1
,Inhoud
SAMENVATTING.....................................................................................................................................4
1. AANLEIDING.......................................................................................................................................5
2. PROBLEEMSTELLING...........................................................................................................................7
2.1 Doelstelling...................................................................................................................................7
2.2 Onderzoeksvraag..........................................................................................................................7
2.3 Deelvragen...................................................................................................................................7
2.4 Hypothesen..................................................................................................................................7
3. THEORETISCH KADER..........................................................................................................................8
3.1 Adolescentie.................................................................................................................................8
3.2 Lichaamsbeleving.........................................................................................................................9
3.3 Depressie bij kinderen en jeugd...................................................................................................9
4. METHODE.........................................................................................................................................10
4.1 Meetinstrumenten.....................................................................................................................10
4.2 Body Investment Scale (BIS).......................................................................................................10
4.3 Zung Self Rating Depression Scale (Zung SDS)............................................................................10
4.4. Statistische analyses..................................................................................................................10
4.5 Onderzoekspopulatie.................................................................................................................11
4.6 In- en exclusiecriteria.................................................................................................................11
4.7 Onderzoeksprocedure................................................................................................................11
5. RESULTATEN.....................................................................................................................................12
5.1 Beschrijving onderzoeksgroep....................................................................................................12
5.2 Betrouwbaarheid schalen...........................................................................................................13
5.3 Beschrijvende statistiek..............................................................................................................14
5.4 Testen hypotheses......................................................................................................................14
5.5 Hypotheses toetsen....................................................................................................................16
6. DISCUSSIE.........................................................................................................................................17
6.1 Wetenschappelijke en praktische relevantie..............................................................................19
6.2 Beperkingen...............................................................................................................................19
7. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN....................................................................................................20
LITERATUUR.........................................................................................................................................21
BIJLAGE 1 - TOESTEMMINGSVERKLARING............................................................................................24
BIJLAGE 2 - SOCIAAL-DEMOGRAFISCHE GEGEVENS.............................................................................25
2
,BIJLAGE 3 - Body Investment Scale.......................................................................................................26
BIJLAGE 4 - Zung Self Rating Depression Scale.....................................................................................28
VOORWOORD
Tijdens mijn stage in het Universitair Centrum Psychiatrie, onderdeel van het Universitair Medisch
Centrum Groningen, maakte ik kennis met X . Zij is werkzaam in Amsterdam en bezoekt het UMCG
regelmatig voor overleg in het kader van haar promotieonderzoek naar het meten van
lichaamsbeleving. In eerste instantie was het voorstel dat ik een collega zou kunnen gaan
ondersteunen bij de data-verzameling en -analyse, maar dit bleek praktisch niet haalbaar. Hierop
stelde X mij voor deel te nemen in een ander deelonderzoek wat ik onafhankelijk zou kunnen doen.
De eerste opzet was het valideren van de Body Investment Scale (BIS) door deze met een andere
valide vragenlijst te gaan vergelijken. Nadat ik de studie een jaar heb moeten onderbreken wegens
persoonlijke omstandigheden, bleek dit intussen door een voltijd student gedaan te zijn. Vervolgens
ontstond het idee dit onderzoek te repliceren om zodoende de validiteit van de resultaten te
vergroten. Zodoende is mijn afstudeeronderzoek een replicatieonderzoek van het onderzoek van X,
waarbij de lichaamsbeleving gemeten wordt met behulp van de Body Investment Scale en de mate
van depressieve gevoelens gemeten wordt door de Zung SelfRating Depression Scale onder een
groep adolescenten van ‘JONGEREN ORGANISATIE ’.
Een onderwerp rondom lichaamsbeleving en depressie had sowieso al mijn interesse, en tijdens de
opleiding werd al snel duidelijk dat mijn voorkeur en kwaliteiten lagen bij de lichaamsgerichte
methodieken. Toen tijdens de opleiding het artikel 'Hoe meet ik lichaamsbeleving?' van X voorbij
kwam, was mijn nieuwsgierigheid direct geprikkeld.
Daarnaast geef ik er de voorkeur aan bij te dragen aan een groter relevant onderzoek, dan dat mijn
weinig relevante, want relatief kleine onderzoek achter in de kast verdwijnt. De relevantie van dit
onderwerp lijkt mij groot: zodra lichaamsbeleving effectief en betrouwbaar te meten is, kan de
doeltreffendheid van psychomotorische interventies op het gebied van lichaamsbeleving aangetoond
worden. Als de mate van negatieve lichaamsbeleving dan ook nog eens ingezet kan worden als
mogelijke voorspeller voor depressie, lijkt mij dat een significante ontwikkeling. Ik hoop dan ook dat
mijn onderzoek weer meegenomen zal worden in vervolgonderzoek.
Ik bedank de deelnemers van X die aan dit onderzoek hebben deelgenomen. Zij waren allen bereid
om tijdens hun training tijd te maken de vragenlijsten in te vullen. Ook de trainers waren bereid mij
daar de ruimte voor te geven. Daarnaast bedank ik mijn begeleiders voor hun geduld en de prettige,
soepele samenwerking en snelle feedback.
Veel leesplezier!
3
, SAMENVATTING
Lichaamsbeleving is een centraal thema binnen de Psychomotorische Therapie. Depressie is een
aandoening die zowel bij volwassenen als bij adolescenten voorkomt. Er is veel literatuur te vinden
over depressie onder volwassenen maar niet zoveel over adolescenten. Uit Amerikaans onderzoek bij
klinische adolescenten is gebleken dat er een sterk verband lijkt te zijn tussen lichaamsbeleving en
depressie, maar er is nog maar weinig bekend over hoe dit onder gezonde adolescenten is. Dit
onderzoek heeft dan ook als doelstelling meer gegevens te krijgen over de relatie tussen
lichaamsbeleving en depressie bij niet-klinische adolescenten in Nederland.
De onderzoeksvraag In welke mate is er samenhang tussen lichaamsbeleving en depressie bij een
groep adolescenten tussen 13 en 23 jaar van ‘JONGEREN ORGANISATIE ?’ wordt door middel van
het afnemen van drie vragenlijsten beantwoord.
De onderzoeksgroep bestaat uit 41 adolescenten van JONGEREN ORGANISATIE , die een korte
vragenlijst over sociaal-demografische gegevens en twee gevalideerde vragenlijsten hebben
ingevuld. De Body Investment Scale (BIS) meet de lichaamsbeleving op vier verschillende sub-
schalen, de Zung SelfRating Depression Scale (Zung SDS) meet de mate van depressie.
Onder deze groep adolescenten blijkt een negatieve relatie tussen depressie, lichaamsbeleving en
lichaamsbeeld te bestaan. Ten opzichte van middelbare scholieren uit eerder onderzoek lijkt de mate
van depressie bij de groep atletiek beoefenaars lager te zijn, en is de lichaamsbeleving hoger. Het lijkt
interessant om het aspect sporten, als het gaat om de relatie tussen depressie en lichaamsbeleving
onder adolescenten, verder te onderzoeken.
4
,Inhoud
SAMENVATTING.....................................................................................................................................4
1. AANLEIDING.......................................................................................................................................5
2. PROBLEEMSTELLING...........................................................................................................................7
2.1 Doelstelling...................................................................................................................................7
2.2 Onderzoeksvraag..........................................................................................................................7
2.3 Deelvragen...................................................................................................................................7
2.4 Hypothesen..................................................................................................................................7
3. THEORETISCH KADER..........................................................................................................................8
3.1 Adolescentie.................................................................................................................................8
3.2 Lichaamsbeleving.........................................................................................................................9
3.3 Depressie bij kinderen en jeugd...................................................................................................9
4. METHODE.........................................................................................................................................10
4.1 Meetinstrumenten.....................................................................................................................10
4.2 Body Investment Scale (BIS).......................................................................................................10
4.3 Zung Self Rating Depression Scale (Zung SDS)............................................................................10
4.4. Statistische analyses..................................................................................................................10
4.5 Onderzoekspopulatie.................................................................................................................11
4.6 In- en exclusiecriteria.................................................................................................................11
4.7 Onderzoeksprocedure................................................................................................................11
5. RESULTATEN.....................................................................................................................................12
5.1 Beschrijving onderzoeksgroep....................................................................................................12
5.2 Betrouwbaarheid schalen...........................................................................................................13
5.3 Beschrijvende statistiek..............................................................................................................14
5.4 Testen hypotheses......................................................................................................................14
5.5 Hypotheses toetsen....................................................................................................................16
6. DISCUSSIE.........................................................................................................................................17
6.1 Wetenschappelijke en praktische relevantie..............................................................................19
6.2 Beperkingen...............................................................................................................................19
7. CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN....................................................................................................20
LITERATUUR.........................................................................................................................................21
BIJLAGE 1 - TOESTEMMINGSVERKLARING............................................................................................24
BIJLAGE 2 - SOCIAAL-DEMOGRAFISCHE GEGEVENS.............................................................................25
2
,BIJLAGE 3 - Body Investment Scale.......................................................................................................26
BIJLAGE 4 - Zung Self Rating Depression Scale.....................................................................................28
VOORWOORD
Tijdens mijn stage in het Universitair Centrum Psychiatrie, onderdeel van het Universitair Medisch
Centrum Groningen, maakte ik kennis met X . Zij is werkzaam in Amsterdam en bezoekt het UMCG
regelmatig voor overleg in het kader van haar promotieonderzoek naar het meten van
lichaamsbeleving. In eerste instantie was het voorstel dat ik een collega zou kunnen gaan
ondersteunen bij de data-verzameling en -analyse, maar dit bleek praktisch niet haalbaar. Hierop
stelde X mij voor deel te nemen in een ander deelonderzoek wat ik onafhankelijk zou kunnen doen.
De eerste opzet was het valideren van de Body Investment Scale (BIS) door deze met een andere
valide vragenlijst te gaan vergelijken. Nadat ik de studie een jaar heb moeten onderbreken wegens
persoonlijke omstandigheden, bleek dit intussen door een voltijd student gedaan te zijn. Vervolgens
ontstond het idee dit onderzoek te repliceren om zodoende de validiteit van de resultaten te
vergroten. Zodoende is mijn afstudeeronderzoek een replicatieonderzoek van het onderzoek van X,
waarbij de lichaamsbeleving gemeten wordt met behulp van de Body Investment Scale en de mate
van depressieve gevoelens gemeten wordt door de Zung SelfRating Depression Scale onder een
groep adolescenten van ‘JONGEREN ORGANISATIE ’.
Een onderwerp rondom lichaamsbeleving en depressie had sowieso al mijn interesse, en tijdens de
opleiding werd al snel duidelijk dat mijn voorkeur en kwaliteiten lagen bij de lichaamsgerichte
methodieken. Toen tijdens de opleiding het artikel 'Hoe meet ik lichaamsbeleving?' van X voorbij
kwam, was mijn nieuwsgierigheid direct geprikkeld.
Daarnaast geef ik er de voorkeur aan bij te dragen aan een groter relevant onderzoek, dan dat mijn
weinig relevante, want relatief kleine onderzoek achter in de kast verdwijnt. De relevantie van dit
onderwerp lijkt mij groot: zodra lichaamsbeleving effectief en betrouwbaar te meten is, kan de
doeltreffendheid van psychomotorische interventies op het gebied van lichaamsbeleving aangetoond
worden. Als de mate van negatieve lichaamsbeleving dan ook nog eens ingezet kan worden als
mogelijke voorspeller voor depressie, lijkt mij dat een significante ontwikkeling. Ik hoop dan ook dat
mijn onderzoek weer meegenomen zal worden in vervolgonderzoek.
Ik bedank de deelnemers van X die aan dit onderzoek hebben deelgenomen. Zij waren allen bereid
om tijdens hun training tijd te maken de vragenlijsten in te vullen. Ook de trainers waren bereid mij
daar de ruimte voor te geven. Daarnaast bedank ik mijn begeleiders voor hun geduld en de prettige,
soepele samenwerking en snelle feedback.
Veel leesplezier!
3
, SAMENVATTING
Lichaamsbeleving is een centraal thema binnen de Psychomotorische Therapie. Depressie is een
aandoening die zowel bij volwassenen als bij adolescenten voorkomt. Er is veel literatuur te vinden
over depressie onder volwassenen maar niet zoveel over adolescenten. Uit Amerikaans onderzoek bij
klinische adolescenten is gebleken dat er een sterk verband lijkt te zijn tussen lichaamsbeleving en
depressie, maar er is nog maar weinig bekend over hoe dit onder gezonde adolescenten is. Dit
onderzoek heeft dan ook als doelstelling meer gegevens te krijgen over de relatie tussen
lichaamsbeleving en depressie bij niet-klinische adolescenten in Nederland.
De onderzoeksvraag In welke mate is er samenhang tussen lichaamsbeleving en depressie bij een
groep adolescenten tussen 13 en 23 jaar van ‘JONGEREN ORGANISATIE ?’ wordt door middel van
het afnemen van drie vragenlijsten beantwoord.
De onderzoeksgroep bestaat uit 41 adolescenten van JONGEREN ORGANISATIE , die een korte
vragenlijst over sociaal-demografische gegevens en twee gevalideerde vragenlijsten hebben
ingevuld. De Body Investment Scale (BIS) meet de lichaamsbeleving op vier verschillende sub-
schalen, de Zung SelfRating Depression Scale (Zung SDS) meet de mate van depressie.
Onder deze groep adolescenten blijkt een negatieve relatie tussen depressie, lichaamsbeleving en
lichaamsbeeld te bestaan. Ten opzichte van middelbare scholieren uit eerder onderzoek lijkt de mate
van depressie bij de groep atletiek beoefenaars lager te zijn, en is de lichaamsbeleving hoger. Het lijkt
interessant om het aspect sporten, als het gaat om de relatie tussen depressie en lichaamsbeleving
onder adolescenten, verder te onderzoeken.
4
