Hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip
liberale staat 1) staat met democratisch verkozen heersers
2) de macht wordt verdeeld tssn wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
3) staat is zelf onderworpen aan het recht, wat door het individu kan w afgedwongen voor onafhankelijke
rechters
4) het individu beschikt over onvervreemdbare rechten en vrijheden
=> werkt samen met scheiding der machten als garantie; gn machtsmisbruik
mediëvisten historici die de middeleeuwen bestuderen (vd val vh WRR in 476 tot de val vh ORR in 1453)
standenvertegenwoordiging ontwikkelde vanaf de 12de en 13e eeuw
-> idee dat samenleving is opgebouwd uit ‘standen’:
1. zij die bidden = eerste stand: oratores (clerus )
2. zij die vechten = 2e stand: bellatores
3. zij die werken = 3e stand: laboratores (steden)
=> deze standen beschikken over een weerstandsrecht (als vorst tiranniek optreedt dan kunnen de 3 standen
samen beslissen hem te verjagen)
leenrecht 10e eeuw tot 18e eeuw in de Europese samenleving
Een web van relaties tssn leenheer en leenman knoopt versch. ketens aan elkaar, dit zorgde voor een
lappendeken aan versnipperde territoriale entiteiten.
staat betekent letterlijk: status of toestand -> in oudere literatuur: staat, natie en republiek als synoniemen
hedendaagse definitie:
● grondgebied
● bevolking
● OH-instellingen die een effectief gezag uitoefenen en in staat zijn betrekkingen aan te knopen met
andere staten
soevereiniteit dubbel begrip: zowel interne als externe elementen
- in welke mate instellingen legitiem zijn om normen uit te vaardigen en af te dwingen tegenover een
bevolking op een gegeven grondgebiek
- in welke mate de entiteit kan deelnemen aan het internationale rechtsverkeer (handel, oorlog, vrede,
verdragen)
supranationale integratie staten staan een deel van hun soevereiniteit af, bv Europese unie
privilège du préalable Er is gn rechterlijke tussenkomst nodig om OH handelingen uit te voeren ten aanzien v particulieren
1
, Hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip
de staat als mentale Hij bestaat als een idee, in de praktijk ‘handelt’ de staat via fysieke personen, die als orgaan optreden of
constructie zetelen in een instelling die na overleg en discussie beslissingen neemt. De staat moet legitiem zijn en als
rechtvaardig w ervaren door burgers
personele unies consortia v meerdere staten onder een gemeenschappelijk staatshoofd. Enkel de persoon vh staatshoofd is
gemeenschappelijk, overig blijven de staten volledig soeverein.
Een vorst heerst over versch. gebieden en heeft in elk gebied te maken met versch. constitutionele
beperkingen aan zijn macht.
reële unie Staten zijn daar nt alleen een wat hun staatshoofd betreft maar er is een daadwerkelijke integratie vh bestuur,
1 regering en 1 parlement om de staat te besturen. (vb. VK)
regenten rijke burgerij
federale staat de soevereiniteit ligt op het centrale niveau, deelstaten oefenen hun bevoegdheden autonoom uit en
beschikken over verkozen instellingen.
-> essentiële bevoegdheden: buitenlandse aangelegenheden, economisch en financieel beleid, defensie of de
heffing vd belastingen w op centraal niveau geregeld
gecentraliseerde staten deelgebieden hebben hier sinds de 19e eeuw hun autonomie verloren.
- Fr door de idealen vd Franse Revolutie 1vd meest gecentraliseerde staten v Europa
- Be of Ne tot de eerste staatshervorming 1970
erfelijke monarchieën lange tijd dominant in Europa, macht w doorgegeven van koning op zoon
-> WO I brent een aantal grote dynastieën ten val
-> WO II einde vr de italiaanse dynastie
constitutionele bevoegdheden vd vorst beperkt door de Grondwet, zijn handelingen w altijd gecontroleerd door verkozen
monarchieën parlement
republiek synoniem vr ‘de staat’, oudste republieken komen uit de klassieke oudheid
=> in de middeleeuwen en nieuwe tijd: oligarchieën, letterlijk: bestuur door weinigen -> zonder nood te hebben
aan een vorst w de gemeenschap bestuurd door een aantal grote families (vb. Genève, Venetië)
meerderheidsstelsels een partij of kandidaat moet meer stemmen halen dan de tegenstand om verkozen te w
2
liberale staat 1) staat met democratisch verkozen heersers
2) de macht wordt verdeeld tssn wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
3) staat is zelf onderworpen aan het recht, wat door het individu kan w afgedwongen voor onafhankelijke
rechters
4) het individu beschikt over onvervreemdbare rechten en vrijheden
=> werkt samen met scheiding der machten als garantie; gn machtsmisbruik
mediëvisten historici die de middeleeuwen bestuderen (vd val vh WRR in 476 tot de val vh ORR in 1453)
standenvertegenwoordiging ontwikkelde vanaf de 12de en 13e eeuw
-> idee dat samenleving is opgebouwd uit ‘standen’:
1. zij die bidden = eerste stand: oratores (clerus )
2. zij die vechten = 2e stand: bellatores
3. zij die werken = 3e stand: laboratores (steden)
=> deze standen beschikken over een weerstandsrecht (als vorst tiranniek optreedt dan kunnen de 3 standen
samen beslissen hem te verjagen)
leenrecht 10e eeuw tot 18e eeuw in de Europese samenleving
Een web van relaties tssn leenheer en leenman knoopt versch. ketens aan elkaar, dit zorgde voor een
lappendeken aan versnipperde territoriale entiteiten.
staat betekent letterlijk: status of toestand -> in oudere literatuur: staat, natie en republiek als synoniemen
hedendaagse definitie:
● grondgebied
● bevolking
● OH-instellingen die een effectief gezag uitoefenen en in staat zijn betrekkingen aan te knopen met
andere staten
soevereiniteit dubbel begrip: zowel interne als externe elementen
- in welke mate instellingen legitiem zijn om normen uit te vaardigen en af te dwingen tegenover een
bevolking op een gegeven grondgebiek
- in welke mate de entiteit kan deelnemen aan het internationale rechtsverkeer (handel, oorlog, vrede,
verdragen)
supranationale integratie staten staan een deel van hun soevereiniteit af, bv Europese unie
privilège du préalable Er is gn rechterlijke tussenkomst nodig om OH handelingen uit te voeren ten aanzien v particulieren
1
, Hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip
de staat als mentale Hij bestaat als een idee, in de praktijk ‘handelt’ de staat via fysieke personen, die als orgaan optreden of
constructie zetelen in een instelling die na overleg en discussie beslissingen neemt. De staat moet legitiem zijn en als
rechtvaardig w ervaren door burgers
personele unies consortia v meerdere staten onder een gemeenschappelijk staatshoofd. Enkel de persoon vh staatshoofd is
gemeenschappelijk, overig blijven de staten volledig soeverein.
Een vorst heerst over versch. gebieden en heeft in elk gebied te maken met versch. constitutionele
beperkingen aan zijn macht.
reële unie Staten zijn daar nt alleen een wat hun staatshoofd betreft maar er is een daadwerkelijke integratie vh bestuur,
1 regering en 1 parlement om de staat te besturen. (vb. VK)
regenten rijke burgerij
federale staat de soevereiniteit ligt op het centrale niveau, deelstaten oefenen hun bevoegdheden autonoom uit en
beschikken over verkozen instellingen.
-> essentiële bevoegdheden: buitenlandse aangelegenheden, economisch en financieel beleid, defensie of de
heffing vd belastingen w op centraal niveau geregeld
gecentraliseerde staten deelgebieden hebben hier sinds de 19e eeuw hun autonomie verloren.
- Fr door de idealen vd Franse Revolutie 1vd meest gecentraliseerde staten v Europa
- Be of Ne tot de eerste staatshervorming 1970
erfelijke monarchieën lange tijd dominant in Europa, macht w doorgegeven van koning op zoon
-> WO I brent een aantal grote dynastieën ten val
-> WO II einde vr de italiaanse dynastie
constitutionele bevoegdheden vd vorst beperkt door de Grondwet, zijn handelingen w altijd gecontroleerd door verkozen
monarchieën parlement
republiek synoniem vr ‘de staat’, oudste republieken komen uit de klassieke oudheid
=> in de middeleeuwen en nieuwe tijd: oligarchieën, letterlijk: bestuur door weinigen -> zonder nood te hebben
aan een vorst w de gemeenschap bestuurd door een aantal grote families (vb. Genève, Venetië)
meerderheidsstelsels een partij of kandidaat moet meer stemmen halen dan de tegenstand om verkozen te w
2
