DEEL 1: RELATIE-EN GEZINSTHERAPIE, EEN KENNISMAKING
0. INLEIDING
er is steeds meer kwaliteitsvol outcome onderzoek → toont aan: relatie-en
gezinstherapie is effectief
we bekijken even enkele elementen die kenmerkend zijn voor REGT
- REGT is meer dan een wetenschappelijk model of theorie
- het is een manier van kijken met nadruk op complexiteit, verbinding en relaties
0.1. GEZINSTHERAPEUTISCHE STROMINGEN EN PROTOCOLS
Er bestaat geen ‘vader van de REGT’
- op verschillende plaatsen begonnen gelijktijdig therapeuten met gezinnen te
werken
→ daaruit volgen verschillende gezinstherapeutische stromingen/scholen
• Deze leggen elks verschillende accenten
• ~ vb. contextuele stroming: balans tussen geven en nemen tussen
generaties
• ~ vb. structurele stroming: functioneren en structuur van kerngezin
• ~ vb. narratieve stroming: welke verhalen vertellen ze en hoe zijn deze
beïnvloed door cultuur
Nu meest prominent = narratieve, postmoderne en oplossingsgerichte stroming
- en ook belang van gezinstherapeutische behandelingsprotocollen
→ binnen deze protocollen veel concurrentie & financiële belangen gemoeid
0.2. COMPLEXE ALLIANTIE IN RELATIE-EN GEZINSTHERAPIE
gemeenschappelijk onder alle stromingen/protocollen = setting
- verschillende gezinsleden van verschillende generaties tegelijk aanwezig
→ geeft het therapeutisch proces een eigen karakter
→ dit maakt alliantie complex: met elk gezinslid alliantie aangaan
• = belangrijk: kwaliteit van alliantie is voorspellend voor de outcome
→ alliantie = complex: het gaat om relatie therapeut-gezinsleden MAAR ook
onder gezinsleden
Kenmerken specifiek voor REGT:
1
Samenvatting Relatie-en gezinstherapie – Floor Van den Heurck
, - herdefiniëren psychisch lijden in relationele termen
- sociale context betrekken
- aangaan van alliantie met alle betrokkenen
0.3. BELANGRIJKE GEZINSFENOMENEN
We bekijken problemen/klachten vanuit perspectief aanmelder & gezin/ bredere familie
- we zien hoe emotionele spanning in het gezin uitgedrukt wordt in gedrag
→ vaak geven kinderen de eerste signalen aan de buitenwereld (van bepaalde
dingen in het gezin)
→ dit gebeurt op verschillende manieren
Norman Bell = gezinstherapie pionier
- sprak over het zondenbokfenomeen
= ouders kunnen een goede relatie met elkaar hebben door hun spanningen op
het kind te projecteren
• Dit zien we vaak bij kinderen met emotionele problemen
- Hoffman: de zondenbok kan zich op verschillende manieren vertonen
• Held, heilige, idioot, clown,….
• ~> zo kunnen ze de spanningen in het gezin kanaliseren
Parentificatie = een functionele / emotionele rolomwisseling
- kind gaat eigen behoeften aan aandacht, zorg en begeleiding opofferen
- zo gaat het kind zich inzetten voor de logistieke of emotionele behoeften van
ouders → kind neemt overmatig zorgen op
→ is tot in zekere mate normaal en gezond
→ problematisch als zorgen/taken zwaar, rigide of eenzijdig zijn en eigen
ontwikkeling van kind in gevaar brengt
Gezinscyclus = elk gezin maakt overgangen mee na een belangrijke gebeurtenis of door
opgroeien van de kinderen
- er zijn verschillende modellen → meeste invloed: Carter & McGoldrick
• Verschillende fasen met typische moeilijkheden en uitdagingen
• Elke overgang naar fase vraagt aanpassing & kan samengaan met crisis
• Gezin past zich voortdurend aan interne en externe veranderingen aan
2
Samenvatting Relatie-en gezinstherapie – Floor Van den Heurck
, - moeilijkheden zien we als normale crisissen rond een overgang
→ vermijden pathologiseren & vergroten kans op succesvolle therapie
Hechtingstheorie speelt een belangrijke rol
- Byng-Hall: integreert eerdere concepten in gezinstherapeutisch model
• Nadruk op intergenerationeel doorgeven van scripts
- replicatieve scripts: we geven door wat we konden waarderen
- correctieve scripts: we geven een correctie door van dingen waar we niet
tevreden over waren
~ inspiratie voor latere attachement based family therapie & attachement narrative therapie
0.4. PARTNERRELATIETHERAPIE
= altijd verbonden geweest met domein van gezinstherapie
Tot half jaren 80: nauwelijks op empirisch onderzoek gebaseerd
- BMT: behavioral marital therapy → bracht hier verandering in
• Belang voor onderhandeling en aanleren van communicatie en
probleemoplossingsvaardigheden
• Controverse door onderzoek
• Nu: uitgegroeid en effectiviteit aangetoond
- emotional focused marital therapie (EFT) = een van de meest empirisch
onderbouwde therapievormen
Partnerrelatietherapie = in algemeen effectief bewezen voor
- verschillende relatieproblemen
- individuele vormen van psychisch lijden
- ook gebruikt bij aanpak chronisch medische condities → leven draaglijker
maken
Enkele bedenkingen
- wanneer zien we de outcome van relatie therapie als een succes?
- geloofwaardigheid van outcome onderzoek
• Elke vorm die wordt onderzocht lijkt effectief
• Onderzoek van belanghebbenden overschatten effectiviteit = allegiance
effect
3
Samenvatting Relatie-en gezinstherapie – Floor Van den Heurck
, 0.5. GEZINSGERICHTE GROEPSBEHANDELINGEN
gezinsgerichte psycho-educatieve programma’s
- gezin is niet de oorzaak van de problemen
- voldoende geïnformeerd gezin kan bijdrage tot herstel of stabilisatie patiënt
- veel verschillende vormen → meestal combinatie info geven en ondersteuning
bieden
• Ook therapeutische gesprekken kunnen: cognitief-
gedragstherapeutisch, systemisch, beleving
- vooral effectief in kader van terugvalprevalentie
Hierdoor ook heropleving multiple gezinstherapie
- groepsgericht werken met meerdere gezinnen tegelijkertijd
- bevat helpende factoren: niet de enige zijn, inzicht in stoornis en gezin
functioneren, relationeel klimaat,…
- is effectief en goede kosten-baten analyse
Nieuw programma: kinderen uit de knel
- voor gezinnen waarvan de ouders in vechtscheiding zitten
- ouders leren hun kind weer te zien, kinderen helpen hun gevoel uit te drukken
0.6. OPEN DIALOOG
Seikkula: ‘open dialogues’ benadering van acute psychotische crisissen
- alle familieleden hebben een open gesprek over de crisis
- doel: volwassen kant C en familie ondersteunen, isolement C doorbreken,
situatie normaliseren
• → focus op regressief gedrag
- resultaten: goed herstel, minder rest symptomen, minder heropnames, betere
rehabilitatie en lager gebruik antipsychotica
Wordt gezien als beloftevol alternatief tegenover grote gebruik van medicatie
Nieuwe ontwikkeling in psychiatrie: recovery staat centraal
- niet meer denken in termen van diagnose, behandeling en genezing
4
Samenvatting Relatie-en gezinstherapie – Floor Van den Heurck
0. INLEIDING
er is steeds meer kwaliteitsvol outcome onderzoek → toont aan: relatie-en
gezinstherapie is effectief
we bekijken even enkele elementen die kenmerkend zijn voor REGT
- REGT is meer dan een wetenschappelijk model of theorie
- het is een manier van kijken met nadruk op complexiteit, verbinding en relaties
0.1. GEZINSTHERAPEUTISCHE STROMINGEN EN PROTOCOLS
Er bestaat geen ‘vader van de REGT’
- op verschillende plaatsen begonnen gelijktijdig therapeuten met gezinnen te
werken
→ daaruit volgen verschillende gezinstherapeutische stromingen/scholen
• Deze leggen elks verschillende accenten
• ~ vb. contextuele stroming: balans tussen geven en nemen tussen
generaties
• ~ vb. structurele stroming: functioneren en structuur van kerngezin
• ~ vb. narratieve stroming: welke verhalen vertellen ze en hoe zijn deze
beïnvloed door cultuur
Nu meest prominent = narratieve, postmoderne en oplossingsgerichte stroming
- en ook belang van gezinstherapeutische behandelingsprotocollen
→ binnen deze protocollen veel concurrentie & financiële belangen gemoeid
0.2. COMPLEXE ALLIANTIE IN RELATIE-EN GEZINSTHERAPIE
gemeenschappelijk onder alle stromingen/protocollen = setting
- verschillende gezinsleden van verschillende generaties tegelijk aanwezig
→ geeft het therapeutisch proces een eigen karakter
→ dit maakt alliantie complex: met elk gezinslid alliantie aangaan
• = belangrijk: kwaliteit van alliantie is voorspellend voor de outcome
→ alliantie = complex: het gaat om relatie therapeut-gezinsleden MAAR ook
onder gezinsleden
Kenmerken specifiek voor REGT:
1
Samenvatting Relatie-en gezinstherapie – Floor Van den Heurck
, - herdefiniëren psychisch lijden in relationele termen
- sociale context betrekken
- aangaan van alliantie met alle betrokkenen
0.3. BELANGRIJKE GEZINSFENOMENEN
We bekijken problemen/klachten vanuit perspectief aanmelder & gezin/ bredere familie
- we zien hoe emotionele spanning in het gezin uitgedrukt wordt in gedrag
→ vaak geven kinderen de eerste signalen aan de buitenwereld (van bepaalde
dingen in het gezin)
→ dit gebeurt op verschillende manieren
Norman Bell = gezinstherapie pionier
- sprak over het zondenbokfenomeen
= ouders kunnen een goede relatie met elkaar hebben door hun spanningen op
het kind te projecteren
• Dit zien we vaak bij kinderen met emotionele problemen
- Hoffman: de zondenbok kan zich op verschillende manieren vertonen
• Held, heilige, idioot, clown,….
• ~> zo kunnen ze de spanningen in het gezin kanaliseren
Parentificatie = een functionele / emotionele rolomwisseling
- kind gaat eigen behoeften aan aandacht, zorg en begeleiding opofferen
- zo gaat het kind zich inzetten voor de logistieke of emotionele behoeften van
ouders → kind neemt overmatig zorgen op
→ is tot in zekere mate normaal en gezond
→ problematisch als zorgen/taken zwaar, rigide of eenzijdig zijn en eigen
ontwikkeling van kind in gevaar brengt
Gezinscyclus = elk gezin maakt overgangen mee na een belangrijke gebeurtenis of door
opgroeien van de kinderen
- er zijn verschillende modellen → meeste invloed: Carter & McGoldrick
• Verschillende fasen met typische moeilijkheden en uitdagingen
• Elke overgang naar fase vraagt aanpassing & kan samengaan met crisis
• Gezin past zich voortdurend aan interne en externe veranderingen aan
2
Samenvatting Relatie-en gezinstherapie – Floor Van den Heurck
, - moeilijkheden zien we als normale crisissen rond een overgang
→ vermijden pathologiseren & vergroten kans op succesvolle therapie
Hechtingstheorie speelt een belangrijke rol
- Byng-Hall: integreert eerdere concepten in gezinstherapeutisch model
• Nadruk op intergenerationeel doorgeven van scripts
- replicatieve scripts: we geven door wat we konden waarderen
- correctieve scripts: we geven een correctie door van dingen waar we niet
tevreden over waren
~ inspiratie voor latere attachement based family therapie & attachement narrative therapie
0.4. PARTNERRELATIETHERAPIE
= altijd verbonden geweest met domein van gezinstherapie
Tot half jaren 80: nauwelijks op empirisch onderzoek gebaseerd
- BMT: behavioral marital therapy → bracht hier verandering in
• Belang voor onderhandeling en aanleren van communicatie en
probleemoplossingsvaardigheden
• Controverse door onderzoek
• Nu: uitgegroeid en effectiviteit aangetoond
- emotional focused marital therapie (EFT) = een van de meest empirisch
onderbouwde therapievormen
Partnerrelatietherapie = in algemeen effectief bewezen voor
- verschillende relatieproblemen
- individuele vormen van psychisch lijden
- ook gebruikt bij aanpak chronisch medische condities → leven draaglijker
maken
Enkele bedenkingen
- wanneer zien we de outcome van relatie therapie als een succes?
- geloofwaardigheid van outcome onderzoek
• Elke vorm die wordt onderzocht lijkt effectief
• Onderzoek van belanghebbenden overschatten effectiviteit = allegiance
effect
3
Samenvatting Relatie-en gezinstherapie – Floor Van den Heurck
, 0.5. GEZINSGERICHTE GROEPSBEHANDELINGEN
gezinsgerichte psycho-educatieve programma’s
- gezin is niet de oorzaak van de problemen
- voldoende geïnformeerd gezin kan bijdrage tot herstel of stabilisatie patiënt
- veel verschillende vormen → meestal combinatie info geven en ondersteuning
bieden
• Ook therapeutische gesprekken kunnen: cognitief-
gedragstherapeutisch, systemisch, beleving
- vooral effectief in kader van terugvalprevalentie
Hierdoor ook heropleving multiple gezinstherapie
- groepsgericht werken met meerdere gezinnen tegelijkertijd
- bevat helpende factoren: niet de enige zijn, inzicht in stoornis en gezin
functioneren, relationeel klimaat,…
- is effectief en goede kosten-baten analyse
Nieuw programma: kinderen uit de knel
- voor gezinnen waarvan de ouders in vechtscheiding zitten
- ouders leren hun kind weer te zien, kinderen helpen hun gevoel uit te drukken
0.6. OPEN DIALOOG
Seikkula: ‘open dialogues’ benadering van acute psychotische crisissen
- alle familieleden hebben een open gesprek over de crisis
- doel: volwassen kant C en familie ondersteunen, isolement C doorbreken,
situatie normaliseren
• → focus op regressief gedrag
- resultaten: goed herstel, minder rest symptomen, minder heropnames, betere
rehabilitatie en lager gebruik antipsychotica
Wordt gezien als beloftevol alternatief tegenover grote gebruik van medicatie
Nieuwe ontwikkeling in psychiatrie: recovery staat centraal
- niet meer denken in termen van diagnose, behandeling en genezing
4
Samenvatting Relatie-en gezinstherapie – Floor Van den Heurck
