nodig want men
kan die sociale realiteit niet bereiken door die 2 wetenschappen
● Object sociale wetenschappen kan niet benaderd worden via experimentele methode
(natuurwetenschappen) of introspectie (geesteswetenschappen)
● Menselijke vrije wil laat zich niet in wetmatigheden vertalen
, Durkheim (1858 - 1917):
● sociale fenomenen voltrekken zich volgens onderliggende wetmatigheden
-> sociale fenomenen kunnen op natuurwetenschappelijke manieren benaderd
worden, al onze sociale wetmatigheden kunnen benaderd worden vanuit
wetmatigheden dat zich baseert op wat er in de natuurwetenschappen gebeurt
Weber (1864 - 1924):
● zoekt tussenfiguur tss 2 denkers: er is combinatie nodig die zich baseert op beide
methodologieën van beide wetenschappen
-> schrijft vaak over sociale verschijnselen die hij ziet als sociale wet
-> 1 van sociale wetten = als sociale ongelijkheid in mppij toeneemt, is kans
op sociale spanningen / conflicten groter
-> introductie van sociale wetten
-> enerzijds manier van Durkheim gebruiken, maar hebben nog steeds vrije wil die
zich niet vindt in de wet, er zijn sociale wetten nodig
● sociale verschijnselen zijn gedetermineerd door sociale wetmatigheden en product
van menselijke wil
HOOFDSTUK 2: Bouwstenen van sociaal-wetenschappelijk onderzoek
Bouwstenen
Theorie en empirie
Theorie
● Wat is een theorie?
- verschillende betekenissen in sociale wetenschappen
- in lekentaal: in algemeen kunnen we theorie vertalen naar verhalen over hoe en
waarom verschijnselen optreden
-> theorie heeft 3 belangrijke kenmerken:
1. Logisch samenhangend geheel van uitspraken over relaties tussen concepten =
bouwstenen -> concept = algemeen abstract idee waaronder meer waarneemabre
zaken/ fenomenen zich categoriseren
=> voorbeelden
- vb. Broken Window Theory: criminaliteit <-> verloedering
-> criminaliteit = concept / abstract idee, want verschillende waaronder meer
concrete zaken: drugs, diefstal
-> theorie: verschillende concepten aan elkaar linken, nl verloedering en
criminaliteit
- vb. Social Learning Theory: criminaliteit <-> verloedering
2. empirisch toetsbaar: theoretische aannames moeten stroken met waarnemingen/
realiteit -> theorie moet funderen met realiteit obv data: interviews,...
- verifieerbaar (waarneembaar, observeerbare gevolgen):
-> theorie kan ook worden gevonden in realiteit / testen in realiteit
- weerlegbaar / falsifieerbaar (mogelijk onjuistheid aantonen):
-> er moet manier zijn om theorie te weerleggen
=> liggen aan basis van zo’n theorie
DEEL 1: Algemeen: basisbegrippen
HOOFDSTUK 1. Waarom sociaal-wetenschappelijk onderzoek?
Voorbeelden
vb 1. The rotting Big Apple
● 1990 hoge criminaliteitscijfers (New York: meer drugshandel en criminaliteit)
-> politieke onroer: nieuwe burgemeester: beleid om NY terug op rechte pad te zetten
● Gebrek aan sociaal weefsel, Broken Window theory
-> BWT = fysieke verloedering van buurten houdt criminaliteit in stand
● Burgemeester Giuliani: daling criminaliteitscijfers
-> investeert in buurten en dan zullen cijfers dalen -> start beleid en zegt dat het komt door
zijn beleid -> causaal verband tussen beleid en daling criminaliteit
● Causaal verband? 3 voorwaarden om hieraan te voldoen
- 1. Er is een relatie tussen A en B (vb beleid en daling criminaliteitscijfers)
- 2. A gaat in de tijd vooraf aan B (vb beleid gaat vooraf aan daling)
- 3. De relatie blijft bestaan als men andere factoren in rekening neemt.
Ze blijft bestaan na controle van C (vb. na controle van andere factoren die eventueel
invloed kunnen hebben op daling criminaliteit, blijft het effect dan nog steeds bestaan?)
=> geen causaal verband want daling al lang bezig voor hij burgemeester was en ook in
andere steden en is veroorzaakt door andere factoren (groep C) waardoor het daalt
-> voldoet niet aan de laatste voorwaarde
De wetenschappelijke aanpak
Verschil tussen wetenschappelijke en alledaagse kennis?
Wetenschap = gefundeerde kennis en heeft 2 kenmerken: geldigheid en betrouwbaarheid
Wetenschappelijke kennis moet beide vereisen en dat onderscheid het met alledaagse
kennis
Wat is wetenschap?
• Verschil tussen het verwerven van alledaagse en wetenschappelijke kennis?
• strikte regels om de kwaliteit te waarborgen en zo tot geldige en betrouwbare kennis
te komen
•Wat?
•Systeem/methode om tot gefundeerde kennis te komen
•Langzaam eeuwenlang proces
•Geaccumuleerde kennis: georganiseerd in theorieën en gestoeld op empirische
gegevens
• Hoe tot gefundeerde kennis komen die betrouwbaar en geldig is? -> 4 criteria: EXAMEN
1. Volgens systematische procedures
2. Op objectieve wijze
3. Getoetste en falsifieerbare kennis
4. Volgt een bepaalde cyclus
,Welke aanpak?
- Systematisch
1. Volgens systematische procedures:
- onderzoek = methodisch
- steeds gebaseerd op gestructureerde, empirische observatie
-> empirische observatie = waarnemingen, data, interviews voor onderzoek
- Waarom belangrijk? systematiek laat toe dat onderzoek herhaalbaar is, DUS
methode moet opnieuw toegepast kunnen worden zodat het herhaalbaar is
- voorkomt ‘lukrake’ pogingen om kennis te verzamelen
- Objectief
2. Kennis moet objectieve wijze vergaard worden:
- onbevooroordeeld en objectief observeren, analyseren en rapporteren
- relatief: altijd zekere mate van subjectiviteit = onvermijdelijk in onderzoek
- Toetsbaar en falsifieerbaar
3. Getoetste en falsifieerbare kennis:
- onderzoek moet geverifiëerd / getoetst kunnen worden aan werkelijkheid
- bewijsvoering moet altijd uitgedaagd en bevraagd kunnen worden
- alle kennis is tijdelijk
- -> wetenschappelijke kennis moet gedeeld worden en openbaar zijn om eventuele
onjuistheid te kunnen controleren
- theorie moet worden getoetst maar ook falsifiëren, dus de theorie ontkrachten
- peer review: onderzoek wordt eerst gereviewed door onderzoekers in hetzelfde
vakgebied
- Volgens een bepaalde cyclus
4. Volgt een bepaalde onderzoekscyclus:
altijd in bepaalde volgorde, volgens bepaald stappenplan / cyclus
=> belangrijk! zorgt voor geldigheid en betrouwbaarheid in wetenschappelijk
onderzoek, OMDAT het gestructureerd is en zo ook herhaalbaar is
,Positie van sociale (mens- en maatschappij) wetenschappen
Alfa, bèta- en gammawetenschappen
• scheiding tussen natuur- en geesteswetenschappen -> historische gevormde strijd
- natuur- of bètawetenschappen = natuurwetten
- gebaseerd op wetten en kwantitatieve manier (fysica, biologie)
- geestes- of alfawetenschappen: studie van product menselijk handelen
- geesteswetenschappen: meer intrinsiek en meer kwalitatief: ratio
- Product van de 19e eeuw: strijd, want welke methode kunnen we nu het beste
toepassen?
- 20ste eeuw: Charles P. Snow kritiek: er is geen manier om mppij te begrijpen door
deze 2 wetenschappen (= ‘’The Two Cultures’’), dus derde stroming nodig om
kritisch te kunnen zijn -> gammawetenschap
- De scheiding tussen alfa- en bètawetenschappen heeft historisch een grote invloed
uitgeoefend op de methodenstrijd binnen de mens- en maatschappijwetenschappen
(zie hoofdstuk 3)
• Sociale wetenschappen
- sociale wetenschappen (komen vooral in 20ste eeuw tot stand)
- Gammawetenschap: tussenvorm tussen o.a. natuur- en geesteswetenschappen die
menselijk handelen en maatschappij bestudeert (sociologie, psychologie,...)
- Jerome Kagan (2009): ‘’The Three Cultures’’
- ‘’de gammawetenschappen & gammacanon: studie van menselijk handelen
- methodologie = wezenlijk onderdeel van elke discipline
=> gammawetenschappen hebben zich methodologisch sterk gemodelleerd op de
natuurwetenschappen, terwijl hun onderzoeksobject grotendeels samenvalt met de
inhoud van geesteswetenschappen
Mens- en Maatschappijwetenschappen: Methodenstrijd
3 denkers die aan basis van gammawetenschappen liggen:
Dilthey (1833-1911):
● Sociale wetenschappen: eigen methodologische grond
-> we moeten niks hebben van methodologie van andere 2 wetenschappen (natuur
en geesteswetenschappen), we hebben een eigen methodologie nodig want men
kan die sociale realiteit niet bereiken door die 2 wetenschappen
● Object sociale wetenschappen kan niet benaderd worden via experimentele methode
(natuurwetenschappen) of introspectie (geesteswetenschappen)
● Menselijke vrije wil laat zich niet in wetmatigheden vertalen
, Durkheim (1858 - 1917):
● sociale fenomenen voltrekken zich volgens onderliggende wetmatigheden
-> sociale fenomenen kunnen op natuurwetenschappelijke manieren benaderd
worden, al onze sociale wetmatigheden kunnen benaderd worden vanuit
wetmatigheden dat zich baseert op wat er in de natuurwetenschappen gebeurt
Weber (1864 - 1924):
● zoekt tussenfiguur tss 2 denkers: er is combinatie nodig die zich baseert op beide
methodologieën van beide wetenschappen
-> schrijft vaak over sociale verschijnselen die hij ziet als sociale wet
-> 1 van sociale wetten = als sociale ongelijkheid in mppij toeneemt, is kans
op sociale spanningen / conflicten groter
-> introductie van sociale wetten
-> enerzijds manier van Durkheim gebruiken, maar hebben nog steeds vrije wil die
zich niet vindt in de wet, er zijn sociale wetten nodig
● sociale verschijnselen zijn gedetermineerd door sociale wetmatigheden en product
van menselijke wil
HOOFDSTUK 2: Bouwstenen van sociaal-wetenschappelijk onderzoek
Bouwstenen
Theorie en empirie
Theorie
● Wat is een theorie?
- verschillende betekenissen in sociale wetenschappen
- in lekentaal: in algemeen kunnen we theorie vertalen naar verhalen over hoe en
waarom verschijnselen optreden
-> theorie heeft 3 belangrijke kenmerken:
1. Logisch samenhangend geheel van uitspraken over relaties tussen concepten =
bouwstenen -> concept = algemeen abstract idee waaronder meer waarneemabre
zaken/ fenomenen zich categoriseren
=> voorbeelden
- vb. Broken Window Theory: criminaliteit <-> verloedering
-> criminaliteit = concept / abstract idee, want verschillende waaronder meer
concrete zaken: drugs, diefstal
-> theorie: verschillende concepten aan elkaar linken, nl verloedering en
criminaliteit
- vb. Social Learning Theory: criminaliteit <-> verloedering
2. empirisch toetsbaar: theoretische aannames moeten stroken met waarnemingen/
realiteit -> theorie moet funderen met realiteit obv data: interviews,...
- verifieerbaar (waarneembaar, observeerbare gevolgen):
-> theorie kan ook worden gevonden in realiteit / testen in realiteit
- weerlegbaar / falsifieerbaar (mogelijk onjuistheid aantonen):
-> er moet manier zijn om theorie te weerleggen
=> liggen aan basis van zo’n theorie
