Probleem 7
1. Welke kosten en risico’s spelen een rol bij de beslissing om al dan niet te gaan procederen?
1. Identificatie van economische aspecten in de casus
Stappenplan:
1. Beschrijf de casus;
2. Geeft de relevante rechterlijke uitspraak;
3. Identificeer de economische relevante aspecten in de casus
2. Analyse van gedragsprikkels
Stappenplan:
1. Geef aan welke gedragsprikkels zijn verbonden aan verschillende rechterlijke beslissingen;
2. Bepaal welke rechtsregels het best rekening houden met consequenties voor derden.
3. Transactiekosten-analyse
- Transactiekosten: alle kosten die betrekking hebben op het voeren van onderhandelingen en op (het
afdwingen van) naleving van de hieruit resulterende afspraken. In de context van een juridische casus zijn
vooral informatiekosten, onderhandelingskosten in enge zin en de kosten van het opstellen van
contracten relevant.
- Informatiekosten = kosten voor het achterhalen van informatie over de kwaliteit van goederen, het
zoeken van partijen met wie kan of moet worden onderhandeld, alsmede het verkrijgen van info voer
hun gedrag en de omstandigheden informatiekosten kunnen asymmetrisch zijn.
- Onderhandelingskosten in enge zin = o.a. eventuele reiskosten en tijdverlies, tijdsverlies gaat vooral over
het onderhandelen over de prijs. Een belangrijk aspect hiervan zijn de kosten van strategisch gedrag die
zien op de mogelijkheid dat ook in gevallen waarin voor alle betrokken partijen een vooruitgang kan
worden gerealiseerd, deze verbetering niet wordt bereikt omdat een overeenkomst afketst door het
streven van partijen het beste voor zichzelf te bereiken.
- Systeemkosten = informatiekosten voor de rechter. Sommige rechtsregels vereisen minder activiteit dan
andere en brengen daarom lagere systeemkosten met zich mee.
Stappenplan:
1. Geef aan wat de relevante informatiekosten, onderhandelingskosten, contracteerkosten en
afdwingingskosten voor partijen zijn;
2. Bepaal of deze kosten in de weg staan aan onderhandelingen tussen partijen;
3. Stel vast of alternatieve oplossingen verschillen in systeemkosten met zich meebrengen en indien dit
het geval is, of deze de balans doen doorslaan in het voordeel van een bepaalde oplossing.
4. Risico-analyse
Het gaat bij risico’s om de afweging van de zekerheid van een voor- of nadeel tegenover een kans op
een groter voor- of nadeel. Partijen kunnen risico-mijdend, risico-neutraal of risico-zoekend zijn. Als
een risico verschuift van een risico-mijdende partij naar een minder risico-mijdende partij, zal de
welvaart stijgen. In beginsel heeft het economisch model de voorkeur om het risico te leggen bij de
partij die zich het goedkoopst kan verzekeren. Ook kan het risico neergelegd worden bij de partij die
verzekerd is, wel rekening houdend met moreel risico en averechtse selectie.
Stappenplan:
1. Stel vast of er in de casus kansfactoren een rol spelen;
2. Beoordeel, als deze factoren aanwezig zijn, of er tussen partijen verschil is in hun houding t.o.v. risico;
, 3. Ga na in hoeverre verzekeringen risico’s van partijen kunnen overnemen;
4. Geef aan op welke manier problemen van moreel risico en averechtse selectie kunnen worden
opgevangen.
5. Afweging van aspecten van efficientie en rechtvaardigheid
Positieve uitspraken = uitspraken over de gevolgen van rechtsregels of beslissingen
Normatieve uitspraken = uitspraken over de wenselijkheid van de gevolgen
Stappenplan:
1. Geef aan in hoeverre efficiente- en rechtvaardigheidsoverwegingen parallel lopen dan wel op
gespannen voet met elkaar staan;
2. Ga in dit laatste geval na of er redenen zijn waarom de efficiente oplossing moet worden
gecorrigeerd op grond van rechtvaardigheidsoverwegingen.
Het aansprakelijkheidsrecht werkt via private handhaving. Het is aan de benadeelde(n) om een zaak tegen de
laedens te beginnen, om zo bijvoorbeeld een verbod of schadevergoeding te vorderen. Er zijn verschillende
redenen waarom een benadeelde dit niet steeds zal doen, dit kan internalisatie van externe effecten
bemoeilijken, wat gevolgen heeft voor het zorg- en activiteitenniveau van de laedens:
1. De kosten van procederen kunnen zo hoog zijn, dat de benadeelde dit niet zal doen. Dit speelt vooral,
maar niet alleen, in situaties van strooischade, waar veel mensen weinig schade hebben. Vanwege de
afweging van de verwachte kosten en baten van de procedure blijft men ‘rationeel apathisch’ (= zal niets
ondernemen).
2. Procederen brengt het risico van verlies met zich mee, waarna de verliezende partij proceskosten moet
betalen terwijl er geen baten tegenover staan.
3. Gebrek aan informatie kan er ook voor zorgen dat een benadeelde bang is dat hij niet aan de bewijslast
kan voldoen. Hij kan ook informatie over andere dingen missen.
4. Benadeelden zouden kunnen afwachten om te kijken of iemand anders een rechtszaak begint, waarvan
men kan meeprofiteren. Dit is het free-riderprobleem en als te veel mensen zich zo gedragen, wordt de
laedens evenmin met de door hem veroorzaakte kosten geconfronteerd.
5. Er kunnen zich situaties voordoen waarin geen enkel individu als eiser ontvankelijk is, terwijl er wel
schade is, bijvoorbeeld door verminderde luchtkwaliteit of andere milieuschade. Ook hier is het risico dus
dat de veroorzaker van het externe effect deze kosten niet zal internaliseren.
Zelfs bij 100% zekerheid dat de zaak gewonnen wordt, kunnen proceskosten hoger zijn dan de opbrengst.
Omdat in een situatie van rationele apathie het aansprakelijkheidsrecht niet de wenselijke gedragsprikkels kan
geven, is het goed als er instrumenten worden ontwikkeld waarmee de rationele apathie kan worden
tegengegaan.
2. Welke oplossingen zijn er voor het probleem dat hoge kosten en risico’s de toegang tot het
recht kunnen beperken?
1. Collectieve afhandeling van massaschade
Definitie: belangenorganisaties een collectieve vordering tot schadevergoeding kunnen instellen.
Opt in = er kan zelf de keuze worden gemaakt om mee te doen. Bij een opt in model is er meer kans op het
freerider-probleem, rationele apathie en informatie-asymmetrie.
Opt out = je doet al automatisch mee, en je kan zelf de keuze maken om eruit te stappen
Voor- en nadelen van collectieve afhandeling:
1. Welke kosten en risico’s spelen een rol bij de beslissing om al dan niet te gaan procederen?
1. Identificatie van economische aspecten in de casus
Stappenplan:
1. Beschrijf de casus;
2. Geeft de relevante rechterlijke uitspraak;
3. Identificeer de economische relevante aspecten in de casus
2. Analyse van gedragsprikkels
Stappenplan:
1. Geef aan welke gedragsprikkels zijn verbonden aan verschillende rechterlijke beslissingen;
2. Bepaal welke rechtsregels het best rekening houden met consequenties voor derden.
3. Transactiekosten-analyse
- Transactiekosten: alle kosten die betrekking hebben op het voeren van onderhandelingen en op (het
afdwingen van) naleving van de hieruit resulterende afspraken. In de context van een juridische casus zijn
vooral informatiekosten, onderhandelingskosten in enge zin en de kosten van het opstellen van
contracten relevant.
- Informatiekosten = kosten voor het achterhalen van informatie over de kwaliteit van goederen, het
zoeken van partijen met wie kan of moet worden onderhandeld, alsmede het verkrijgen van info voer
hun gedrag en de omstandigheden informatiekosten kunnen asymmetrisch zijn.
- Onderhandelingskosten in enge zin = o.a. eventuele reiskosten en tijdverlies, tijdsverlies gaat vooral over
het onderhandelen over de prijs. Een belangrijk aspect hiervan zijn de kosten van strategisch gedrag die
zien op de mogelijkheid dat ook in gevallen waarin voor alle betrokken partijen een vooruitgang kan
worden gerealiseerd, deze verbetering niet wordt bereikt omdat een overeenkomst afketst door het
streven van partijen het beste voor zichzelf te bereiken.
- Systeemkosten = informatiekosten voor de rechter. Sommige rechtsregels vereisen minder activiteit dan
andere en brengen daarom lagere systeemkosten met zich mee.
Stappenplan:
1. Geef aan wat de relevante informatiekosten, onderhandelingskosten, contracteerkosten en
afdwingingskosten voor partijen zijn;
2. Bepaal of deze kosten in de weg staan aan onderhandelingen tussen partijen;
3. Stel vast of alternatieve oplossingen verschillen in systeemkosten met zich meebrengen en indien dit
het geval is, of deze de balans doen doorslaan in het voordeel van een bepaalde oplossing.
4. Risico-analyse
Het gaat bij risico’s om de afweging van de zekerheid van een voor- of nadeel tegenover een kans op
een groter voor- of nadeel. Partijen kunnen risico-mijdend, risico-neutraal of risico-zoekend zijn. Als
een risico verschuift van een risico-mijdende partij naar een minder risico-mijdende partij, zal de
welvaart stijgen. In beginsel heeft het economisch model de voorkeur om het risico te leggen bij de
partij die zich het goedkoopst kan verzekeren. Ook kan het risico neergelegd worden bij de partij die
verzekerd is, wel rekening houdend met moreel risico en averechtse selectie.
Stappenplan:
1. Stel vast of er in de casus kansfactoren een rol spelen;
2. Beoordeel, als deze factoren aanwezig zijn, of er tussen partijen verschil is in hun houding t.o.v. risico;
, 3. Ga na in hoeverre verzekeringen risico’s van partijen kunnen overnemen;
4. Geef aan op welke manier problemen van moreel risico en averechtse selectie kunnen worden
opgevangen.
5. Afweging van aspecten van efficientie en rechtvaardigheid
Positieve uitspraken = uitspraken over de gevolgen van rechtsregels of beslissingen
Normatieve uitspraken = uitspraken over de wenselijkheid van de gevolgen
Stappenplan:
1. Geef aan in hoeverre efficiente- en rechtvaardigheidsoverwegingen parallel lopen dan wel op
gespannen voet met elkaar staan;
2. Ga in dit laatste geval na of er redenen zijn waarom de efficiente oplossing moet worden
gecorrigeerd op grond van rechtvaardigheidsoverwegingen.
Het aansprakelijkheidsrecht werkt via private handhaving. Het is aan de benadeelde(n) om een zaak tegen de
laedens te beginnen, om zo bijvoorbeeld een verbod of schadevergoeding te vorderen. Er zijn verschillende
redenen waarom een benadeelde dit niet steeds zal doen, dit kan internalisatie van externe effecten
bemoeilijken, wat gevolgen heeft voor het zorg- en activiteitenniveau van de laedens:
1. De kosten van procederen kunnen zo hoog zijn, dat de benadeelde dit niet zal doen. Dit speelt vooral,
maar niet alleen, in situaties van strooischade, waar veel mensen weinig schade hebben. Vanwege de
afweging van de verwachte kosten en baten van de procedure blijft men ‘rationeel apathisch’ (= zal niets
ondernemen).
2. Procederen brengt het risico van verlies met zich mee, waarna de verliezende partij proceskosten moet
betalen terwijl er geen baten tegenover staan.
3. Gebrek aan informatie kan er ook voor zorgen dat een benadeelde bang is dat hij niet aan de bewijslast
kan voldoen. Hij kan ook informatie over andere dingen missen.
4. Benadeelden zouden kunnen afwachten om te kijken of iemand anders een rechtszaak begint, waarvan
men kan meeprofiteren. Dit is het free-riderprobleem en als te veel mensen zich zo gedragen, wordt de
laedens evenmin met de door hem veroorzaakte kosten geconfronteerd.
5. Er kunnen zich situaties voordoen waarin geen enkel individu als eiser ontvankelijk is, terwijl er wel
schade is, bijvoorbeeld door verminderde luchtkwaliteit of andere milieuschade. Ook hier is het risico dus
dat de veroorzaker van het externe effect deze kosten niet zal internaliseren.
Zelfs bij 100% zekerheid dat de zaak gewonnen wordt, kunnen proceskosten hoger zijn dan de opbrengst.
Omdat in een situatie van rationele apathie het aansprakelijkheidsrecht niet de wenselijke gedragsprikkels kan
geven, is het goed als er instrumenten worden ontwikkeld waarmee de rationele apathie kan worden
tegengegaan.
2. Welke oplossingen zijn er voor het probleem dat hoge kosten en risico’s de toegang tot het
recht kunnen beperken?
1. Collectieve afhandeling van massaschade
Definitie: belangenorganisaties een collectieve vordering tot schadevergoeding kunnen instellen.
Opt in = er kan zelf de keuze worden gemaakt om mee te doen. Bij een opt in model is er meer kans op het
freerider-probleem, rationele apathie en informatie-asymmetrie.
Opt out = je doet al automatisch mee, en je kan zelf de keuze maken om eruit te stappen
Voor- en nadelen van collectieve afhandeling:
