Jouw brein is
jouw medicijn
De kracht van het placebo-effect
Anne Stark en Tay Schepman
17-1-2025
Veenlanden College Mijdrecht | Mevr. I. Aarsman
,1 Voorwoord
Voor u ligt het profielwerkstuk “Het placebo-effect”. Dit profielwerkstuk is geschreven
in het kader van ons afstuderen van VWO 6 aan het Veenlanden College in
Mijdrecht.
Op het moment dat wij een keuze moesten gaan maken voor ons onderwerp, waren
wij in twijfel over 3 onderwerpen. Wij zijn uiteindelijk tot het besluit gekomen om voor
het placebo-effect te kiezen. Mede omdat wij dit onderwerp het interessantste
vonden, maar ook omdat wij het interessant vonden dat het effect zowel aan de
maatschappelijk benadering als de wetenschappelijke benadering te koppelen valt.
Graag bedanken wij Mevr. I. Aarsman, onze PWS-begeleider, voor haar toewijding
aan het begeleiden van ons in dit traject. Zonder haar hulp en feedback op ons
proces hadden wij dit eindresultaat niet neergezet.
Daarnaast willen wij graag Mevr. C. Röling bedanken voor het uitlenen van diverse
hulpmiddelen voor ons onderzoek. Ook willen wij Mevr. W. Kuyt bedanken voor het
beschikbaar stellen van haar mentorleerlingen als deelnemers voor ons onderzoek.
Wij wensen u super veel leesplezier toe!
Anne Stark en Tay Schepman
Mijdrecht, 17 Januari 2025
1
,2 Abstract
Dit profielwerkstuk heeft betrekking op het placebo-effect. Het onderzoek richt zich
op de vraag: ““Hoe functioneert het placebo-effect en op welke manier wordt het
doelgericht ingezet?”. Het profielwerkstuk bevat eerst een uitleg over de werking van
het placebo-effect, gevolgd door een bespreking van de toepassingen ervan in
klinische onderzoeken.
Experimentele studies hebben aangetoond dat bijvoorbeeld het geloof in een
verbetering van prestaties, zoals sportdranken, daadwerkelijk fysieke verbeteringen
kan veroorzaken, zelfs wanneer de inhoud van de drank geen actieve werkzame
stoffen bevat. Dit wijst op de krachtige invloed van de geest op het lichaam, waaruit
blijkt dat placebo’s niet alleen op subjectieve gevoelens invloed hebben, maar ook
op objectieve lichamelijke veranderingen.
Het profielwerkstuk bespreekt verder de ethische en juridische kwesties van het
gebruik van placebo’s, met nadruk op het belang van de transparantie tegenover
patiënten.
De resultaten van het onderzoek tonen aan dat het gebruik van placebo’s zonder
medeweten van de patiënt, hoewel in sommige gevallen gerechtvaardigd, onder
zeer specifieke omstandigheden moet plaatsvinden.
Het werkstuk behandelt ook de rol van placebo’s in de praktijk, waarbij artsen in
sommige gevallen placebo’s voorschrijven, hetgeen varieert afhankelijk van het land
en medisch specialisme.
Neurowetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat het placebo-effect zowel
psychologisch als biologisch meetbare effecten heeft. Het brein speelt hierbij een
sleutelrol, met hersengebieden zoals de prefrontale cortex, de insula en de
amygdala die betrokken zijn bij het proces van het ervaren van placebo-responsen.
De conclusie van het profielwerkstuk is dat het placebo-effect een belangrijke rol
speelt in zowel wetenschappelijk onderzoek als medische behandelingen, vooral
wanneer psychologische factoren een sterke invloed hebben op de gezondheid van
patiënten. Het onderzoek benadrukt de waarde van placebo’s als hulpmiddel bij het
testen van nieuwe medicijnen en behandelingen, terwijl ook de ethische
overwegingen niet uit het oog mogen worden verloren.
2
, 3 Inhoud
Inhoudsopgave
1 Voorwoord ..................................................................................................................................... 1
2 Abstract ......................................................................................................................................... 2
3 Inhoud ............................................................................................................................................ 3
4 Figuren- en tabellenlijst ............................................................................................................... 5
4.1 Figurenlijst.............................................................................................................................. 5
4.2 Tabellenlijst ............................................................................................................................ 5
5 Inleiding ......................................................................................................................................... 6
6 Werking placebo-effect ................................................................................................................ 7
6.1 Hoe is het placebo-effect ontdekt en wat is de historische ontwikkeling ervan? ................... 7
6.2 Hoe wordt het placebo-effect gedefinieerd in de medische wetenschap? ............................ 8
6.3 Experiment placebo-effect op sportdrankgebruik .................................................................. 9
6.3.1 Doel van het onderzoek .................................................................................................... 9
6.3.2 Hypothese ......................................................................................................................... 9
6.3.3 Methode ........................................................................................................................... 10
6.3.4 Resultaten en conclusie .................................................................................................. 11
7 Toepassing medische wereld ................................................................................................... 13
7.1 In welke medische contexten worden placebo's gebruikt?.................................................. 13
7.2 Wat zijn de ethische overwegingen bij het gebruik van placebo in medische onderzoeken?
14
7.3 Hoe effectief zijn placebo's in vergelijking met echte medicijnen bij verschillende
aandoeningen? ................................................................................................................................. 16
8 Psychologische factoren ........................................................................................................... 17
8.1 Wat is het verschil tussen placebo- en nocebo-effect ......................................................... 17
8.2 Welke psychologische factoren beïnvloeden het optreden van het placebo-effect (bijv.
verwachtingen, overtuigingen)? ........................................................................................................ 17
9 De effectiviteit van placebo bij verschillende religies ............................................................ 20
9.1 Islam .................................................................................................................................... 20
9.2 Christendom......................................................................................................................... 20
9.3 Hindoeïsme .......................................................................................................................... 22
9.4 Boeddhisme ......................................................................................................................... 22
9.5 Traditionele Afrikaanse religies ........................................................................................... 23
10 Lichamelijke effecten placebo .................................................................................................. 25
10.1 Hoe word je normaliter bewust van prikkels? Hoe kan een nep-prikkel je brein voor de gek
houden? ............................................................................................................................................ 25
10.2 Welke hersengebieden zijn betrokken bij het placebo-effect? ............................................ 26
10.2.1 De rol van verwachtingen en de prefrontale cortex .................................................... 26
3
jouw medicijn
De kracht van het placebo-effect
Anne Stark en Tay Schepman
17-1-2025
Veenlanden College Mijdrecht | Mevr. I. Aarsman
,1 Voorwoord
Voor u ligt het profielwerkstuk “Het placebo-effect”. Dit profielwerkstuk is geschreven
in het kader van ons afstuderen van VWO 6 aan het Veenlanden College in
Mijdrecht.
Op het moment dat wij een keuze moesten gaan maken voor ons onderwerp, waren
wij in twijfel over 3 onderwerpen. Wij zijn uiteindelijk tot het besluit gekomen om voor
het placebo-effect te kiezen. Mede omdat wij dit onderwerp het interessantste
vonden, maar ook omdat wij het interessant vonden dat het effect zowel aan de
maatschappelijk benadering als de wetenschappelijke benadering te koppelen valt.
Graag bedanken wij Mevr. I. Aarsman, onze PWS-begeleider, voor haar toewijding
aan het begeleiden van ons in dit traject. Zonder haar hulp en feedback op ons
proces hadden wij dit eindresultaat niet neergezet.
Daarnaast willen wij graag Mevr. C. Röling bedanken voor het uitlenen van diverse
hulpmiddelen voor ons onderzoek. Ook willen wij Mevr. W. Kuyt bedanken voor het
beschikbaar stellen van haar mentorleerlingen als deelnemers voor ons onderzoek.
Wij wensen u super veel leesplezier toe!
Anne Stark en Tay Schepman
Mijdrecht, 17 Januari 2025
1
,2 Abstract
Dit profielwerkstuk heeft betrekking op het placebo-effect. Het onderzoek richt zich
op de vraag: ““Hoe functioneert het placebo-effect en op welke manier wordt het
doelgericht ingezet?”. Het profielwerkstuk bevat eerst een uitleg over de werking van
het placebo-effect, gevolgd door een bespreking van de toepassingen ervan in
klinische onderzoeken.
Experimentele studies hebben aangetoond dat bijvoorbeeld het geloof in een
verbetering van prestaties, zoals sportdranken, daadwerkelijk fysieke verbeteringen
kan veroorzaken, zelfs wanneer de inhoud van de drank geen actieve werkzame
stoffen bevat. Dit wijst op de krachtige invloed van de geest op het lichaam, waaruit
blijkt dat placebo’s niet alleen op subjectieve gevoelens invloed hebben, maar ook
op objectieve lichamelijke veranderingen.
Het profielwerkstuk bespreekt verder de ethische en juridische kwesties van het
gebruik van placebo’s, met nadruk op het belang van de transparantie tegenover
patiënten.
De resultaten van het onderzoek tonen aan dat het gebruik van placebo’s zonder
medeweten van de patiënt, hoewel in sommige gevallen gerechtvaardigd, onder
zeer specifieke omstandigheden moet plaatsvinden.
Het werkstuk behandelt ook de rol van placebo’s in de praktijk, waarbij artsen in
sommige gevallen placebo’s voorschrijven, hetgeen varieert afhankelijk van het land
en medisch specialisme.
Neurowetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat het placebo-effect zowel
psychologisch als biologisch meetbare effecten heeft. Het brein speelt hierbij een
sleutelrol, met hersengebieden zoals de prefrontale cortex, de insula en de
amygdala die betrokken zijn bij het proces van het ervaren van placebo-responsen.
De conclusie van het profielwerkstuk is dat het placebo-effect een belangrijke rol
speelt in zowel wetenschappelijk onderzoek als medische behandelingen, vooral
wanneer psychologische factoren een sterke invloed hebben op de gezondheid van
patiënten. Het onderzoek benadrukt de waarde van placebo’s als hulpmiddel bij het
testen van nieuwe medicijnen en behandelingen, terwijl ook de ethische
overwegingen niet uit het oog mogen worden verloren.
2
, 3 Inhoud
Inhoudsopgave
1 Voorwoord ..................................................................................................................................... 1
2 Abstract ......................................................................................................................................... 2
3 Inhoud ............................................................................................................................................ 3
4 Figuren- en tabellenlijst ............................................................................................................... 5
4.1 Figurenlijst.............................................................................................................................. 5
4.2 Tabellenlijst ............................................................................................................................ 5
5 Inleiding ......................................................................................................................................... 6
6 Werking placebo-effect ................................................................................................................ 7
6.1 Hoe is het placebo-effect ontdekt en wat is de historische ontwikkeling ervan? ................... 7
6.2 Hoe wordt het placebo-effect gedefinieerd in de medische wetenschap? ............................ 8
6.3 Experiment placebo-effect op sportdrankgebruik .................................................................. 9
6.3.1 Doel van het onderzoek .................................................................................................... 9
6.3.2 Hypothese ......................................................................................................................... 9
6.3.3 Methode ........................................................................................................................... 10
6.3.4 Resultaten en conclusie .................................................................................................. 11
7 Toepassing medische wereld ................................................................................................... 13
7.1 In welke medische contexten worden placebo's gebruikt?.................................................. 13
7.2 Wat zijn de ethische overwegingen bij het gebruik van placebo in medische onderzoeken?
14
7.3 Hoe effectief zijn placebo's in vergelijking met echte medicijnen bij verschillende
aandoeningen? ................................................................................................................................. 16
8 Psychologische factoren ........................................................................................................... 17
8.1 Wat is het verschil tussen placebo- en nocebo-effect ......................................................... 17
8.2 Welke psychologische factoren beïnvloeden het optreden van het placebo-effect (bijv.
verwachtingen, overtuigingen)? ........................................................................................................ 17
9 De effectiviteit van placebo bij verschillende religies ............................................................ 20
9.1 Islam .................................................................................................................................... 20
9.2 Christendom......................................................................................................................... 20
9.3 Hindoeïsme .......................................................................................................................... 22
9.4 Boeddhisme ......................................................................................................................... 22
9.5 Traditionele Afrikaanse religies ........................................................................................... 23
10 Lichamelijke effecten placebo .................................................................................................. 25
10.1 Hoe word je normaliter bewust van prikkels? Hoe kan een nep-prikkel je brein voor de gek
houden? ............................................................................................................................................ 25
10.2 Welke hersengebieden zijn betrokken bij het placebo-effect? ............................................ 26
10.2.1 De rol van verwachtingen en de prefrontale cortex .................................................... 26
3
