Hoofdstuk 8
Etnische verschillen in gezondheid
8.1 Gezondheidsverschillen tussen etnische
groepen
Sommige ziekten komen onder een aantal allochtone groepen meer voor dan onder
autochtone Nederlanders. De verschillen in gezondheid tussen allochtone en autochtone
werken door in de zorg aan die groepen, zowel in de preventieve als in de curatieve zorg.
8.2 Determinanten van gezondheid
De gezondheidsproblemen van de diverse etnische groepen verschillen omdat factoren die
het ontstaan van gezondheidsproblemen beïnvloeden in bepaalde groepen meer of juist
minder voorkomen. Die determinanten worden traditioneel in een aantal groepen
onderscheiden: leefstijl, fysieke omgeving, sociale omgeving, psychosociale stress en
gebruik van zorg.
De leefstijl van allochtone groepen lijkt om sommige punten ongezonder, maar op andere
juist gezonder dan die van Nederlanders.
Gegevens over de fysieke omgeving wijzen vrijwel allemaal in dezelfde richting. Als gevolg
van hun – meestal – lagere sociaaleconomische status leven allochtonen in het algemeen in
ongunstigere omstandigheden.
Ook voor de sociale omgeving geldt dat deze verschilt tussen etnische groepen. Zo is
gebleken dat bij kankerpatiënten van allochtone herkomst hun ziekte sterker kan doorwerken
in sociale relaties dan bij autochtone patiënten het geval is.
Tot slot kijken we naar het gebruik van de gezondheidszorg. Terwijl die eerder besproken
determinanten vooral de kans om ziek te worden beïnvloeden, heeft de (curatieve)
gezondheidszorg in de eerste plaats effect op de prognose van gezondheidsproblemen.
Het is ook mogelijk dat de verschillen in gezondheid tussen autochtone en allochtone niet
verklaard worden door de besproken determinanten, maar dat er sprake is van een
zogenoemde selectieverklaring: de gezondheidstoestand kan bepalend zijn voor het al dan
niet migreren naar Nederland, of voor terugkeer naar het land van herkomst.
8.3 Veranderingen in het risicoprofiel
Etnische verschillen in gezondheid zijn niet statisch. Uit (buitenlandse) studies waarin sterfte-
en ziektepatronen in het land van herkomst worden vergeleken met die onder migranten in
het gastland, blijkt vaak dat de gezondheid van de migranten steeds meer op die van de
bevolking in het gastland gaat lijken.
Het is ook belangrijk om veranderingen in het risicoprofiel onder invloed van bijvoorbeeld
culturele factoren te bestuderen. Zou aan deze onderliggende processen voorbijgegaan
worden, dan blijft het onduidelijk waarom het risicoprofiel van een bepaalde allochtone groep
verschilt van dat van de autochtone groep.
Er kunnen ten minste vijf mechanismen worden onderscheiden waarmee de verdeling van
specifieke risicofactoren verklaar kunnen worden, te weten (1) genetische kenmerken, (2)
Etnische verschillen in gezondheid
8.1 Gezondheidsverschillen tussen etnische
groepen
Sommige ziekten komen onder een aantal allochtone groepen meer voor dan onder
autochtone Nederlanders. De verschillen in gezondheid tussen allochtone en autochtone
werken door in de zorg aan die groepen, zowel in de preventieve als in de curatieve zorg.
8.2 Determinanten van gezondheid
De gezondheidsproblemen van de diverse etnische groepen verschillen omdat factoren die
het ontstaan van gezondheidsproblemen beïnvloeden in bepaalde groepen meer of juist
minder voorkomen. Die determinanten worden traditioneel in een aantal groepen
onderscheiden: leefstijl, fysieke omgeving, sociale omgeving, psychosociale stress en
gebruik van zorg.
De leefstijl van allochtone groepen lijkt om sommige punten ongezonder, maar op andere
juist gezonder dan die van Nederlanders.
Gegevens over de fysieke omgeving wijzen vrijwel allemaal in dezelfde richting. Als gevolg
van hun – meestal – lagere sociaaleconomische status leven allochtonen in het algemeen in
ongunstigere omstandigheden.
Ook voor de sociale omgeving geldt dat deze verschilt tussen etnische groepen. Zo is
gebleken dat bij kankerpatiënten van allochtone herkomst hun ziekte sterker kan doorwerken
in sociale relaties dan bij autochtone patiënten het geval is.
Tot slot kijken we naar het gebruik van de gezondheidszorg. Terwijl die eerder besproken
determinanten vooral de kans om ziek te worden beïnvloeden, heeft de (curatieve)
gezondheidszorg in de eerste plaats effect op de prognose van gezondheidsproblemen.
Het is ook mogelijk dat de verschillen in gezondheid tussen autochtone en allochtone niet
verklaard worden door de besproken determinanten, maar dat er sprake is van een
zogenoemde selectieverklaring: de gezondheidstoestand kan bepalend zijn voor het al dan
niet migreren naar Nederland, of voor terugkeer naar het land van herkomst.
8.3 Veranderingen in het risicoprofiel
Etnische verschillen in gezondheid zijn niet statisch. Uit (buitenlandse) studies waarin sterfte-
en ziektepatronen in het land van herkomst worden vergeleken met die onder migranten in
het gastland, blijkt vaak dat de gezondheid van de migranten steeds meer op die van de
bevolking in het gastland gaat lijken.
Het is ook belangrijk om veranderingen in het risicoprofiel onder invloed van bijvoorbeeld
culturele factoren te bestuderen. Zou aan deze onderliggende processen voorbijgegaan
worden, dan blijft het onduidelijk waarom het risicoprofiel van een bepaalde allochtone groep
verschilt van dat van de autochtone groep.
Er kunnen ten minste vijf mechanismen worden onderscheiden waarmee de verdeling van
specifieke risicofactoren verklaar kunnen worden, te weten (1) genetische kenmerken, (2)
