Diëtetiek Blok 2.1

Diëtetiek
Literatuur
Verplicht
 Thomas, B. Manual of dietetic practice; vierde druk, 1.9 Estimating nutritional requirements,
1.10 Malnutrition, 1.12 Enteral feeding, 1.14 Parenteral nutrition, 4.37 Cancer, 5.4.3.
nutrient en water losses, 6.5 predicting energy requirements
 Richtlijn ondervoeding bij kanker, te downloaden via http://www.oncoline.nl/voedings-en-
dieetbehandeling
 Informatorium Voeding en Diëtetiek (via www.bsl.nl databanken -> vakbibliotheek ->
paramedisch of via:
http://www.vakbibliotheek.nl.ezproxy.hhs.nl:2048/BSL/content/frameset/index.htm):
o Klinische voeding (2012)
o Decubitus en voeding (2011)
o Nierziekten bij volwassenen (2007)
o Voeding bij chronische longziekten (2010)
o Voeding bij brandwonden (2008)
 www.nutritionalassessment.azm.nl
 www.stuurgroepondervoeding.nl -> ziekenhuis -> toolkit kinderen -> factsheet
energiebehoefte en eiwitbehoefte
 Gezondheidsraad: rapport Voedingsnormen energie, eiwitten, vetten en verteerbare
koolhydraten, juli 2001 (via www.gr.nl -> zoekterm voedingsnormen of via:
http://www.gr.nl/nl/adviezen/voedingsnormen-energie-eiwitten-vetten-en-verteerbare-
koolhydraten )
 Gezondheidsraad: rapport Richtlijnen Goede Voeding, december 2006 via:
http://www.gr.nl/nl/adviezen/richtlijnen-goede-voeding-2006
 Compendium dieetproducten en voedingsmiddelen, hoofdstuk 3 drink- en sondevoeding en
voedingsmiddelen met veranderde consistentie (digitaal beschikbaar onder
www.dieetconsult.nl)
 Relevante delen uit Understanding Nutrition.
 2010 uitgevers richtlijnen te vinden op http://www.dieetbehandelingsrichtlijnen.nl/
o Richtlijn 17 Ondervoeding, 2012
o Richtlijn 8 Chronische nierinsufficiëntie, 2007
o Richtlijn 13 Niertransplantatie, 2008
o Richtlijn 14 Urolithiasis, 2012
o Richtlijn 15 Chronische obstructieve longaandoeningen, 2013
 Protocollen Diëtisten Nierziekten Nederland (DNN), op www.dietistennierziekten.com ->
richtlijnen en achtergrondinformatie:
o dieetbehandelingsrichtlijnen bij hemodialyse (2013)
o dieetbehandelingsrichtlijnen bij peritoneale dialyse (2013)
o richtlijn ‘Diabetische Nefropathie (2006)
o Multidisciplinaire richtlijn predialyse (2011)
 Eten met plezier, Nierstichting
 www.artsenwijzer.info
 Weijs, P.J.M., Kruizenga, H.M., (2009). Wat is de energiebehoefte van mijn patiënt? Ned.
Tijdschrift voor Voeding en Diëtetiek, 2009;64(5). Zie blackboard.
 Buskermolen, S., Meij, B.S. van, Bokhorst-de van der Schueren, M.A.E. van & Langius, J.A.E.,
(2012). Precachexie en cachexie bij patiënten met kanker: actuele inzichten en handvatten
voor de diëtist. Ned. Tijdschrift voor Voeding en Diëtetiek, 2012;67(51).

,  Rousseau, A-F, Losser, M-R, Ichai, C. & Berger, M.M. (2013). ESPEN endorsed
recommendations: Nutritional therapy in major burns. Clinical Nutrition 2013;32(497). Zie
blackboard.


Aanbevolen
 www.hansmakinstituut.nl Op deze site zijn vooral de links die verwijzen naar internationale
richtlijnen en informatie interessant voor wie meer wil weten.
 www.nierstichting.nl
 www.nvn.nl (nierpatiëntenvereniging Nederland)
 www.dieetinzicht.nl
 www.mijnnierinzicht.nl (site ter ondersteuning van verschillende zelfmanagementprojecten
voor nierpatiënten)
 http://www.nki.nl/NR/rdonlyres/A354A09D-AB8B-44C8-A86B-
4B0553BFD61E/0/Eenalternatiefdieet.pdf

, Diëtetiek klinische (onder)voeding

Literatuur klinische (onder)voeding
Verplicht
 Thomas, B. Manual of dietetic practice; vierde druk, 1.9 Estimating nutritional requirements,
1.10 Malnutrition, 1.12 Enteral feeding, 1.14 Parenteral nutrition, 5.4.3. nutrient en water
losses, 6.5 predicting energy requirements
 2010 uitgevers richtlijnen te vinden op http://www.dieetbehandelingsrichtlijnen.nl/
Richtlijn 17 Ondervoeding, 2012
 Informatorium Voeding en Diëtetiek (via www.bsl.nl databanken -> vakbibliotheek ->
paramedisch):
o Klinische voeding, 2012
 Gezondheidsraad: rapport Voedingsnormen energie, eiwitten, vetten en verteerbare
koolhydraten, juli 2001 (via www.gr.nl -> zoekterm voedingsnormen of via:
http://www.gr.nl/nl/adviezen/voedingsnormen-energie-eiwitten-vetten-en-verteerbare-
koolhydraten )
 Gezondheidsraad: rapport Richtlijnen Goede Voeding, december 2006 via:
http://www.gr.nl/nl/adviezen/richtlijnen-goede-voeding-2006
 www.nutritionalassessment.azm.nl -> algoritme NA -> 4. onderzoek -> 4c. energieverbruik
 Compendium dieetproducten en voedingsmiddelen, hoofdstuk 3 drink- en sondevoeding en
voedingsmiddelen met veranderde consistentie (digitaal beschikbaar onder
www.dieetconsult.nl)
 Relevante delen uit Understanding Nutrition.
 www.stuurgroepondervoeding.nl -> ziekenhuis -> toolkit kinderen -> factsheet
energiebehoefte en eiwitbehoefte
 www.artsenwijzer.info
 NV Onderwerp Refeeding Sydroom, jan. 2013. Zie blackboard


Hoorcollege 1 klinische ondervoeding

Doelstellingen
De student kan:
 de begrippen ziektegerelateerde ondervoeding, klinische depletie, voedingstoestand,
anorexie, cachexie, sarcopenie, wasting en katabolie in eigen woorden uitleggen
 Ziektegerelateerde ondervoeding
 Ziektegerelateerde ondervoeding leidt aantoonbaar tot langzamer herstel en
complicaties bij ziekte en operaties. Gevolgen van aan ziekte gerelateerde
ondervoeding zijn verlies van lichaamsgewicht en spiermassa, daling van de
weerstand, verhoogde kans op complicaties, zoals infecties en decubitus en
een vertraagde wondgenezing.
 Pre-cachexia
 Onderliggende chronische ziekte
 Ongewenst gewichtsverlies <5% van het gebruikelijke gewicht in de
afgelopen 6 maanden.
 Chronische of terugkerende inflammatie (Verhoogde C-reactive protein,
glucose-intolerantie, bloedarmoede, hypoalbuminemie)
 Belangrijk: vroegtijdig signaleren zodat voorkomen wordt dat pre-cachexia
zich ontwikkelt tot cachexia.
 Cachexia: